01.బౌద్ధం శాతవాహన చరిత్ర,

శాతవాహనుల చరిత్ర

Collection

శాతవాహనుల తొలి రాజధాని

    

శాతవాహనుల తొలి రాజధాని ఏది?  మహారాష్ట్రలోని పైఠాన్ (ప్రతిష్ఠానపురం) అని కొందరు, అమరావతి (ధాన్యకటకం) అని మరికొందరు వాదిస్తున్నారు. అయితే చాలా మంది నేటి కరీంనగర్‌లోని కోటిలింగాల శాతవాహనుల తొలి రాజధాని అని వాదిస్తున్నారు. ఈ ప్రాంతంలో లభించిన కొన్ని పురావస్తు, చారిత్రక ఆధారాలు దీనికి బలం చేకూరుస్తున్నాయి. క్రీస్తు పూర్వమే ఇక్కడ నాగరికత వెలసినట్లు అక్కడ తవ్వకాల్లో లభించిన వివిధ వస్తువులను పరిశీలించడం ద్వారా తెలుస్తోంది.

‘కోటిలింగాల’ కరీంనగర్ జిల్లాలోని వెల్గటూర్ మండలంలో ఉంది. ఇది హైదరాబాద్ నుంచి 220 కి.మీ., జిల్లా కేంద్రం నుంచి 50 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. కరీంనగర్ నుంచి లక్సెట్టిపేట వెళ్లే మార్గంలో వెల్గటూర్ నుంచి తూర్పు దిశగా 5 కిలోమీటర్లు ప్రయాణిస్తే కోటిలింగాల చేరుకోవచ్చు. పడమర నుంచి తూర్పునకు ప్రవహించే గోదావరి ఈ ప్రాంతంలో కొద్దిగా మలుపు తిరుగుతుంది. ఈ వంక దాటగానే దక్షిణం నుంచి పెద్దవాగు (మునుల వాగు) వచ్చి కలుస్తుంది. ఇలా ఏర్పడ్డ త్రిభుజాకార స్థలంలో చారిత్రక తొలి యుగపు దిబ్బ 110 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో భూమి నుంచి ఆరు మీటర్ల ఎత్తున ఉంది. ఇక్కడ కోట శిథిలాలు కూడా బయల్పడ్డాయి. కోట నిర్మాణానికి 50 నుంచి 55 సెం.మీ. పొడవు ఉన్న ఇటుకలను వాడారు. దక్షిణంగా మునేరు పక్కన కోట గోడలో కొంత భాగం నిలిచి ఉండటం నేటికీ చూడొచ్చు. ఆగ్నేయ బురుజుపై ప్రస్తుతం కోటేశ్వరాలయం ఉంది. గోదావరి తీరంలో వెలసిన ఈ గ్రామం అతి పురాతనమైందని, క్రీ.పూ.5వ శతాబ్దం నాటికే విలసిల్లిందని చరిత్రకారుల వాదన.

చరిత్ర ఏం చెబుతోంది?

ప్రాచీన షోడశ మహాజనపదాల్లో ఒకటైన అస్సక జనపదం రాజధాని నగరమే నేటి కోటిలింగాల ప్రాంతమని పురావస్తు శాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. ఇక్కడ ఉన్న ప్రాచీన శైవాలయం దీనికి సంబంధించి స్పష్టమైన ఆధారాలను అందిస్తోంది. ఈ ప్రాంతంలో కోటలోని లింగాలను ‘క్రోట లింగాలు’గా పిలిచేవారని, ఇదే క్రమంగా ‘క్రోటలింగాల’ ఆ తర్వాత ‘కోటి లింగాల’గా స్థిరపడిందని చరిత్రకారులు, పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్నారు. శాతవాహనుల్లో ప్రసిద్ధ రాజు, స్వయంగా కవి అయిన హాలుడు ‘గాథాసప్తశతి’లో క్రోటేర్మధ్యే అని పేర్కొన్నాడు. అందువల్ల ఇది మొదట ‘క్రోటి’గా ఉండి ఆ తర్వాత లింగాల అనే పేరు కలిసిందని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు.

శాతవాహన సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించిన శ్రీముఖుడితో పాటు అతడి పూర్వీకుడైన శాతవాహనుడు, తదనంతర పాలకుడైన శాతకర్ణి నాణేలు కోటిలింగాలలో మాత్రమే లభ్యమయ్యాయి. మలిదశ పాలకులైన గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి, యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి నాణేలు ఈ ప్రాంతంలో లభించలేదు. అదేవిధంగా తొలి శాతవాహనుల నాణేలు మహారాష్ట్రలోని పైఠాన్‌లో, అమరావతిలో లభించలేదు. ఈ రెండు ప్రాంతాల్లో మలిదశ శాతవాహనుల నాణేలు మాత్రమే దొరికాయి. వీటి ఆధారంగా శాతవాహనుల తొలి రాజధాని కోటిలింగాల, రెండో రాజధాని పైఠాన్, చివరి రాజధాని అమరావతి అని స్పష్టమవుతోంది.

అతి ప్రాచీన బౌద్ధ స్తూపం

కోటిలింగాల ప్రాంతంలోని పెద్దవాగు గోదావరిలో సంగమించే ప్రదేశంలో (ఆగ్నేయ భాగం) ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలోనే అతి ప్రాచీన బౌద్ధ స్తూపం బయటపడింది. ఈ స్తూపం తూర్పు నుంచి పడమరకు 1,055 మీటర్లు, ఉత్తరం నుంచి దక్షిణానికి 333 మీటర్లు, ఎత్తు 9 మీటర్లు ఉంది. ఇది గుండ్రని ఇటుకలతో ప్రదక్షిణాపథాన్ని కలిగి ఉందని తవ్వకాలపై అధ్యయనం చేసిన చరిత్రకారులు పేర్కొన్నారు. స్తూపానికి 20 సెం.మీ. మందం ఉన్న రాతి పలకలు అతికించి ఉన్నాయి. ఇవి 59 దాకా లభించాయి. వీటిపై లఘు శాసనాలు ఉన్నాయి. ఇవి బౌద్ధ ధర్మాల్ని బోధిస్తున్నాయి. శాసనాల్లోని భాష పూర్వ బ్రాహ్మీలిపిలోని ప్రాకృతం. ఇది అశోకుడికి పూర్వం నాటిది. దీన్ని అధ్యయనం చేసిన చరిత్రకారులు హీనయాన శాఖకు చెందిన ఈ స్తూపం క్రీ.పూ 4వ శతాబ్దానికి చెందిందని పేర్కొంటున్నారు.

కోటిలింగాల, ధూళికట్టలోని బౌద్ధ స్తూపాలు అమరావతి స్తూపం కంటే పూర్వ కాలానికి చెందినవని, ఇవి రెండూ క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దం నాటివని ప్రముఖ పురావస్తు శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వి.వి.కృష్ణమూర్తి చెప్పారు. ప్రసిద్ధ అమరావతి స్తూపం కంటే కూడా ఇవి పాత తరానికి చెందినవని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం.

తవ్వకాల్లో లభించిన ఆధారాలు..

పురావస్తుశాఖ నేతృత్వంలో 1979 నుంచి 1984 వరకు ఇక్కడ తవ్వకాలు నిర్వహించారు. ఆరు పొరల దాకా చేపట్టిన తవ్వకాల్లో అనేక ఇటుక కట్టడాలు; వివిధ రాజవంశాలకు చెందిన వందలాది సీసం, రాగి నాణేలు; వస్తువులు బయటపడ్డాయి. కింది మూడు పొరల్లో మట్టి ప్రాకారం, రబ్బుల్ నిర్మాణాలు, పై మూడు పొరల్లో కోట గోడలు, బురుజులు వెలుగు చూశాయి. కింది ఐదో పొర నుంచి పైన మొదటి పొర వరకు శాతవాహనుడు, మొదటి శాతకర్ణి నాణేలు లభించాయి. మూడో పొర నుంచి మొదటి పొర వరకు సిముకుడి (శ్రీముఖుడు) నాణేలు లభించాయి. ఆరో పొరలో ఆంధ్ర గోపుల నాణేలు దొరికాయి. దీంతో ప్రాచీన ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర ఒక్కసారిగా మలుపు తిరిగింది. శాతవాహనుల కంటే పూర్వమే కోటిలింగాల ఆంధ్రుల రాజధానిగా వర్థిల్లిందనే కొత్త విషయం ప్రపంచానికి తెలిసింది.

చివరి పొరల్లో లభ్యమైన అనేక రాగి, సీసపు నాణేలపై క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద లక్షణాలతో కూడిన ప్రాకృత బ్రాహ్మీలిపిలో ర్రాణోగోభద (గోభద అనే రాజు), ర్రాణో సిరి కంపాయ, ర్రాణో సమగోప అనే నలుగురు పాలకుల పేర్లు చెక్కి ఉన్నాయి. వీళ్లంతా శాతవాహనులకు పూర్వీకులైన ఆంధ్ర రాజులు. వీరి అనంతర పాలకులైన శాతవాహనుల నాణేలు కూడా సమగోపుడి నాణేలను పోలి ఉన్నాయి. నాణేలతోపాటు నల్లని, ఎర్రటి పెంకులు, మట్టిపాత్రలు కూడా లభించాయి. వీటి ఆధారంగా ఈ ప్రాంతం క్రీ.పూ. 5వ శతాబ్దం నాటి ఆంధ్రుల తొలి ప్రాచీన స్థావరం అని పరిశోధకులు పేర్కొంటున్నారు.

సగం తయారైన నాణేలు లభించడం వల్ల ఇక్కడ నాణేల ముద్రణాలయం ఉండేదని తెలుస్తోంది. భూమి నుంచి కేవలం 2.5 మీ. లోతులో జనావాసాలు, బావులు, పారిశుద్ధ్య నిర్మాణాలు, నీటితొట్టెలు, సౌందర్య సాధనాల (ఆభరణాలు, పూసలు)తో పాటు అనేక ఇనుప పనిముట్లు లభించాయి. రోమన్ నాణేలు, వారి శిల్పకళతో కూడిన కుండలు కూడా లభించడం వల్ల కోటిలింగాల ఒకప్పుడు అంతర్జాతీయ వ్యాపార, వర్తక కేంద్రంగా ఉందనే విషయం స్పష్టమవుతోంది.

ముఖ్యమైన చారిత్రక నగరాలు

బోధన్

వ్యాసుడు మహాభారతంలో ‘ఆంధ్రదేశం’గా పేర్కొన్న ప్రాంతమే నేటి తెలంగాణ అని, సహదేవుడి దిగ్విజయ యాత్రలు తెలంగాణ నుంచే ప్రారంభమయ్యాయని తెలుస్తోంది. క్రీ.పూ. ఆరో శతాబ్దంలో ఏర్పడిన షోడశ మహాజనపదాల్లో దక్షిణ భారతదేశంలో ఏర్పడిన ఏకైక రాజ్యం ‘అస్మక’. దీని రాజధాని బోధన్. చుళ్వవగ్గ జాతక కథలో అస్మకను పెద్ద రాజ్యంగా చెప్పారు. గ్రీకు చరిత్రకారుడు ప్లీని ‘నేచురల్ హిస్టరీ’ అనే గ్రంథంలో అస్మగి (అస్మక) రాజ్యం గురించి ప్రస్తావించాడు.

అసిఫాబాద్

ఇది ఆదిలాబాద్ జిల్లాలోని మధ్యరాతి యుగంనాటి పట్టణం. ఇక్కడ పనిముట్లు, చిన్న తరహా చేతి గొడ్డళు్ల గండ్రగొడ్డళ్లు లభించాయి. ఆదిలాబాద్ జిల్లాలో గోండ్ తెగకు చెందిన గిరిజన జాతులవారు ఎక్కువగా నివసిస్తున్నారు.

ఏలేశ్వరం

ఇది నల్లగొండ జిల్లాలో ఉన్న లోహయుగ కాలంనాటి స్థావరం. ఈ ప్రాంతంలో 12 రకాల సమాధులు, ఏనుగు ఆకారంలో నాలుగు రకాల శవపేటికలు లభించాయి. ఇందులో ఒక శవపేటికకు ఒకవైపు రంధ్రం, ఒక పలక ఉంది. కొన్ని సమాధుల్లో నల్లని కూజా, ముక్కాలిపీట, ఎరుపు, నలుపు కుండలు, పెద్ద బాన, త్రిశూలం కూడా లభించాయి. భారత్‌లో నేటికీ మిగిలి ఉన్న సింధూ నాగరికత కాలానికి సమకాలీన ఏకైక నగరం ఇదే.

ఇంద్రపాల నగరం

విష్ణుకుండినుల తొలి రాజధాని ఇంద్రపాల నగరం. ఇది నేటి నల్లగొండ జిల్లాలోని రామన్నపేట మండలంలో ఉన్న ‘తుమ్మలగూడెం’. ఈ గ్రామంలో ఒక శాసనం బయల్పడింది. దీన్ని తెలంగాణలోని తొలి సంస్కృత శాసనంగా పేర్కొంటున్నారు.

