బౌద్ధం అష్టాంగ మార్గం
అష్టాంగ మార్గం (Eightfold Path) ను బౌద్ధ గ్రంథాలు మూడు భాగాలుగా (3 భాగాలు) విభజిస్తాయి.
1. శీల (Sīla – నీతి / ఆచరణ)
సమ్మా వాచ (సరియైన మాట)
సమ్మా కమ్మంత (సరియైన క్రియ / ఆచరణ)
సమ్మా ఆజీవం (సరియైన జీవనోపాధి)
👉 ఇది నైతిక జీవనం, సమాజానికి హాని కలిగించని ప్రవర్తన.
2. సమాధి (Samādhi – ఏకాగ్రత / ధ్యానం)
సమ్మా వ్యాయామం (సరియైన ప్రయత్నం)
సమ్మా సతి (సరియైన స్మృతి / జాగ్రత్త)
సమ్మా సమాధి (సరియైన ధ్యానం / ఏకాగ్రత)
👉 ఇది మనస్సును నియంత్రించడం, ధ్యానం ద్వారా స్థిరత పొందడం.
3. ప్రజ్ఞ (Paññā – జ్ఞానం / బోధి)
సమ్మా దిట్ఠి (సరియైన దృష్టి)
సమ్మా సంకప్ప (సరియైన సంకల్పం)
👉 ఇది నిజమైన జ్ఞానం, దుఃఖం కారణాన్ని గ్రహించడం, విముక్తి మార్గాన్ని అర్థం చేసుకోవడం.
📌 కాబట్టి అష్టాంగ మార్గం ని మూడు శ్రేణులుగా ఇలా గుర్తుంచుకోవచ్చు:
శీల – సమాధి – ప్రజ్ఞ ✨
సమ్మా సతి (సరియైన స్మృతి / Right Mindfulness) అష్టాంగ మార్గంలోని సమాధి భాగం లోని ఒక ముఖ్యమైన సాధన.
అర్థం:
“స్మృతి” అంటే జాగ్రత్తగా గుర్తుంచుకోవడం, అవగాహనలో ఉండటం.
గతంలో మునిగిపోకుండా, భవిష్యత్తు ఆలోచనల్లో మునిగిపోకుండా, ప్రస్తుత క్షణంలో పూర్తి జాగ్రత్తగా ఉండటం.
**
బౌద్ధంలో సమ్మా సతి అంటే:
చతురసతి పఠ్ఠాన (Four Foundations of Mindfulness) మీద జాగ్రత్తగా అవగాహన కలిగించడం.
1. కాయానుపశ్యన – శరీరంపై స్మృతి
శ్వాసపై జాగ్రత్తగా దృష్టి పెట్టడం (ఆనాపాన సతి).
శరీర కదలికలు, నడక, కూర్చోవడం, తినడం మొదలైన వాటిని అవగాహనతో గమనించడం.
2. వేదనానుపశ్యన – అనుభూతులపై స్మృతి
సుఖం, దుఃఖం, తటస్థ భావనలను అవి వచ్చిన క్షణంలోనే గమనించడం.
3. చిత్తానుపశ్యన – మనస్సుపై స్మృతి
కోపం, లోభం, భయం, శాంతి వంటి మనోభావాలను అవి ఉన్నట్లుగానే గుర్తించడం.
4. ధమ్మానుపశ్యన – ధర్మంపై స్మృతి
ధర్మబోధనలను, నిజస్వరూపాన్ని అవగాహన చేయడం.
ఉపయోగం:
మనస్సు చెదరిపోకుండా, మాయలో పడకుండా ప్రస్తుతంలో నిలిపే శక్తి.
క్రమంగా శాంతి, ఏకాగ్రత, జ్ఞానం పెంపొందిస్తుంది.
నిర్వాణానికి దారితీసే బలమైన పునాది.
“సమ్మా సతి” అంటే మనం ఏమి చేస్తున్నామో, ఏమి ఆలోచిస్తున్నామో, ఏమి అనుభవిస్తున్నామో అవగాహనతో గమనించడం – అదే జాగ్రత్త జీవనం.
భావన (మానవ సంబంధాలు మరియు మానవ వనరుల అభివృద్ధి)