హైదరాబాద్

కుతుబ్‌షాహీ వంశంలో మహమ్మద్ కులీకుతుబ్ షా గొప్పవాడు. ఇతడు ఈ నగరాన్ని 1591లో నిర్మించాడు. ఇరాన్ దేశానికి చెందిన మీర్ మొమిన్ అస్త్రాబాది దీనికి ఇంజనీర్ గా పనిచేశాడు. ఈ నగర నిర్మాణ సమయంలో మహమ్మద్ కులీకుతుబ్ షా ‘ఓ భగవంతుడా! చెరువుల్లో చేపలు ఉండే విధంగా నా నగరంలో ప్రజలు నిండుగా ఉండేట్లు దీవించు’ అని ప్రార్థించినట్లుగా చరిత్రకారులు చెబుతున్నారు. ప్రస్తుతం ఇది భిన్న సంస్కృతులకు నిలయంగా, విశ్వనగరంగా విరాజిల్లుతోంది. దేశంలో ముంబై, కలకత్తా, ఢిల్లీ నగరాల తర్వాత నాలుగో అతిపెద్ద నగరంగా హైదరాబాద్ ప్రసిద్ధి పొందింది. దేశంలోనే నివాసయోగ్య పట్టణాల్లో మొదటిస్థానంలో నిలిచింది.

ఓరుగల్లు

ఓరుగల్లు 1953 అక్టోబర్ 1న వరంగల్ జిల్లాగా ఆవిర్భవించింది. ఈ పట్టణాన్ని కాకతి రుద్రదేవుడు నిర్మించాడు. గణపతిదేవుడు తన రాజధానిని హనుమకొండ నుంచి ఓరుగల్లుకు మార్చాడు. నిజాం పాలనలో ఇది ఉత్తర తెలంగాణకు ప్రధాన సుభాగా ఉంది. 1323లో మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ లేదా జునాఖాన్ ఓరుగల్లుపై దాడిచేసి చివరి కాకతీయ రాజు రెండో ప్రతాపరుద్రుడిని ఓడించాడు. ఈ నగరానికి సుల్తాన్‌పూర్‌గా నామకరణం చేశాడు. కాకతీయుల ఆనవాళ్లు తెలిపే చిహ్నమైన ‘కళా తోరణం’, శిథిలమైన వరంగల్ కోట నాటి పాలకుల వైభవాన్ని తెలుపుతున్నాయి. వరంగల్, హన్మకొండ, ఖాజీపేట అనే మూడు పట్టణాల సంగమమే నేటి వరంగల్. వరంగల్ కోట శతృ దుర్భేద్యమైందిగా, అందంగా తీర్చిదిద్దిన కమాన్‌లతో, రాచఠీవితో వాస్తుకళకు నిదర్శనంగా ఉంది. ఏడు బలమైన ప్రాకారాలతో కూడిన ఈ కోటపై 45 బురుజులు ఉన్నాయి. కోట మధ్యభాగంలో స్వయం భూదేవి ఆలయం ఉంది. కాకతీయ సామ్రాజ్యానికి ప్రతీకగా కోట సింహద్వారం ఏకశిలతో నెలకొని ఉంది.

త్రిళింగ లేదా తెలంగాణ

టాలమీ (క్రీ.శ. 130) తన రచనల్లో త్రిలింగాన్, త్రిలిప్తాన్ అనే పదాలు ఉపయోగించాడు. ‘త్రిళింగ’ అంటే మూడు శైవ కేంద్రాల మధ్య ప్రాంతం అని అర్థం. ఆ మూడు శైవ కేంద్రాలు..

1. కాళేశ్వరం (తెలంగాణ)

2. శ్రీశైలం (రాయలసీమ)

3. ద్రాక్షారామం (కోస్తాంధ్ర)

గాంగవంశానికి చెందిన ఇంద్రవర్మ వేయించిన పుర్లి శాసనంలో ఉన్న ‘తిరిలింగ’, టాలమీ గ్రంథంలోని ‘త్రిళింగాన్’ పదాల మధ్య దగ్గరి సంబంధం ఉంది. తమిళ వ్యాకరణ గ్రంథం ‘అంగుత్తియం’లోనూ త్రిళింగ పదాన్ని ప్రస్తావించారు. యాదవ రాజు ఆస్థానంలోని హేమాద్రి ‘వ్రత ఖండం’లో త్రిళింగ, తైలింగ పదాలను ఉపయోగించాడు. అల్లావుద్దీన్ ఆస్థానంలోని చరిత్రకారుడైన అమీర్‌ఖుస్రూ ‘ఖజాయిస్-ఉస్-పుతుహ’ గ్రంథంలో తిలింగ పదాన్ని ప్రస్తావించాడు. అబుల్ ఫజల్ (అక్బర్ ఆస్థానంలోని కవి, చరిత్రకారుడు) ‘అక్బర్ నామా’, ‘ఐనీ-ఇ-అక్బర్’ గ్రంథాల్లో తెలంగాణ పదాన్ని వినియోగించాడు. ఈ విధంగా త్రిళింగ దేశంగా గుర్తింపు పొందిన ఈ ప్రాంతం ‘తెలంగాణ’గా మారి భారతదేశంలో 29వ రాష్ట్రంగా ఆవిర్భవించింది.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

01.బౌద్ధ నాగరికత & ఆర్య నాగరికత

 

బౌద్ధ నాగరికత

1. వివరణ:

బుద్ధ నాగరికత అనేది సుమారు 5వ శతాబ్దం BCE లో బుద్ధుడు (గౌతమ బుద్ధ) యొక్క ఉపదేశాల ఆధారంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఇది భారతదేశంలో మొదటిగా ప్రారంభమై, తరువాత తూర్పు ఆసియా, దక్షిణ ఆసియా, కేంద్రీయ ఆసియా మరియు జపాన్ వంటి వివిధ ప్రాంతాలలో వ్యాప్తి చెందింది. బుద్ధా తన సందేశం ద్వారా ఆధ్యాత్మిక, మానసిక మరియు సామాజిక మార్పులను సృష్టించాడు.

2. ప్రధాన లక్షణాలు:

బుద్ధిజం: బుద్ధ నైతికత, ధ్యానం మరియు ధర్మాన్ని ప్రమాణంగా తీసుకుంటుంది, ఇది వ్యక్తుల మానసిక శాంతి మరియు ఆత్మ వికాసానికి దారితీస్తుంది.

చనన మరియు పునర్జన్మ: బుద్ధం చనన మరియు పునర్జన్మపై గట్టి శ్రద్ధ పెంచాడు, ఇది జ్ఞానం మరియు వివేకాన్ని పెంచడానికి సహాయపడుతుంది.

అనుకూలత: బుద్ధిజం సమాజంలో సమానత్వాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది, సామాన్య ప్రజలందరికీ మార్గదర్శకత్వం అందిస్తుంది.

3. ప్రధాన సంఘటనలు:

బుద్ధుడి సాక్షాత్కారం (సుమారు 528 BCE) - బోధి చెట్టు కింద ధ్యానం చేసి మహా జ్ఞానాన్ని పొందడం.

బుద్ధ నిగ్రహం (సుమారు 483 BCE) - బుద్ధుడు పరినిర్వాణానికి చేరడం, ఇది అతని అనువాదం మరియు బుద్ధిజం యొక్క ప్రాముఖ్యతను వ్యక్తీకరిస్తుంది.

4. సాంస్కృతిక ప్రభావం:

బౌద్ధ నాగరికత భారతదేశంలో సాంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక మార్పులను నడిపించింది, తద్వారా దానిని పలు సంస్కృతులపై ప్రభావం చూపించగలిగింది.

బుద్ధిజం కళ, సాహిత్యం మరియు తత్త్వశాస్త్రం లో విశేషంగా ప్రతిబింబించింది. బోధి చెట్టు, స్టూపాలు మరియు చొరబాటు ముర్తుల ద్వారా ఇది కళాకారులలో ప్రేరణను ఇచ్చింది.

భారతదేశంలో మరియు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న అనేక ప్రజలందరికీ సంతోషం మరియు శాంతిని ప్రసాదించింది.

 ఆర్య నాగరికత

1. వివరణ:

ఆర్య నాగరికత అనేది భారత ఉపఖండంలో సుమారు 1500 BCE తరువాత అభివృద్ధి చెందింది. ఇది వేద యుగంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది, ఇది ఆర్యన్ల ఆక్రమణల ద్వారా వచ్చిన సాంస్కృతిక మార్పులను సూచిస్తుంది. ఆర్యులు క్రీ.పూ. 1500 - 500 మధ్యకాలంలో భారతదేశానికి ప్రవేశించిన కొందరు క్షేత్రవాసులు, వారు సంస్కృతాన్ని మరియు వేదాలను అభివృద్ధి చేశారు.

2. ప్రధాన లక్షణాలు:

సంస్కృతం: ఆర్యులు సంస్కృత భాషను అభివృద్ధి చేశారు, ఇది వేద గ్రంథాలకు ఆధారం.

వేదాలు: ఆర్య నాగరికత యొక్క పునాది వేదాలు - రుగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం మరియు ఆథర్వవేదం.

సామాజిక వ్యవస్థ: ఈ నాగరికత వర్ణ వ్యవస్థను స్థాపించింది, ఇది బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు మరియు శూద్రలుగా విభజించబడింది.

ధర్మశాస్త్రాలు: ఆర్య నాగరికతలో ధర్మ మరియు నీతి ప్రాముఖ్యమైనవి, వీటిని సమాజానికి పునాది కట్టడానికి ఉపయోగించారు.

3. ప్రధాన సంఘటనలు:

ఆర్యుల భారతదేశంలో ప్రవేశం (సుమారు 1500 BCE) - ఈ సమయంలో వారు భారత ఉపఖండంలో కొత్త నాగరికతలు మరియు సంస్కృతులపై ప్రభావం చూపించారు.

వేద రచనలు (సుమారు 1500 - 500 BCE) - వీటిలో ధర్మం, యజ్ఞాలు, ఫలితాలు మరియు జీవన విధానాలను గురించి ప్రత్యేకంగా చర్చించబడింది.

4. సాంస్కృతిక ప్రభావం:

ఆర్య నాగరికత భారతీయ సాంస్కృతిక పరిణామంలో కీలకమైన దశ. ఇది హిందూ మతం మరియు సాంఘిక వ్యవస్థకు ప్రాథమిక రూపాన్ని అందించింది.

ఆర్యుల ఆక్రమణలు క్రమంగా భారతదేశంలో వివిధ ప్రాంతాలలో ఉన్న ప్రజలతో అనుసంధానం ఏర్పరుచుకున్నాయి, తద్వారా వాస్తవానికి బహుళ సాంస్కృతిక సామరస్యానికి దారితీసింది.

1. ఋగ్వేదం (Rugveda)

కాలం: సుమారు 1500-1200 BC

2. యజుర్వేదం (Yajurveda)

కాలం: సుమారు 1200-800 BCE

3. సామవేదం (Samaveda)

కాలం: సుమారు 1200-800 BCE

వేదకాల ప్రముఖ దేవుళ్లు (Prominent Deities of the Vedic Period)

1. ఇంద్ర (Indra)

వర్షాలు, యుద్ధాలు మరియు పవిత్రతకు సంబంధించిన దేవుడు.

2. అగ్నీ (Agni)

అగ్ని మరియు యజ్ఞాలకు సంబంధించిన దేవుడు.

3. వరుణ (Varuna)

సముద్రాలు, నదులు మరియు ఆర్థిక న్యాయం యొక్క దేవుడు.

4. సూర్య (Surya)

సూర్యుడిని సూచించే దేవుడు, జ్యోతిష్సు మరియు ఆరోగ్యం.

5. చంద్ర (Chandra)

చంద్రుడిని సూచించే దేవుడు, రాత్రి మరియు శాంతి.

6. వాయు (Vayu)

గాలి మరియు ప్రాణాన్ని ఇచ్చే దేవుడు.

7. ఉషః (Ushas)

ఉదయం మరియు వెలుగులకు సంబంధించిన దేవత.

8. సత్య (Satya)

నిజానికి మరియు న్యాయానికి సంబంధించి దేవుడు.

9. సాముద్రిక (Samudrika)

సముద్రాలకు చెందిన దేవత.

10. సప్తర్షి (Saptarishi)

సప్త ఋషుల సమూహం, జ్ఞానం మరియు దివ్యత్వానికి ప్రసిద్ధులు.

11. మిత్ర (Mitra)

స్నేహానికి, న్యాయానికి మరియు పర్యావరణానికి సంబంధించి దేవుడు.

12. రుద్ర (Rudra)

ప్రకృతిలోని అణువులు, నశనం మరియు పునరుత్థానం.

13. అశ్విని కుమారులు (Ashwini Kumaras)

ఆరోగ్యం, సౌందర్యం మరియు వైద్యం.

14. నది (Nadi)

నదులకు ప్రాముఖ్యం కలిగించే దేవత.

15. సముద్ర (Samudra)

సముద్రాలను కాపాడే దేవుడు.

అదనపు దేవతలు

16. తపస్సు (Tapas)

ఆధ్యాత్మికత మరియు పరిశుద్ధతను ప్రతిబింబించే దేవుడు.

17. దివ్య (Divya)

దివ్యమైన మరియు ప్రళయాత్మక శక్తులకు సంబంధించిన దేవుడు.

18. సంభవ (Sambhava)

సృష్టికి సంబంధించిన దేవుడు.

19. నక్షత్ర (Nakshatra)

నక్షత్రాలపై ప్రభావాన్ని చూపే దేవత.

20. బ్రహ్మ (Brahma)

సృష్టి దేవుడు, బ్రహ్మాండానికి ఆధారం.

ఈ దేవతలు వేద కాలంలో ప్రాముఖ్యమైన పాత్రలను నిర్వర్తించాయి, మరియు ఇవి ప్రాచీన భారతీయ ఆధ్యాత్మికత, సంస్కృతిలో ప్రధాన స్థానం కలిగి ఉన్నాయి.

ఉపనిషద్ యొక్క చరిత్ర

ఉపనిషద్‌లు ప్రాచీన భారతీయ గ్రంథాల సమాహారం, ఇవి లోతైన తాత్త్విక సిద్ధాంతాలను అన్వేషిస్తాయి మరియు హిందూ ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యంలో కీలక భాగం. ఇవి ప్రధానంగా ధ్యానం, నైతికత మరియు నిజమైన వాస్తవపు స్వరూపాన్ని గురించి చర్చిస్తాయి.

ఉపనిషద్‌ల కాలక్రమం

1. ప్రాచీన ఉపనిషద్‌లు (సుమారు 800-500 BCE)

చండోగ్య ఉపనిషద్: అత్మ మరియు బ్రహ్మన్ మధ్య సంబంధాన్ని మరియు ఆత్మ యొక్క స్వరూపాన్ని అన్వేషిస్తుంది.

బ్రహదరన్యక ఉపనిషద్: సృష్టి, వాస్తవ స్వరూపం మరియు ఆత్మ గురించి చర్చించే అతి పొడవైన ఉపనిషద్.

ఐతరేయ ఉపనిషద్: విశ్వ సృష్టి మరియు ఆత్మ యొక్క స్వరూపంపై దృష్టి పెట్టింది.

తైత్తిరీయ ఉపనిషద్: బ్రహ్మన్ యొక్క స్వరూపం మరియు జ్ఞానం యొక్క దశల గురించి చర్చిస్తుంది.

2. మధ్య ఉపనిషద్‌లు (సుమారు 500-300 BCE)

ముందక ఉపనిషద్: ఉన్నత (పర) మరియు దిగువ (అపర) జ్ఞానాన్ని వేరుచేస్తుంది.

ప్రాశ్న ఉపనిషద్: ఒక సంభాషణ రూపంలో ఉండి, ఉనికిని మరియు అంతిమ వాస్తవాన్ని గురించి ఆరు ప్రాథమిక ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇస్తుంది.

స్వేతాశ్వతర ఉపనిషద్: వ్యక్తిగత దేవుడు మరియు దైవం మరియు వ్యక్తి మధ్య సంబంధాన్ని చర్చిస్తుంది.

3. క్రియాశీల ఉపనిషద్‌లు (సుమారు 300 BCE - 200 CE)

మందుక్య ఉపనిషద్: "ఓం" అక్షరాన్ని మరియు దాని ప్రాముఖ్యతను పరిశీలిస్తుంది, చైతన్య స్థితుల గురించి చర్చిస్తుంది.

కెన ఉపనిషద్: శ్రేష్ఠ చైతన్య స్వరూపాన్ని మరియు ప్రపంచాన్ని నియంత్రించే శక్తులను అన్వేషిస్తుంది.

ముఖ్యమైన తాత్త్విక అంశాలు

బ్రహ్మన్: అంతిమ వాస్తవం లేదా సామూహిక ఆత్మ.

ఆత్మ: వ్యక్తిగత ఆత్మ లేదా స్వీయత, ఇది ఉన్నత తాత్త్విక ఆలోచనలలో బ్రహ్మన్‌తో సమానంగా పరిగణించబడుతుంది.

మోక్ష: పునర్జన్మ చక్రం నుండి విముక్తి పొందడం.

ప్రభావం మరియు వారసత్వం

ఉపనిషద్‌లు హిందూ తాత్త్వికత మరియు ఆధ్యాత్మికతపై తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని చూపించాయి, వీటి ద్వారా వివిధ ఆలోచనా పద్ధతులు, ముఖ్యంగా వేదాంతం, ప్రభావితం అయ్యాయి. అంతేకాకుండా, ఈ ఉపనిషద్‌లు ప్రపంచవ్యాప్తంగా తాత్త్వికులు మరియు పండితులను ఆకర్షించి, భారతీయ తాత్త్వికతను మరియు ఆధ్యాత్మికతను అర్థం చేసుకోవడంలో సహాయపడాయి.

01.బౌద్ధం భారతదేశ చరిత్ర

 భారతదేశ చరిత్ర యొక్క సంక్షిప్త రూపం 

1. Prehistoric age

రాతి యుగం: ఆదిమమానవులు రాతి పని ముట్లు ఉపయోగించి జీవించేవారు.

సింధు లోయ నాగరికత (క్రీ.పూ. 3300–1300): హరప్పా, మొహెంజో-దారో నగరాలు. నగర నిర్మాణం, మోకాళ్ల నీటిపారుదల, వాణిజ్యం అభివృద్ధి చెందినవి.

2. వేద యుగం (క్రీ.పూ. 1500–500)

ఆర్యులు వచ్చి వేదాలను రచించారు.

వర్ణవ్యవస్థ స్థాపన.

మహాజనపదాల ఆవిర్భావం.

3. మహాజనపదాలు & కొత్త మతాల ఆవిర్భావం (క్రీ.పూ. 600–300)

16 ప్రధాన రాష్ట్రాల ఉత్థానం.

బుద్ధుడు మరియు మహావీరుడు వంటి మత సంస్కర్తలు.

4. మౌర్య సామ్రాజ్యం (321–185 క్రీ.పూ.)

చంద్రగుప్త మౌర్యుడు స్థాపించిన సామ్రాజ్యం.

అశోకుడు కళింగ యుద్ధానంతరం బౌద్ధ మతాన్ని స్వీకరించి ప్రపంచానికి సందేశం ఇచ్చాడు.

5. గుప్త కాలం (320–550 క్రీ.శ.)

భారతదేశ స్వర్ణయుగం.

విజ్ఞానశాస్త్రం, గణితం (ఆర్యభటుడు), సాహిత్యం (కాళిదాసు), కళల అభివృద్ధి.

6. మధ్యయుగ భారతదేశం (600–1200)

చాళుక్యులు, రాష్ట్రముఖులు, పల్లవులు, చోళులు, రాజపుత్రులు.

దేవాలయ నిర్మాణం, ప్రాంతీయ భాషల ప్రాచుర్యం.

7. ఢిల్లీ సుల్తానులు (1206–1526)

మొట్టమొదటి సుల్తాను కుతుబుద్దిన్ ఐబక్.

ఇస్లామిక్ సంస్కృతి, నిర్మాణ కళాభివృద్ధి.

8. మొఘల్ సామ్రాజ్యం (1526–1857)

బాబర్ ఆధ్వర్యంలో స్థాపించబడింది.

అక్బర్, షాజహాన్, ఔరంగజేబ్ వంటి శక్తివంతమైన రాజులు.

తాజ్ మహల్ వంటి చారిత్రక కట్టడాలు.

9. కాలనీయ శకం (1600–1947)

విదేశీ వాణిజ్య సంస్థలు (పోర్చుగీసు, డచ్చులు, ఫ్రెంచ్, బ్రిటిష్).

1757 ప్లాసీ యుద్ధం తర్వాత ఈస్టిండియా కంపెనీ అధికారంలోకి వచ్చింది.

1857 సిపాయి తిరుగుబాటు అనంతరం బ్రిటిష్ వారి నేరుగా పాలన.

గాంధీ, నేతాజీ, నెహ్రూ లాంటి నాయకులతో స్వాతంత్య్ర పోరాటం.

10. స్వాతంత్య్ర భారతం (1947–ప్రస్తుతం)

15 ఆగస్టు 1947: స్వాతంత్ర్యం పొందింది.

1950 లో భారత రాజ్యాంగం అమలు, భారతం గణతంత్ర దేశమైంది.

వ్యవసాయం, అంతరిక్షం, ఆర్థిక సంస్కరణలు (1991), డిజిటల్ అభివృద్ధి.

01.బౌద్ధం అష్టాంగ మార్గం

బౌద్ధం అష్టాంగ మార్గం

అష్టాంగ మార్గం (Eightfold Path) ను బౌద్ధ గ్రంథాలు మూడు భాగాలుగా (3 భాగాలు) విభజిస్తాయి.

1. శీల (Sīla – నీతి / ఆచరణ)

సమ్మా వాచ (సరియైన మాట)
సమ్మా కమ్మంత (సరియైన క్రియ / ఆచరణ)
సమ్మా ఆజీవం (సరియైన జీవనోపాధి)

👉 ఇది నైతిక జీవనం, సమాజానికి హాని కలిగించని ప్రవర్తన.

2. సమాధి (Samādhi – ఏకాగ్రత / ధ్యానం)

సమ్మా వ్యాయామం (సరియైన ప్రయత్నం)
సమ్మా సతి (సరియైన స్మృతి / జాగ్రత్త)
సమ్మా సమాధి (సరియైన ధ్యానం / ఏకాగ్రత)

👉 ఇది మనస్సును నియంత్రించడం, ధ్యానం ద్వారా స్థిరత పొందడం.

3. ప్రజ్ఞ (Paññā – జ్ఞానం / బోధి)

సమ్మా దిట్ఠి (సరియైన దృష్టి)
సమ్మా సంకప్ప (సరియైన సంకల్పం)

👉 ఇది నిజమైన జ్ఞానం, దుఃఖం కారణాన్ని గ్రహించడం, విముక్తి మార్గాన్ని అర్థం చేసుకోవడం.

📌 కాబట్టి అష్టాంగ మార్గం ని మూడు శ్రేణులుగా ఇలా గుర్తుంచుకోవచ్చు:
శీల – సమాధి – ప్రజ్ఞ ✨

సమ్మా సతి (సరియైన స్మృతి / Right Mindfulness) అష్టాంగ మార్గంలోని సమాధి భాగం లోని ఒక ముఖ్యమైన సాధన.

అర్థం:

“స్మృతి” అంటే జాగ్రత్తగా గుర్తుంచుకోవడం, అవగాహనలో ఉండటం.

గతంలో మునిగిపోకుండా, భవిష్యత్తు ఆలోచనల్లో మునిగిపోకుండా, ప్రస్తుత క్షణంలో పూర్తి జాగ్రత్తగా ఉండటం.

**

బౌద్ధంలో సమ్మా సతి అంటే:

చతురసతి పఠ్ఠాన (Four Foundations of Mindfulness) మీద జాగ్రత్తగా అవగాహన కలిగించడం.

1. కాయానుపశ్యన – శరీరంపై స్మృతి

శ్వాసపై జాగ్రత్తగా దృష్టి పెట్టడం (ఆనాపాన సతి).
శరీర కదలికలు, నడక, కూర్చోవడం, తినడం మొదలైన వాటిని అవగాహనతో గమనించడం.

2. వేదనానుపశ్యన – అనుభూతులపై స్మృతి

సుఖం, దుఃఖం, తటస్థ భావనలను అవి వచ్చిన క్షణంలోనే గమనించడం.

3. చిత్తానుపశ్యన – మనస్సుపై స్మృతి

కోపం, లోభం, భయం, శాంతి వంటి మనోభావాలను అవి ఉన్నట్లుగానే గుర్తించడం.

4. ధమ్మానుపశ్యన – ధర్మంపై స్మృతి

ధర్మబోధనలను, నిజస్వరూపాన్ని అవగాహన చేయడం.

ఉపయోగం:

మనస్సు చెదరిపోకుండా, మాయలో పడకుండా ప్రస్తుతంలో నిలిపే శక్తి.

క్రమంగా శాంతి, ఏకాగ్రత, జ్ఞానం పెంపొందిస్తుంది.

నిర్వాణానికి దారితీసే బలమైన పునాది.

“సమ్మా సతి” అంటే మనం ఏమి చేస్తున్నామో, ఏమి ఆలోచిస్తున్నామో, ఏమి అనుభవిస్తున్నామో అవగాహనతో గమనించడం – అదే జాగ్రత్త జీవనం.

భావన (మానవ సంబంధాలు మరియు మానవ వనరుల అభివృద్ధి)

01.జీసస్ బుద్ధ తులనాత్మక అధ్యయనం

01. Jesus and Buddha Comparative Study

యేసు - బుద్ధుడు: తత్వ, ఉపదేశాల తులనాత్మక విశ్లేషణ

Jesus Christ and Buddha comparison in Telugu | Philosophy | Teachings | Religion | Ethics

ప్రపంచ చరిత్రలో అత్యంత ప్రభావశీలులైన ఇద్దరు మహనీయులు యేసు క్రీస్తు మరియు బుద్ధుడు. ఇద్దరూ ప్రేమ, దయ, నీతి, మానవ సంక్షేమం గురించి బోధించారు. అయితే వారి తత్వాలు, దైవ దృక్పథం, మోక్ష మార్గం, బోధనా విధానాల్లో తేడాలు ఉన్నాయి.

1. జీవిత నేపథ్యం

బుద్ధుడు (సిద్ధార్థ గౌతముడు) (563–483 BCE): నేపాల్‌లోని లుంబినిలో రాజకుమారుడిగా జన్మించారు. భౌతిక జీవితాన్ని వదిలి, ధ్యానం ద్వారా సత్యాన్ని గ్రహించి, ధర్మ బోధనలో జీవితం గడిపారు.

యేసు క్రీస్తు (4 BCE – 30 CE): బెత్లహేమ్‌లో జన్మించి, నజరేత్‌లో పెరిగారు. ప్రేమ, క్షమాభావం, మోక్షం గురించి బోధించారు. శిలువ వేయబడటం, పునరుత్థానం క్రైస్తవ మతానికి ఆధారం అయ్యాయి.

2. మౌలిక తత్వం

బుద్ధుడు: దుఃఖం మరియు దాని నివారణ గురించి బోధించారు. చతురార్య సత్యాలు, అష్టాంగ మార్గం ద్వారా శాంతి సాధ్యమని చెప్పారు.

యేసు: ప్రేమ, క్షమ, విశ్వాసం, మోక్షం పై బోధించారు. పర్వత ప్రసంగం ద్వారా స్వీయ త్యాగం, దైవభక్తి, పరలోక జీవితం గురించి చెప్పారు.

3. ఆత్మ, దైవం పై దృక్పథం

బుద్ధుడు: సృష్టికర్త దేవుడిని ప్రధానంగా ప్రస్తావించలేదు. కర్మ, పునర్జన్మ, నిర్వాణం పై దృష్టి పెట్టారు.

యేసు: దేవుడు తండ్రి అని చెప్పారు. దైవభక్తి, క్షమాభావం, నిత్య జీవితం గురించి బోధించారు.

4. సామాజిక, నైతిక బోధనలు

బుద్ధుడు: అహింస, సత్యవచనం, ధర్మాచరణం, దయను ప్రోత్సహించారు. కోరికలు, సంపద పట్ల అసక్తి లేకుండా జీవించమన్నారు.

యేసు: శత్రువులను క్షమించాలి, ప్రేమించాలి, సేవా భావంతో ఉండాలి, పేదవారిని ఆదుకోవాలని చెప్పారు.

5. బోధనా విధానం

బుద్ధుడు: తార్కికత, సంభాషణలు, ఉపమానాల ద్వారా బోధించారు.

యేసు: పరబుల్స్ (ఉపమాన కథలు), అద్భుతాలు, ఉదాహరణల ద్వారా బోధించారు.

6. చరిత్రపై ప్రభావం

బుద్ధుడు: బౌద్ధ మత స్థాపకుడిగా ధ్యానం, ఆత్మజ్ఞానం ప్రాధాన్యతను ప్రపంచానికి పరిచయం చేశారు.

యేసు: ప్రపంచవ్యాప్తంగా క్రైస్తవ మతం విస్తరించింది. పాశ్చాత్య నాగరికతపై గొప్ప ప్రభావం చూపారు.

ముగింపు

యేసు మరియు బుద్ధుడు ఇద్దరూ మానవాళికి ప్రేమ, దయ, నీతి, ఆత్మపరిశీలన మార్గాలను చూపిన మహనీయులు. ఇద్దరి బోధనల్లో భిన్నతలు ఉన్నా, మానవ శ్రేయస్సు అనే లక్ష్యం సామాన్యంగా కనిపిస్తుంది.

వారి ఉపమానాలు, ధర్మచర్చలు, సులభమైన భాష మన వాక్చాతుర్యాన్ని, ఆలోచనా శక్తిని పెంచుతాయి.

Keywords: Jesus vs Buddha Telugu, Comparative Religion Telugu, Buddha Philosophy, Jesus Teachings

01.01.చారిత్రిక గతిని నిర్దేశించిన తాత్వికులు బుద్ధుడు

చారిత్రిక గతిని నిర్దేశించిన తాత్వికులు

1. Author

సమాజం వసుదైకకుటుంబం యొక్క నమూన. తాత్వికులు సమాజం తో మమేకమై వారి కాలచక్రపరిధిని దాటి ఆలోచించారు. సమాజానికి నూతనమార్గాన్ని నిర్దేశించారు.

— Chinta Ramamohan

2. ప్రసిద్ధ వాక్యం

"There are no facts, only interpretations."
— Friedrich Nietzsche (1844–1900)

3. ప్రసిద్ధ కవిత

అజ్ఞానపు టంధయుగంలో ఆకలిలో, ఆవేశంలో తెలియని ఏ తీవ్రశక్తిలో నడిపిస్తే నడిచి మనుష్యులు అంతా తమ ప్రయోజకత్వం తామే భువికధినాధులమని స్థాపించిన సామ్రాజ్యాలు నిర్మించిన కృత్రిమ చట్టాలు ఇతరేతర శక్తులు లేస్తే పడిపోయెను పెకమేడలై పరస్పరం సంఘర్షించిన శక్తులతో చరిత్ర పుట్టెను. నేను సైతం ప్రపంచానికి సమిధనొక్కటి ఆహుతిచ్చాను నేను సైతం విశ్వ వృష్టికి అశ్రువొక్కటి ధారవోసాను నేను సైతం భువన ఘోషకు వెర్రి గొంతుక విచ్చి మొసాను — శ్రీ శ్రీ

01.మతాలు ఒకదానిపై మరొకటి చూపిన ప్రభావం

మతాలు ఒకదానిపై మరొకటి చూపిన ప్రభావం

చరిత్రలో మతాలు పూర్తిగా వేరుగా పెరగలేదు. వాణిజ్యం, యుద్ధాలు, వలసలు, తాత్విక చర్చల ద్వారా ఒకదాని భావనలు మరొకదానికి చేరాయి.

1. వేద మతం → ఉపనిషత్తులు

వేదకాలంలో యజ్ఞాలు, దేవతారాధన ప్రధానంగా ఉండేవి. తరువాత ఉపనిషత్తులు “బాహ్య యజ్ఞం కంటే అంతర్గత జ్ఞానం గొప్పది” అని చెప్పాయి.

• కర్మ భావన
• పునర్జన్మ ఆలోచన
• మోక్షం లక్ష్యం
• ధ్యానం

2. ఉపనిషత్తులు → బౌద్ధం

బుద్ధుడు కాలంలో భారతదేశంలో తాత్విక వాతావరణం ఉండేది. ధ్యానం, సంసారం, కర్మ భావనలపై చర్చలు జరిగేవి.

• కర్మ ప్రభావం
• జనన మరణ చక్రం
• త్యాగ జీవనం
• మధ్యమ మార్గం

3. యూదు మతం → క్రైస్తవం

యేసు యూదు సంప్రదాయంలో జన్మించారు. అందువల్ల క్రైస్తవ మతానికి యూదు మతంతో బలమైన సంబంధం ఉంది.

• ఒకే దేవుడు భావన
• ప్రవక్తల సంప్రదాయం
• నైతిక నియమాలు
• పవిత్ర గ్రంథాల పునాది

4. జరథుష్ట్ర మతం ప్రభావం

మంచి-చెడు పోరాటం, స్వర్గం-నరకం, తీర్పు దినం వంటి భావనలు తరువాతి మతాలపై ప్రభావం చూపాయి.

• దేవదూతలు
• చెడు శక్తి భావన
• తుది తీర్పు

5. బౌద్ధం ఆసియాపై ప్రభావం

బౌద్ధం శ్రీలంక, చైనా, జపాన్, థాయ్‌లాండ్ వంటి దేశాలకు వ్యాపించింది.

• అహింస
• ధ్యానం
• మఠ వ్యవస్థ
• కళా నిర్మాణం

సులభ చార్ట్

వేదం → ఉపనిషత్తులు → బౌద్ధం
యూదు → క్రైస్తవం
జరథుష్ట్ర → యూదు / క్రైస్తవ భావాలు

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

01.బౌద్ధం నలంద విద్యాలయం

నాలందా & ఆర్యభట్ట

నాలందా భారతదేశం గర్వించదగ్గ ప్రాచీన విశ్వవిద్యాలయం. ఇది బౌద్ధ విద్యతో పాటు సార్వత్రిక విజ్ఞానానికి కేంద్రంగా నిలిచింది.

📚 నాలందా ముఖ్యాంశాలు

• స్థాపన: క్రీ.శ. 427 (కుమారగుప్తుడు)
• స్థానం: బీహార్
• విద్యార్థులు: 10,000+
• ఆచార్యులు: 2,000+
• గ్రంథాలయం: ధర్మగంజ

చైనా, టిబెట్, శ్రీలంక వంటి దేశాల నుండి విద్యార్థులు వచ్చి చదివారు.

🔥 పతనం

1193లో బఖ్తియార్ ఖిల్జీ దాడితో నాలందా నాశనం చేయబడింది. గ్రంథాలయం అనేక రోజుల పాటు కాలిపోయింది.

🔄 ఆధునిక నాలందా

2010లో ఆధునిక నాలందా యూనివర్సిటీ పునఃప్రారంభమైంది.

---

ఆర్యభట్ట

ఆర్యభట్ట (476 CE) గొప్ప గణిత మరియు ఖగోళ శాస్త్రవేత్త.

📘 కృషులు

• ఆర్యభటీయం రచన
• π విలువ
• భూమి తిరుగుదల
• గ్రహణాల శాస్త్రీయ వివరణ

🧠 బౌద్ధ తత్త్వ ప్రభావం

• అనిత్యత → గ్రహ చలనం
• కారణ-ఫల సిద్ధాంతం → గణిత సూత్రాలు
• మధ్యమ మార్గం → సమతా
• శూన్యత → శూన్యం (0)

⏳ కాలచక్రం

కాలం నిరంతర చక్రంలా తిరుగుతుందని వివరించాడు.

✅ ముగింపు

నాలందా మరియు ఆర్యభట్ట భారత జ్ఞాన వారసత్వానికి గొప్ప ప్రతీకలు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

01.బుద్ధుని జీవిత చరిత్ర

చారిత్రిక గతిని నిర్దేశించిన తాత్వికులు

1. బుద్దుడు - (563 - 483 BCE)

తాత్వికుల భావాలు, భావజాలాలు కాల పరంపరలో మన మధ్య సజీవంగా ఉంటాయి.

ప్రతిత్యసముత్పాద,
పటిచ్చసముప్పద
(కార్యకారణత్వం )
(ఒక దాని కారణంగా మరొకటి జరగడం)
గతి తార్కిక భౌతికవాదం

తనకాలపు పరిస్తుతుల మానసిక సంఘర్షణ లోనుంచి స్వీయ సాక్షాత్కారం, స్వీయ ప్రభోదాన్ని పొందాడు. ప్రపంచానికి ఒక నూతన మార్గాన్ని నిర్దేశించాడు.

తన ముందు తరం యొక్క భావాలు భావజాలాల నుండి నూతన భావజాలాన్ని ప్రపంచానికి అందించి తరువాత తరాల తాత్వికులకు, తత్త్వవేత్తలకు మార్గం సుగమం చేయడమే కాకుండా తన ముందు, తర్వాత తరాల వారికీ వారధిగా నిలిచాడు.

2. బుద్ధుడి జీవిత కథ | Life of the Buddha

1. జననం మరియు శాక్య వంశం | Birth and Shakya Lineage
బుద్ధుడు (గౌతమ బుద్ధుడు) ఇ.సా.పూ. 563 లో లుంబినిలో జన్మించాడు. ఆయన తండ్రి శుద్ధోదనుడు శాక్యుల రాజు. తల్లి మాయాదేవి, జననానికి కొన్ని రోజులకు ముందు మరణించింది.

2. బాల్యం మరియు రాజభవనం | Childhood and Palace Life
బాల్యంలో బుద్ధుడు రాజభవనంలోనే జీవించాడు. బయటి ప్రపంచం యొక్క బాధలు, వేదనలు తెలియకుండా ఉంచబడ్డాడు.

3. నాలుగు దృశ్యాలు | Four Sights
ఒక రోజు బయటికి వెళ్ళి బుద్ధుడు నాలుగు దృశ్యాలను చూశాడు: వృద్ధుడు, అనారోగ్యంతో బాధపడే వ్యక్తి, మృతదేహం, తపస్వి. ఇవి జీవిత నిస్సారతను తెలియజేశాయి.

4. రాజభవనాన్ని విడిచిపెట్టు | Great Renunciation
29వ ఏట తన భార్య యశోదర మరియు కుమారుడు రాహులను వదిలి బుద్ధుడు రాజభవనాన్ని విడిచాడు.

5. తపస్సు మరియు ధ్యానం | Austerity and Meditation
ఆరేళ్లు తపస్సు చేసిన తర్వాత మాధ్యమ మార్గాన్ని అనుసరించవలసిన అవసరం బుద్ధుడు గ్రహించాడు.

6. బోధి సాధన | Enlightenment
బోధ్ గయలో బోధి వృక్షం కింద ధ్యానం చేసి 35వ ఏట బుద్ధుడయ్యాడు.

7. తొలి బోధన | First Sermon
సార్నాథ్ వద్ద తన తొలి బోధన ఇచ్చాడు — ధర్మచక్ర ప్రవర్తనం.

8. జీవితాంతం మరియు పరినిర్వాణం | Final Days and Parinirvana
80 ఏళ్ల వయస్సులో బుద్ధుడు కుశీనగరంలో పరినిర్వాణాన్ని పొందాడు.

9. ధర్మ పరంపర | Legacy of Teachings
బుద్ధుడు బోధించిన ధర్మం ప్రపంచమంతటా వ్యాపించింది. బుద్ధం, ధమ్మం, సంఘం అనే త్రిరత్నాలు బౌద్ధమతానికి కేంద్ర బిందువులయ్యాయి.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

01.బుద్ధుడు తాత్విక చింతన

బౌద్ధం తాత్విక చింతన – Buddhist Philosophical Thought

1. బుద్ధుని ముఖ్య సిద్ధాంతాలు – Key Doctrines of the Buddha

అనిత్యత: అన్నీ మారిపోతాయి. (Impermanence: All things will change.)
అనాత్మ: శాశ్వత ఆత్మ లేదు. (No permanent soul/self)
ప్రతిత్యసముత్పాదం: ప్రతి కార్యానికి కారణం. (Dependent Origination: Every effect has a cause.)

2. త్రిరత్నాలు – Three Jewels

బుద్ధం శరణం గచ్చామి: బుద్ధుని ఆశ్రయం. (I take refuge in the Buddha)
ధమ్మం శరణం గచ్చామి: ధర్మాన్ని ఆశ్రయం. (I take refuge in the Dhamma – teachings.)
సంఘం శరణం గచ్చామి: బిక్షు సంఘాన్ని ఆశ్రయం. (I take refuge in the Sangha – monastic community.)

3. నాలుగు సత్యాలు – Four Noble Truths

దుఃఖం: జీవితం బాధలతో నిండిపోతుంది. (Suffering exists in life.)
కారణం: మన కోరికలే బాధలకు మూలం. (Desire is the cause of suffering.)
పరిష్కారం: కోరికలు లేకుండా చేస్తే బాధ ఉండదు. (Elimination of desire leads to end of suffering.)
మార్గం: అష్టాంగ మార్గం ద్వారా విముక్తి. (Freedom is attained through the Eightfold Path.)

4. పంచశీల సూత్రాలు – Five Precepts

హింస చేయకూడదు. (Do not harm living beings.)
దొంగతనం చేయకూడదు. (Do not steal.)
అవాంఛిత లైంగిక ప్రవర్తన వదలాలి. (Avoid sexual misconduct.)
అబద్ధం చెప్పకూడదు. (Do not lie.)
మత్తు పదార్థాలు వాడకూడదు. (Avoid intoxicants.)

5. అష్టాంగ మార్గం – Eightfold Path

సమ్యక్ దృష్టి: సత్యం అవగాహన (Right View – Understanding truth)
సమ్యక్ సంకల్పం: సరైన సంకల్పం (Right Intention – Commitment to ethics and self-improvement)
సమ్యక్ వాక్కు: నిజమైన మాటలు (Right Speech – Avoiding lies and harm)
సమ్యక్ కర్మ: సద్గుణ చర్య (Right Action – Ethical conduct)
సమ్యక్ ఆజీవిక: ధర్మబద్ధ జీవనం (Right Livelihood – Honest living)
సమ్యక్ వ్యాయామం: మానసిక నియంత్రణ (Right Effort – Cultivating positive states)
సమ్యక్ స్మృతి: జాగ్రత్తగా జీవనం (Right Mindfulness – Awareness)
సమ్యక్ సమాధి: ధ్యాన ఏకాగ్రత (Right Concentration – Meditative focus)

6. దశ పారమితలు – Ten Perfections

దాన: దాతృత్వం (Generosity)
శీల: నైతికత (Morality)
ఖాంతి: సహనం (Patience)
వీర్యం: శ్రమ (Energy/Effort)
ధ్యానం: ధ్యాన అభ్యాసం (Meditation)
ప్రజ్ఞా: జ్ఞానం (Wisdom)
ఉపేక్షా: సమభావం (Equanimity)
సత్యం: సత్యవాదిత (Truthfulness)
ఆదిత్థాన: సంకల్ప బలం (Resolution)
మైత్రీ-కరుణ: ప్రేమ, దయ (Loving-kindness & Compassion)

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

01.bouddha👍మగధ పూర్వ చరిత్ర

🏛️ మగధ పూర్వ చరిత్ర – Magadha Empire

SEO Keywords: మగధ సామ్రాజ్యం, Magadha Empire, బింబిసారుడు, అజాతశత్రు, హర్యాంక వంశం, Ancient India, Maurya Empire, Gupta Empire, Buddhist History

---

📜 మగధ సామ్రాజ్యం పరిచయం

మగధ రాజ్యం ప్రాచీన భారతదేశంలో అత్యంత శక్తివంతమైన రాజ్యాలలో ఒకటి. ఇది గంగానది తీర ప్రాంతంలో అభివృద్ధి చెందింది. బౌద్ధం మరియు జైనమతాల వ్యాప్తిలో మగధ కీలక పాత్ర పోషించింది.

👑 మగధ ప్రధాన రాజవంశాలు

• 1. బృహద్రథ వంశం – జరాసంధుడు
• 2. ప్రద్యోత వంశం – చండ ప్రద్యోతుడు
• 3. హర్యాంక వంశం – బింబిసారుడు
• 4. శిశునాగ వంశం – శిశునాగుడు
• 5. నంద వంశం*1మహపద్మ నంద
• 6. మౌర్య వంశం చంద్ర గుప్త మౌర్యుడు 
• 7. శుంగ వంశం
• 8. కణ్వ వంశం
• 9. గుప్త సామ్రాజ్యం

⚔️ బింబిసారుని పాలన (544–492 BCE)

బింబిసారుడు 15 సంవత్సరాల వయసులో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. తూర్పు అంగ రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. వివాహ సంబంధాలు, రాజకీయం, వైద్యుల సహకారంతో మగధ రాజ్యాన్ని బలపరిచాడు.

బౌద్ధ గ్రంథాల ప్రకారం బుద్ధుని స్నేహితుడిగా, బౌద్ధమత పరిరక్షకుడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.

🛡️ అజాతశత్రు (492–460 BCE)

అజాతశత్రు బింబిసారుని కుమారుడు. తండ్రిని ఖైదు చేసి అధికారంలోకి వచ్చాడు. అతని కాలంలో మగధ అనేక యుద్ధాలు చేసి సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించింది.

• వజ్జి రాజ్యంపై యుద్ధాలు
• కోసల రాజ్యంతో ఘర్షణలు
• మగధ విస్తరణ
• బౌద్ధమతానికి ప్రోత్సాహం

🏯 మగధ సామ్రాజ్య విస్తరణ

క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దం నుండి 4వ శతాబ్దం BCE మధ్య హర్యాంక, శిశునాగ, నంద వంశాల క్రింద మగధ సామ్రాజ్యం విస్తరించింది.

• రాజధాని: రాజగృహం → పాటలీపుత్ర
• భాషలు: సంస్కృతం, మాగధి, అర్ధమాగధి
• మతాలు: హిందూమతం, బౌద్ధమతం, జైనమతం

⚔️ యుద్ధాలు మరియు సైనిక చర్యలు

• Avanti–Magadhan War
• Magadha–Vajji War
• Magadha–Anga War
• Magadha–Kosala War
• Conquest of the Nanda Empire
• Seleucid–Mauryan War
• Kalinga War
• Shunga–Greek War
• Gupta–Saka Wars
• Gupta–Hunnic Wars

📚 బౌద్ధం మరియు జైనమతం

మగధ రాజ్యం బౌద్ధం మరియు జైనమతాల అభివృద్ధికి కేంద్రంగా నిలిచింది. బుద్ధుడు మరియు మహావీరుడు ఈ ప్రాంతంలో ధర్మబోధనలు చేశారు.

పాటలీపుత్ర, రాజగృహం, నలంద వంటి ప్రాంతాలు విద్యా మరియు ధార్మిక కేంద్రాలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.

🌏 హ్యూయెన్ సాంగ్ (Xuanzang)

హ్యూయెన్ సాంగ్ చైనా యాత్రికుడు, భిక్షువు మరియు విద్యావేత్త. భారతదేశానికి వచ్చి నలంద విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యాభ్యాసం చేశాడు.

• బౌద్ధ ధర్మ అధ్యయనం
• 17 సంవత్సరాల భారత యాత్ర
• "Great Tang Records on the Western Regions" రచన
• భారతదేశ చరిత్ర, సంస్కృతి, విద్యపై వివరాలు

🏺 బృహద్రథ వంశం

బృహద్రథ వంశం మగధను పాలించిన ప్రాచీన వంశాలలో ఒకటి. జరాసంధుడు ఈ వంశానికి చెందిన ప్రసిద్ధ రాజు. మహాభారత కాలంతో ఈ వంశానికి సంబంధం ఉన్నట్లు పురాణాలు తెలియజేస్తాయి.

🏛️ ప్రద్యోత వంశం

ప్రద్యోత వంశం అవంతి ప్రాంతాన్ని పరిపాలించింది. చండ ప్రద్యోతుడు ఈ వంశ స్థాపకుడు. ఉజ్జయిని రాజధానిగా ఉండేది.

• స్థాపకుడు – చండ ప్రద్యోతుడు
• ప్రధాన ప్రాంతం – అవంతి
• రాజధాని – ఉజ్జయిని
• కాలం – క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దం

మహాజనపదాల యుగంలో అవంతి–మగధ రాజకీయ పోటీలో ఈ వంశం కీలక పాత్ర పోషించింది.

🏹 శిశునాగ వంశం

శిశునాగుడు ప్రజల మద్దతుతో అధికారంలోకి వచ్చాడు. ఈ వంశ కాలంలో మగధ సామ్రాజ్యం మరింత బలపడింది.

• ప్రారంభ రాజధాని – రాజగృహం
• తరువాతి కేంద్రం – వైశాలి
• కాలం – క్రీ.పూ. 413 నుండి 345 BCE
• ముఖ్య రాజులు – శిశునాగుడు, కళాశోకుడు

కళాశోకుని కాలంలో రెండవ బౌద్ధ సంఘం నిర్వహించబడినట్లు బౌద్ధ సంప్రదాయ గ్రంథాలు తెలియజేస్తున్నాయి.

మగధ సామ్రాజ్యం భారతదేశ రాజకీయ, సాంస్కృతిక, ధార్మిక చరిత్రలో అత్యంత ప్రాధాన్యమైన స్థానం కలిగి ఉంది.

CONCEPTS EXPLORED – చారిత్రక గతిని నిర్దేశించిన తాత్వికులు మరియు సామ్రాజ్యాలు

*1చక్రవర్తి మహపద్మ నంద - నంద రాజ్యం స్థాపకుడు, భరతఖండాన్ని పరిపాలించిన మొట్టమొదటి రాజు (క్రీ.పూ.424). 

చక్రవర్తి ఉగ్రసేననంద (పాలీ భాషలో ఉగ్గసేన)

చక్రవర్తి పంధుకనంద

చక్రవర్తి పందుగతినంద

చక్రవర్తి భుతపలనంద

చక్రవర్తి రస్త్రపలననంద

చక్రవర్తి గోవిష్ణకనంద

చక్రవర్తి దషసిధకనంద

చకేవర్తి ఖైవర్తనంద

చక్రవర్తి మహేంద్రనంద

చక్రవర్తి ధననంద – (క్రీ.పూ.321) (‘నవనంద’ రాజులలో చివరి పాలకుడు)  

*2.🏛️ చంద్రగుప్త మౌర్యుడు

Founder of the Maurya Empire | భారత చరిత్రలో గొప్ప చక్రవర్తి

📖 పరిచయం

చంద్రగుప్త మౌర్యుడు ప్రాచీన భారతదేశ చరిత్రలో అత్యంత గొప్ప చక్రవర్తులలో ఒకరు. ఆయన మౌర్య సామ్రాజ్య స్థాపకుడు. భారత ఉపఖండంలోని అనేక రాజ్యాలను ఏకం చేసి శక్తివంతమైన సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించాడు.

📜 ముఖ్యాంశాలు

🔸 పాలన కాలం : క్రీ.పూ. 321 – 297

🔸 రాజధాని : పాటలీపుత్ర

🔸 వంశం : మౌర్య వంశం

🔸 గురువు : చాణక్యుడు (కౌటిల్యుడు)

🔸 మత ప్రభావం : హిందూ, జైన మతాలు

⚔️ సామ్రాజ్య స్థాపన

చంద్రగుప్తుడు నంద వంశాన్ని ఓడించి మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.

చాణక్యుని రాజకీయ వ్యూహాలు, సైనిక శక్తి మరియు పరిపాలనా నైపుణ్యంతో మగధ రాజ్యాన్ని కేంద్రంగా చేసుకుని విశాలమైన సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించాడు.

🛡️ సెల్యూకసుతో యుద్ధం

గ్రీకు పాలకుడు సెల్యూకసు నికేటర్ తో యుద్ధం చేసి చంద్రగుప్తుడు విజయం సాధించాడు. తరువాత వివాహ కూటమి ద్వారా శాంతి ఒప్పందం కుదిరింది.

🏛️ పరిపాలన

✅ బలమైన కేంద్ర పాలన

✅ వాణిజ్య అభివృద్ధి

✅ రహదారులు మరియు నీటిపారుదల నిర్మాణం

✅ సైనిక వ్యవస్థ బలోపేతం

✅ ఆర్థిక సంస్కరణలు

📚 మెగాస్థనీస్ వివరాలు

గ్రీకు రాయబారి మెగాస్థనీస్ చంద్రగుప్తుని రాజసభలో నివసించి భారతదేశ పరిపాలన, సమాజం, సంస్కృతి గురించి వివరాలు రాశాడు.

🕉️ జైన మత స్వీకారం

చివరి దశలో చంద్రగుప్తుడు జైన మతాన్ని స్వీకరించి రాజ్యాన్ని విడిచిపెట్టినట్లు జైన గ్రంథాలు చెబుతున్నాయి.

🌏 చారిత్రక ప్రాధాన్యం

⭐ భారతదేశ రాజకీయ ఏకీకరణ

⭐ మౌర్య సామ్రాజ్య స్థాపన

⭐ అశోకుడి వంటి పాలకులకు పునాది

⭐ భారత చరిత్రలో విశాల సామ్రాజ్య నిర్మాణం

✨ ప్రసిద్ధ వాక్యం

“చాణక్యుని మేధస్సు – చంద్రగుప్తుని ధైర్యం”

🔍 SEO Keywords

చంద్రగుప్త మౌర్యుడు, Maurya Empire, చాణక్యుడు, Ancient India, మౌర్య సామ్రాజ్యం, Megasthenes, Magadha Empire, Indian History, Pataliputra, జాయినిజం

✍️ Ch. Ramamohan BA.,

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

01మిలిందా పాన్హా మిలింద–నాగసేన సంభాషణ

మిలింద–నాగసేన

సంభాషణ

మిలింద పఞ్హా బౌద్ధ సాహిత్యంలో ప్రసిద్ధ తాత్విక గ్రంథం. ఇందులో ఇండో-గ్రీకు రాజు మిలిందుడు (మెనాండర్) మరియు బౌద్ధ భిక్షువు నాగసేనుడి మధ్య జరిగిన ప్రశ్నోత్తర సంభాషణలు ఉన్నాయి. ఈ గ్రంథం బౌద్ధ తత్వాన్ని తార్కికంగా వివరిస్తుంది.

గ్రంథ స్వభావం

ప్రశ్న–సమాధాన రూపంలో రచించబడింది.

బౌద్ధ తత్వశాస్త్రాన్ని ఉదాహరణలతో వివరించింది.

గ్రీకు తార్కిక పద్ధతి మరియు భారత తాత్విక సంప్రదాయం కలయికగా భావించబడుతుంది.

ప్రధాన అంశాలు

1. ఆత్మ గురించి ప్రశ్న

మిలిందుడు నాగసేనుడిని అడిగాడు:

“నాగసేన అనే వ్యక్తి నిజంగా ఎవరు?”

దీనికి నాగసేనుడు రథం ఉదాహరణ ఇచ్చాడు.

రథం అనేది చక్రాలు, అక్షం, దండం వంటి భాగాల సమాహారం మాత్రమే. అలాగే మనిషి కూడా శరీరం, భావాలు, ఆలోచనలు, చైతన్యం వంటి అంశాల సముదాయం మాత్రమే అని వివరించాడు.

దీనివల్ల బౌద్ధంలోని “అనాత్మ సిద్ధాంతం”ను వివరించాడు.

2. కర్మ మరియు పునర్జన్మ

మిలిందుడు అడిగాడు:

“శాశ్వత ఆత్మ లేకపోతే పునర్జన్మ ఎలా జరుగుతుంది?”

నాగసేనుడు దీపపు జ్వాల ఉదాహరణతో సమాధానం ఇచ్చాడు. ఒక దీపం నుంచి మరొక దీపం వెలిగినట్లే కర్మ ప్రభావం కొనసాగుతుందని తెలిపాడు.

3. నిర్వాణం

నిర్వాణం అంటే:

దుఃఖ నిర్మూలనం

ఆశల నాశనం

మానసిక విముక్తి

అని నాగసేనుడు వివరించాడు.

4. జ్ఞానం మరియు ధ్యానం

జ్ఞానం విముక్తికి మార్గం

ధ్యానం మనస్సును శాంతింపజేస్తుంది

ఆశలు తగ్గినప్పుడు నిజమైన శాంతి లభిస్తుంది

అని ఈ సంభాషణలో వివరించబడింది.

చారిత్రక ప్రాధాన్యం

ఇండో–గ్రీకు మరియు భారతీయ సంస్కృతుల సంబంధానికి ఇది ముఖ్య ఆధారం.

బౌద్ధ తత్వాన్ని సులభంగా అర్థమయ్యే విధంగా తెలిపిన గ్రంథం.

ప్రపంచ తాత్విక సంభాషణలలో ప్రముఖ స్థానాన్ని పొందింది.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

01.బౌద్ధ భావజాలం

బౌద్ధ భావజాలం
హేతువాదం | మానవ వికాసం | ప్రపంచ శాంతి

రచన: CH. RAMAMOHAN, B.A.

బౌద్ధ భావజాలం – మానవ అభివృద్ధికి మార్గదర్శకం

1. మతాన్ని ప్రశ్నించిన బౌద్ధం

బౌద్ధం భారతీయ తాత్విక చరిత్రలో సంప్రదాయ మత విశ్వాసాలను, యజ్ఞయాగాలను, కర్మకాండలను, సామాజిక అసమానతలను ప్రశ్నించిన ముఖ్యమైన తాత్విక ఉద్యమం. గౌతమ బుద్ధుడు తన తత్వానికి సృష్టికర్త దేవుని ఉనికిని ఆధారంగా చేసుకోలేదు. మానవ దుఃఖం, దాని కారణాలు, దుఃఖ నివారణ మార్గాలపై దృష్టి పెట్టాడు.

2. ప్రతీత్య సముత్పాదం – సాపేక్ష సిద్ధాంతం

ప్రతీత్య సముత్పాదం బౌద్ధ తత్వంలోని ప్రధాన సూత్రం. ఒకటి మరొకదానిపై ఆధారపడి ఉద్భవిస్తుంది. కారణాలు, పరిస్థితులు ఉన్నప్పుడు ఫలితాలు ఏర్పడతాయి. ఈ సిద్ధాంతం ప్రపంచంలోని విషయాలను పరస్పర సంబంధాల నేపథ్యంలో అర్థం చేసుకోవాలని సూచిస్తుంది.

ఇది గతితార్కిక భౌతికవాద పునాది.

3. బౌద్ధం – ద్వంద్వ భావాలపై ప్రశ్నలు

బుద్ధుడు శాశ్వత ఆత్మ వంటి భావనలను ప్రశ్నించి అనాత్మ సిద్ధాంతాన్ని బోధించాడు. జీవితం నిరంతరం మార్పులకు లోనవుతుందని, అనుభవాలను పరిశీలించి జ్ఞానాన్ని పెంపొందించుకోవాలని సూచించాడు.

4. బౌద్ధం – ప్రపంచ శాంతికి మార్గం

కరుణ, అహింస, సహనం, మైత్రి వంటి బౌద్ధ విలువలు వ్యక్తుల మధ్య, సమాజాల మధ్య శాంతియుత సంబంధాలకు దోహదపడతాయి. ద్వేషాన్ని ద్వేషంతో కాకుండా ప్రేమతో జయించాలనే బోధన మానవ సంబంధాలకు మార్గదర్శకం.

5. విద్య – మానవ వికాసం

• ప్రశ్నించే తత్వాన్ని పెంపొందించడం.
• హేతుబద్ధమైన ఆలోచనను అభివృద్ధి చేయడం.
• సమానత్వం, సహనం, సామాజిక బాధ్యతను పెంపొందించడం.
• సమస్యలను విశ్లేషించి పరిష్కరించే సామర్థ్యాన్ని పెంచడం.

6. వ్యాపార అభివృద్ధి – బౌద్ధ దృక్పథం

సమ్యక్ ఆజీవం నైతికమైన జీవనోపాధికి ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది. వ్యాపారంలో నిజాయితీ, ఉద్యోగుల పట్ల గౌరవం, వినియోగదారుల పట్ల బాధ్యత, క్రమశిక్షణతో కూడిన నిర్వహణ ముఖ్యమైనవి.

7. మనస్సు నియంత్రణ – క్రమశిక్షణ

• ఆత్మ నియంత్రణ (Self-control)
• క్రమశిక్షణ (Discipline)
• ఏకాగ్రత (Concentration)
• సహనం (Patience)
• నిరంతర అభ్యాసం (Consistency)
• పట్టుదల (Perseverance)
• ఆత్మపరిశీలన (Self-reflection)

8. బౌద్ధ భావజాలం – అభివృద్ధికి మార్గదర్శకం

విద్య
జ్ఞానం, హేతుబద్ధత

వ్యాపారం
నైతికత, అభివృద్ధి

వ్యక్తిత్వం
క్రమశిక్షణ, ఆత్మ నియంత్రణ

ముగింపు

బౌద్ధ భావజాలంలోని హేతుబద్ధత, కరుణ, నైతికత, ఆత్మపరిశీలన వంటి అంశాలను ఆధునిక విద్య, వ్యాపారం, మానవ సంబంధాలు, వ్యక్తిత్వ వికాసంలో అన్వయించుకోవచ్చు. ప్రపంచ శాంతికి పరస్పర గౌరవం, సమానత్వం, సహనం, బాధ్యతతో కూడిన జీవన విధానం అవసరం.

బౌద్ధ భావజాలం – మానవ వికాసానికి ఒక తాత్విక పునాది

హేతుబద్ధ ఆలోచన + నైతిక జీవనం + క్రమశిక్షణ = బాధ్యతాయుతమైన మానవ సమాజం

---

CH. RAMAMOHAN, B.A.
CONCEPT NETWORK | PHILOSOPHY | HUMAN DEVELOPMENT

01.బౌద్ధం హేరాక్లిటస్ తాత్వికత

క్రీస్తు పూర్వం 535 - 475 సంవత్సరాల నాటి హేరాక్లిటస్ "ఒకే నదిలో నీవు రెండు సార్లు స్నానం చేయలేవు . కారణం నది నిరతరం ప్రవహిస్తుంది. మొదటి సారి మునిగిన నదికి, రెండవసారి మునిగిన నదికి మద్య పరివర్తన ఉంటుంది" అని నిత్య పరివర్తనం, పదార్థం యొక్క శాశ్విత నియమం అని చెప్పారు. గతం మీద ఆధార పడి రూపొందిన వర్తమాన పరిస్థితులు , అవి సృష్టిస్తున్న సంక్లిష్టతలను అర్థం చేసుకోవాలంటే, వేల ఏళ్ల పాటు కొనసాగుతూ వస్తున్న తాత్విక ధారను రేఖా మాత్రంగా అయిన అర్థం చేసు కోవడం అవసరం. CONCEPT ( development of human relations and human resources )

01.బుద్ధుడు చారిత్రిక గతిని నిర్దేశించిన తాత్వికులు

📚చారిత్రిక గతిని నిర్దేశించిన తాత్వికులు

Research Book on Philosophers

Concept: Development of Human Relations & Human Resources

---

📖 తాత్వికులు పరిశోధన అంశాలు

• కాలము చరిత్ర
• కాలంనాటికి ప్రపంచ చరిత్ర
• విదేశీ యాత్రికులు
• పురావస్తు ఆధారాలు
• శాసనాలు
• నాణెములు
• సాహిత్య ఆధారాలు
  • మత
  • లౌకిక
  • స్వదేశీ
  • విదేశీ

🖋️ ముందుమాట

సమాజం వసుదైక కుటుంబం నమూనా. తాత్వికులు సమాజంతో మమేకమై వారి కాలచక్ర పరిధిని దాటి ఆలోచించారు. సమాజానికి నూతన మార్గాన్ని నిర్దేశించారు.

 

తాత్వికుల భావాలు, భావజాలాలు మనమధ్య వారిని సజీవంగా ఉంచుతాయి.

 

— Chinta Ramamohan

🌍 Famous Quote

"There are no facts, only interpretations."

— Friedrich Nietzsche (1844–1900)

✍️ Famous Poetry

అజ్ఞానపు అంధయుగంలో ఆకలిలో, ఆవేశంలో తెలియని ఏ తీవ్రశక్తులో నడిపిస్తే నడిచి మనుష్యులు అంతా తమ ప్రయోజకత్వం తామే భువి కధినాధులమని స్థాపించిన సామ్రాజ్యాలు నిర్మించిన కృత్రిమ చట్టాలు ఇతరేతర శక్తులు లేస్తే పడిపోయెను పెకమేడలై పరస్పరం సంఘర్షించిన శక్తులతో చరిత్ర పుట్టెను.

నేను సైతం ప్రపంచానికి సమిధనొక్కటి ఆహుతిచ్చాను
నేను సైతం విశ్వవృష్టికి అశ్రువొక్కటి ధారవోసాను
నేను సైతం భువనఘోషకు వెర్రిగొంతుక పిచ్చి మొసాను

— శ్రీ శ్రీ

🌟 చారిత్రిక గతిని నిర్దేశించిన తాత్వికులు 

• బుద్ధుడు (563–483 BCE) — ప్రతీత్య సముత్పాదం, కార్య కారణత్వం, గతి తార్కిక భౌతిక వాదం.
• సోక్రటీస్ (469–399 BCE) — “నిన్ను నీవు తెలుసుకో”, సత్యాన్వేషణ పద్ధతి.
• స్పార్టకస్ (71 BCE) — చరిత్రలో తొలి విప్లవకారుడు, తిరుగుబాటు చిహ్నం.
• జీసస్ — మానవ సంబంధాలు. సేవాభావం, ప్రేమ మరియు క్షమ.
• వేమన (1650 – రాయలసీమ) — భావ విప్లవం. ప్రజల భాషలో సామాజిక చైతన్యం.
• కారల్ మార్క్స్ (1818–1883) —  చారిత్రిక గతి తార్కిక భౌతిక వాదం.కమ్యూనిజం.
• ఫ్రాయిడ్ (1856–1939) — మనోవిశ్లేషణ, అవచేతన మనస్సు, వ్యక్తిత్వ విశ్లేషణ.
• లెనిన్ (1872–1924) — పెట్టుబడిదారీ విధానం యొక్క అంత్య దశ సాంబ్రాజ్యవాదం. కమ్యూనిజం.
• స్టాలిన్ (1879–1953) — రాజ్యరహిత సమాజ భావన.కమ్యూనిజం.
• మావో (1893–1976) — సాంస్కృతిక విప్లవం, కమ్యూనిజం.

🌱 మానవ సంబంధాలు & మానవ వనరుల అభివృద్ధి

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

01.బౌద్ధ తత్వ సారాంశం

బుద్ధుడు ఏం చెప్పాడు? – బౌద్ధ తత్వ సారాంశం

బుద్ధుని బోధనలు మనిషి దుఃఖ విముక్తి, స్వేచ్ఛ, నైతిక జీవనం, ప్రజ్ఞ మరియు కరుణ ఆధారంగా నిర్మితమయ్యాయి. ఆయన మానవ జీవితం సార్థకంగా ఉండేందుకు అనుసరించాల్సిన మార్గాన్ని వివరించాడు.

1. మనిషికి స్వేచ్ఛ కావాలి

• మూఢనమ్మకాల నుండి స్వేచ్ఛ.
• కుల, మత, వర్ణ వివక్షల నుండి విముక్తి.
• లోభం, ద్వేషం, అజ్ఞానం నుండి బయటపడాలి.
• తన అనుభవంతో సత్యాన్ని తెలుసుకోవాలి.

2. ప్రతీత్య సముత్పాదం (సాపేక్ష ఉత్పత్తి)

ప్రపంచంలో ఏదీ స్వతంత్రంగా ఉద్భవించదు. ప్రతి విషయం కారణ–కార్య సంబంధంతో ఏర్పడుతుంది. కారణం ఉంటే ఫలితం ఉంటుంది; కారణం తొలగితే ఫలితం కూడా తొలగిపోతుంది.

3. త్రిశరణాలు

• బుద్ధం శరణం గచ్ఛామి
• ధర్మం శరణం గచ్ఛామి
• సంఘం శరణం గచ్ఛామి

త్రిశరణాలు మనసుకు ఏకాగ్రత, ధర్మబద్ధ జీవనం మరియు ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శకత్వాన్ని అందిస్తాయి.

4. చతురార్య సత్యాలు

• దుఃఖం ఉంది.
• దుఃఖానికి కారణం ఉంది (తృష్ణ).
• దుఃఖాన్ని నివారించవచ్చు.
• దుఃఖ నివారణకు అష్టాంగిక మార్గమే మార్గం.

5. పంచశీల సూత్రాలు

• ప్రాణులను హింసించకూడదు.
• దొంగతనం చేయకూడదు.
• లైంగిక దురాచారం చేయకూడదు.
• అసత్యం మాట్లాడకూడదు.
• మత్తు పదార్థాలను సేవించకూడదు.

6. అష్టాంగిక మార్గం

• సమ్యక్ దృష్టి
• సమ్యక్ సంకల్పం
• సమ్యక్ వాక్కు
• సమ్యక్ కర్మ
• సమ్యక్ ఆజీవికం
• సమ్యక్ వ్యాయామం
• సమ్యక్ స్మృతి
• సమ్యక్ సమాధి

7. దశ పారమితలు

• దానం
• శీలం
• నెక్కమ్మ (త్యాగం)
• ప్రజ్ఞ
• వీర్యం
• క్షాంతి
• సత్యం
• అధిష్ఠానం
• మైత్రి
• ఉపేక్ష

సారాంశం: బుద్ధుని బోధనల లక్ష్యం మనిషి దుఃఖం నుండి విముక్తి పొంది, స్వేచ్ఛ, ప్రజ్ఞ, కరుణ, నైతికతతో జీవిస్తూ నిర్వాణ మార్గంలో పయనించడం.

SEO Keywords

బుద్ధుడు, బౌద్ధం, బుద్ధుని బోధనలు, ప్రతీత్య సముత్పాదం, త్రిశరణాలు, చతురార్య సత్యాలు, పంచశీలాలు, అష్టాంగిక మార్గం, దశ పారమితలు, బౌద్ధ తత్వం, తెలుగు, ధమ్మం, నిర్వాణం, Buddha Teachings in Telugu, Buddhism Telugu

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

H.రుగ్వేదం -కులం

ఋగ్వేదంలో కుల ప్రస్తావన (Rigveda and Varna System)

ఋగ్వేదంలో కుల వ్యవస్థ (వర్ణ వ్యవస్థ) గురించి ప్రస్తావన ఉంది. అయితే అది ప్రారంభ ఋగ్వేదంలో స్పష్టంగా ఏర్పడిన కఠిన కులవ్యవస్థగా కాకుండా, ప్రధానంగా వర్ణాల (సామాజిక వర్గాల) రూపంలో కనిపిస్తుంది.

ఋగ్వేదంలో కుల ప్రస్తావన

ఋగ్వేదంలోని 10వ మండలం, 90వ సూక్తం (పురుష సూక్తం)లో నాలుగు వర్ణాల ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది.

ఆ మంత్రం ప్రకారం:

• బ్రాహ్మణుడు – పురుషుని ముఖం నుండి
• క్షత్రియుడు (రాజన్యుడు) – భుజాలు నుండి
• వైశ్యుడు – తొడలు నుండి
• శూద్రుడు – పాదాలు నుండి ఉద్భవించారని వర్ణించబడింది.

పురుష సూక్తం మంత్రం

బ్రాహ్మణోస్య ముఖమాసీత్, బాహూ రాజన్యః కృతః।
ఊరూ తదస్య యద్వైశ్యః, పద్భ్యాం శూద్రో అజాయత॥

(ఋగ్వేదం 10.90.12)

ముఖ్యాంశాలు

• ప్రారంభ ఋగ్వేద కాలంలో “వర్ణ” అనే భావన ప్రధానంగా ఉండేది.
• శూద్రుడు అనే పదం ఋగ్వేదంలో చాలా అరుదుగా కనిపిస్తుంది.
• చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం పురుష సూక్తం ఋగ్వేదంలోని చివరి భాగాల్లో చేర్చబడినదై ఉండవచ్చు, అందువల్ల అది ప్రారంభ ఋగ్వేద సమాజాన్ని పూర్తిగా ప్రతిబింబించకపోవచ్చు.
• ప్రారంభ ఋగ్వేద సమాజంలో వృత్తి ఆధారిత భేదాలు ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి కాలంలో కనిపించే జన్మ ఆధారిత కఠిన కులవ్యవస్థ ఇంకా పూర్తిగా స్థిరపడలేదని అనేక పరిశోధకులు భావిస్తారు.

సంక్షిప్తంగా

ఋగ్వేదంలో నాలుగు వర్ణాల ప్రస్తావన పురుష సూక్తంలో ఉంది; కానీ తరువాతి హిందూ సమాజంలోని కఠిన కులవ్యవస్థ రూపం ఋగ్వేద ప్రారంభ భాగాల్లో స్పష్టంగా కనిపించదు.

© 2026 | ఋగ్వేదం – వర్ణ వ్యవస్థ | WordPress SEO తెలుగు వ్యాసం

"/> CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 11.Saksham ప్రభావం – ముద్దుపళని

CONCEPT

వేమన ఆటవెలది ప్రభావం – ముద్దుపళని

తంజావూరు భోసల రాజులలో ప్రతాపసింహుడు ప్రసిద్ధుడు. ఇతడు 1739 నుండి 1763 వరకు తంజావూరును పాలించాడు. అతని ఆస్థాన కాలంలోనే ముద్దుపళని ఉండేది.

ముద్దుపళని రచించిన “రాధికా సాంత్వనం” కావ్యంలో 14 ఆటవెలది పద్యాలు ఉన్నాయి. వాటి బాణీ, పదవిన్యాసం, లయలో వేమన ఆటవెలది ప్రభావం కనిపిస్తుంది.

ఉదాహరణ – రాధికా సాంత్వనం

నియ్యరాని పాణ మియ్యవచ్చు
దనదు విభుని వేరు తరుణి చేతికినిచ్చి
తాళవశమె యెట్టి దానికైన

— రాధికా సాంత్వనం, 1–74

వేమన ప్రభావం

వేమన ఆటవెలదులు తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రవేశించిన తరువాత అనేక మంది కవులు ఆ ఛందస్సులోని సరళత, లయ, విరుపులు, పదసౌందర్యం, భావవ్యక్తీకరణ వంటి లక్షణాలను స్వీకరించారు.

ముద్దుపళని “రాధికా సాంత్వనం”లోని ఆటవెలది పద్యాలలో కూడా వేమన శైలికి సంబంధించిన ఈ లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.

వేమన ఆటవెలది → సరళమైన భాష → సహజమైన లయ → ప్రభావవంతమైన భావవ్యక్తీకరణ

( development of human relations and human resources )

9.వేమన శతకం and ref books

1.vemana🙏శతకం హైదరాబాద్ ప్రచురణ🙏

https://dn710903.ca.archive.org/0/items/in.ernet.dli.2015.330046/2015.330046.Vemana-Shethakamu.pdf

2015.386242.mana-vemana_text.pdf

🌹

2.vemana🙏శతకం ఆరుద్ర 

https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386242

🌹🌹

3.vemana🙏శతకం సీపీ బ్రౌన్ 

The Verses Of Ve'Mana, Moral, Religious And Satirical. Translated By Charles Philip Brown, Of The Madras Civil Service, Vēmana. https://play.google.com/store/books/details?id=hGZWAAAAcAAJ

🌹🌹🌹

 వేమన శతకం Original / Authentic Links (Archive + Brown Translation)

 4.📚 🟣 వేమన శతకం – Original Text / Archive Links 

📄 1. Vemana Shethakamu (Original Telugu PDF – DLI Archive)

 https://dn710903.ca.archive.org/0/items/in.ernet.dli.2015.330046/2015.330046.Vemana-Shethakamu.pdf⁠

 2. Mana Vemana – Hyderabad Publication (Archive.org)

 https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386242

3. The Verses of Vemana (C. P. Brown Translation – Google Books)

 https://play.google.com/store/books/details?id=hGZWAAAAcAAJ⁠

4. Full English Classic Edition (Sacred Text Archive – C.P. Brown) 

https://sacred-texts.com/hin/vov/⁠

 🌹 Summary 📌 Original Telugu: Archive.org PDFs 📌 Hyderabad publication scan included 📌 English classical translation by Charles Philip Brown (1829) 📌 Academic reference edition available in Sacred Texts archive 

 CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన శతకము – అధ్యయన వనరులు

3.vemana🙏శతకం 

🌹 Vemana Shethakamu PDF (Archive)

🌹 Mana Vemana – Hyderabad Publication (Archive.org)

🌹 The Verses of Vemana – Charles Philip Brown (Google Books)

1. చిత్త శుద్ధి కలిగి చేసిన పుణ్యంబు,

కొంచెమైన నదియు కొదువ కాదు,

విత్తనంబు మర్రి వృక్షంబునకు నెంత,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

2. ఆత్మ శుద్ధి లేని యాచారమదియేల?

బాండాశుద్ధి లేని పాకమేల,

చిత్త శుద్ధి లేని శివ పూజలేలరా?

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

3. గంగిగోవుపాలు గంటెడైనను చాలు,

కడివెడైననేమి ఖరముపాలు,

భక్తికలుగు కూడు పట్టెడైననుజాలు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

4. నిక్కమైన మంచినీలమొక్కటిచాలు,

దళుకు బెళుకు రాళ్ళు తట్టెడేల,

చాటుమిలను చాలదా యొక్కటి,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

5. మిరపగింజచూడా మీద నల్లగనుండు,

గొరికిజూడ లోన జుఱుకు మనును,

సజ్జనులగువారి సారమిట్లుండురా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

6. మృగదంబుజూడ మీద నల్లగనుండు,

బరిఢవిల్లు దాని పరిమళంబు,

గురువులైనవారి గుణములీలాగురా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

7. మేడిపండుచూడ మేలిమై యుండు,

పొట్టవిప్పిచూడ పురుగులుండు,

పిరికి వాని మదిని బింకమీలాగురా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

8. నెరనన్నవాడు నెరజాణ మహిలోన,

నేరునన్నవాడు నిందజెందు,

ఊరుకున్నవాడే యుత్తమయోగిరా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

9. గంగ పారునెపుడు గదలని గతితోడ,

మురికివాగు పారు మ్రోతతోడ,

పెద్ద పిన్న తనము పేర్మియీలాగురా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

10. నిండునదులు పారు నిలిచి గంభీరమై,

వెర్రివాగు పారు వేగంబొర్లి,

అల్పుడాడు రీతి అధికుండు నాడునా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

11. అల్పుడెపుడు పల్కు నాడంబరముగాను,

సజ్జనుండు బల్కు జల్లగాను,

కంచు మ్రోగినట్లు కనకంబు మ్రోగునా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

12. కులములోన నొకండు గుణవంతుడుండిన,

కులము వెలయు వాని గుణముచేత,

వెలయు వనములోన మలయజంబున్నట్లు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

13. పూజకన్నా నెంచ బుద్ధి ప్రధానంబు,

మాటకన్న నెంచ మనసు దృఢము,

కులముకన్న మిగులు గుణము ప్రధానంబు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

14. ఉత్తముని కుడువున నోగు జన్మించిన,

వాడు జెఱచు వాని వంశమెల్ల,

జెఱకు వెన్నుపుట్టి చెరపదా తీపెల్ల?

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

15. కులముల్లోన నొకడు గుణహీనుడుండిన,

కులము చెడును వాని గుణమువలన,

వెలయు జెఱుకునందు వేను వెడలినట్లు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

16 నుండి 50 వరకు ఇదే విధంగా కొనసాగుతుంది.

వేమన శతకం – 16 నుండి 50 వరకు

16. రాముడొకడు పుట్టి రవికుల మీడేర్చె,

కురుపతి జనియించి కులము జేరచె,

ఇలను పుణ్యపాప మీలాగు కాదొకో,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

17. హీన గుణమువాని నిలుసేరనిచ్చిన,

ఎంతవానికైనా నిడుము గలుగు,

ఈగ కడుపుజొచ్చి ఇట్టిట్ట సేయదా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

18. వేరుపురుగు చేరి వృక్షంబు జెరచును,

చీడ పురుగు జేరి చెట్టు చేర్చు,

కుత్సితుండు చేరి గుణవంతు జెరచురా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

19. అల్పుడెన్ని విద్యలభ్యసించిన గాని,

ఘనుడుగాడు హీన జనుడేగాని,

పరిమళములు మోయ గార్దభము గజమౌనె,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

20. విద్యలేనివాడు విద్యాధికుల చెంత,

నుండినంత పండితుండుకాడు,

కొలనిహంసలకడ గొక్కెర ఉన్నట్లు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

21. అల్పబుద్ధి వాని అధికారమిచ్చిన,

దొడ్డవారినెల్ల దొలగజేయు,

చెప్పుందినెడి కుక్క చెరుకు తీపెరుగునా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

22. అల్పుడైనవాని అధిక భాగ్యముగల్ల,

దొడ్డవారి దిట్టి దొలగొట్టు,

అల్పజాతి మొప్పె యధికుల నెరుగునా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

23. ఎద్దుకైనగాని ఏడాది తెలిసిన,

మాట దెలిసి నడచు మర్మమెరిగి,

మొప్పె తెలియలేడు ముప్పదేండ్లకునైన,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

24. ఎలుకతోలు దెచ్చి యేడాది ఉతికిన,

నలుపు నలుపేగాని తెలుపురాదు,

కొమ్మబొమ్మ తెచ్చి కొట్టిన బలుకునా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

25. పాముకన్న లేదు పాపిష్టిజీవంబు,

అట్టిపాము చెప్పినట్లు వినును,

ఖలుని గుణము మాన్పు ఘనులెవ్వరునులేరు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

26. వేము పాలు వోసి ప్రేమతో బెంచిన,

చేదు విరిగి తీపి జెందబోదు,

ఓగునోగెగాక యుచితజ్ఞు డెటులౌను,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

27. ముష్టి వేపచెట్టు మొదలంట ప్రజలకు,

బరగ మూలికలకు పనికివచ్చును,

నిర్దయాత్మకుండు నీచుడెందులాకౌను,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

28. పాలు పంచదార పాపర పండ్లలో,

చాలపోసి వండ చవికి రాదు,

కుటిల మానవులకు గుణ మేల గల్గురా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

29. పాల నిడిగింట గ్రోలుచుండేనా,

మనుజులెల్ల గూడి మధ్యమండ్రు,

నిలువదగని చోట నిలువ నిందలువచ్చు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

30. కానివాని తోడు కలిసి మెలుగుచున్న,

గానివాని వలె కాంతురవని,

తాడి క్రింద బాలు తాగిన చందమౌ,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

31 నుండి 50 వరకు కొనసాగుతుంది...

వేమన శతకం – 31 నుండి 50 వరకు

31. తామాశించి చేయ తగదెట్టి కార్యంబు,

వేగిరింప నదియు విషమేయగును,

పచ్చికాయ దెచ్చి బడవేయ ఫలమౌనె,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

32. కోపమునను ఘనత కొంచమైపోవును,

కోపమును మిగుల గోడు గల్గు,

కోపమడచనేని కోర్కెలీడేరు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

33. నీళ్లలోని మొసలి నిగిడి ఏనుగు బట్టు,

బయట కుక్క చేత భంగపడును,

స్థాన బలిమి గాని తన బలిమి గాదురా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

34. నీళ్లలోన మీను నిగిడి దూరము పారు,

బయట మూరెడైన బారలేదు,

స్థాన బలిమి గాని తన బలిమి గాదురా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

35. నీళ్ళమీద నొడ నిగిడి తిన్నగా బ్రాకు,

బయట మూరెడైన బారలేదు,

నెలవు దప్పుచోట నేర్పరి కోరగాడు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

36. కులము లేని వాడు కలిమిచే వెలయును,

కలిమి లేని వాడు కులము దిగును,

కులముకన్న భువిని గలిమియెక్కువసుమీ,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

37. కులము గలుగువాడు గోత్రంబు గలవాడు,

విద్యచేత విర్రవీగువాడు,

పసిడి గలుగు వాని బానిస కొడుకులు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

38. కనియు గానలేడు కదలపడనోరు,

వినియు వినగాలేడు విస్మయమున,

సంపద తలవాని సన్నిపాతం బిది,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

39. ఏమి గొంచు వచ్చె నేమి తాంగొని పోవు,

బుట్టువేళ నారడు గిట్టువేళ,

ధనము లెచటికేగు తానే చ్చటికినేగు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

40. తనువ దేవరి సొమ్ము తనదని పోషింప,

ద్రవ్య మెవరి సొమ్ము దాచుకొనగ,

ప్రాణ మెవరి సొమ్ము పారిపోవక నిల్వ,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

41. గొడ్డుటావు బితుక గుండగొంపోయిన,

పండ్లు రాలదన్ను బాలవిదు,

లోభివాని నడుగ లాభంబు లేదయా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

42. మేక కుతుక బట్టి మెడచన్ను గుడవగా,

ఆకలేక మాను నాశగాక,

లోభివాని నడుగ లాభంబు లేదయా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

43. పెట్టి పోయలేని వట్టినరులు భూమి,

బుట్టనేమి వారు గిట్టనేమి,

పుట్టలోన చెదలు పుట్టవా గిట్టవా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

44. ఆశచేత మనుజు లాయువు గలనాళ్ళు,

తిరుగుచుంద్రు భ్రమను త్రిప్పలేక,

మురికి కుండమందు ముసురు నీగల భంగి,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

45. నీళ్లలోన మీను నెరమాంస మాశించి,

గాలమందు జిక్కు కరణి భువిని,

ఆశదగిలి నరుడు నాలాగు చెడిపోవు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

46. ఆశ పాపజాతి యన్నిటికంటెను,

ఆసచేత యతులు మోసపోరే,

చూచి విడచువారె శుద్ధాత్ములెందైన,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

47. అన్నిదానములను అన్నదానమే గొప్ప,

కన్నతల్లికంటే ఘనములేదు,

ఎన్న గురునికన్న నెక్కుడు లేదయా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

48. ఆశకోసి వేసి యనలంబు చల్లార్చి,

గోచి బిగియగట్టి గుట్టుదెలిసి,

నిలిచినట్టు వాడే నెఱయోగి ఎందైన,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

49. కనకమృగము భువిని గుద్దులే,

ధనకయె తరుణి విడచి చనియె,

దాసారథియు దెలివిలేనివాడు దేవుడెట్లాయెరా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

50. చచ్చిపడిన పశువు చర్మంబు కండలు పట్టి,

పెరకి తినును బరుగ గ్రద్ద,

గ్రద్దవంటివాడు గజపతి కాడొకో,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

వేమన శతకం – 51 నుండి 100 వరకు

51. అలను బుగ్గ పుట్టినప్పుడే క్షయమౌను,

కలనుం గాంచు లక్ష్మి కల్లయగును,

ఇలను భోగ భాగ్య మీతీరు కాదొకో,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

52. కోతి నొకటి దెచ్చి క్రొత్తపుట్టము గట్టి,

కొండమ్రుచ్చులెల్ల గొలిచినట్లు,

నీతిహీనునొద్ద నిర్భాగ్యులుందురు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

53. కల్లలాడువాని గ్రామకర్త యెరుగు,

సత్యమాడువాని స్వామి యెరుగు,

బెద్దతిండిపోతు బెండ్లామెరుంగురా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

54. కల్ల నిజములెల్ల గరళకంఠుడెఱుంగు,

నీరు పల్లమెరుగు నిజాముగాను,

తల్లితానెఱుంగు తనయుని జన్మము,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

55. మైలాకోకతోడ మాసిన తలతోడ,

నొడలు మురికి తోడ నుండెనేని,

నగ్రకులజుడైన నట్టిట్టు పిలువరు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

56. ఉప్పులేని కూర యెప్పుడు రుచులకు,

పప్పులేని తిండి ఫలము లేదు,

అప్పులేనివాడే అధిక సంపన్నుడు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

57. చెట్టుపాలు జనులు చేదందు రెలలోన,

నేనుపగొద్దు పాలవెంత హితము,

పదురాడు మాట పాటియై ధర్మ జెల్లు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

58. పట్టుపట్లరాదు వట్టి విడువరాదు,

పట్టెనేని బిగియ బిట్టవలెను,

పట్టిడుచుకన్న బడి చచ్చుటయే మేలు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

59. తప్పులెన్నువారు తండోప తండంబు,

లుర్విజనులకెల్ల నుండు దప్పు,

తప్పులెన్నువారు తమతప్పులెఱుగరు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

60. అనగా ననగ రాగ మాతిశయిల్లుచునుండు,

దినగదినగ వేము తియ్యగనుండు,

సాధనమున పనులు సమకూరు ధరలోన,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

61 నుండి 100 వరకు ఇదే విధంగా కొనసాగుతుంది.

వేమన శతకం – 61 నుండి 100 వరకు

61. తనకుగల్గు పెక్కు తప్పులుండగా,

ఒరుల నేరమెంచు నొరులగాంచి,

చక్కిలంబు గాంచి జంతిక నగినట్లు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

62. ఇనుము విరిగెనేని యిమారు ముమ్మారు,

కాల్చి యతుకవచ్చు క్రమముగాను,

మనసు విరిగెనేని మరికూర్చ వచ్చునా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

63. ఓరుని జెఱదమని యుల్లమందెంతురు,

తమకు జేరురుగని ధరణి నరులు,

తమ్ము జెఱచువాడు దైవంబులేడొకో,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

64. కానివానిచేత గాను వీనంబిచ్చి,

వెంట దిరుగువాడే వెఱ్ఱివాడు,

పిల్లి తిన్న కోడి బిలిచిన పలుకునా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

65. మాటలాడ నేర్చి మనసు రంజిల్లజేసి,

పరగ ప్రియము చెప్పి బడలకున్న,

నొకరిచేతి సొమ్ము లూరక వచ్చునా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

66. చంపదగిన యట్టి శత్రువు తనచేత,

జిక్కెనేని గీడు సేయరాదు,

పొసగ మేలు చేసి పొమ్మనుటే చాలు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

67. వాన కురియకున్న వచ్చును క్షామంబు,

వాన కురిసెనేని వరదపారు,

వరద కరువు రెండు వారసతో నెఱుగుడీ,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

68. పుట్టిన జనులెల్ల భూమిలో నుండిన,

బుట్టునా జగంబు పట్లడెప్పుడు,

యముని లెక్కరీతి నరుగుచు నుందురు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

69. వాన రాకడయును ప్రాణంబు పోకడ,

కానబడ వెంత ఘనునకైనా,

గానబడినమీద గలియెట్లు నడచురా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

70. చిప్పబడ్డ స్వాతి చినుకు ముత్యంబాయే,

నీటిబడ్డ చినుకు నీటగలిసి,

ప్రాప్తి కలుగుచోట ఫలమేల తప్పురా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

71. ఎన్నిచోట్ల తిరిగి యేపాటు పడినను,

అంటనీయక శని వెంటదిరుగు,

భూమి క్రొత్తదైనా భోక్తలు క్రొత్తలా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

72. కర్మమెప్పుడైన గడచిపోవగరాదు,

ధర్మరాజు దెచ్చి తగనిచోట,

గంకుభట్టు జేసే గాటకటా దైవంబు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

73. అనువుగానిచోట నధికుల మనరాదు,

కొంచెమైన నదియు కొదువగాదు,

కొండ యద్దమందు గొంచెమై యుండదా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

74. ఇమ్ము దప్పువేళ నెమ్మలన్నియు మాని,

కాలమొక్క రీతిగల గడపవలయు,

విజయడిమ్ము దప్పి విరటుని గొల్వడా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

75. చిక్కియున్నవేళ సింహంబునైనను,

బక్క కుక్క కఱచి బాధ పెట్టు,

బలమిలేని వేళ వంతంబు చెల్లదు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

76. లక్ష్మియేలినట్టి లంకాపతి పురమ్ము,

పిల్లకోతి పౌజు కొల్లబెట్టె,

చేటుకాలమయిన జేరప నల్పులే చాలు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

77. మొదట నాశబెట్టి తుదిలేదు పొమ్మను,

పరమలోభులైన పాపులకును,

ఉసురు తప్పకంటు నుండేలు దెబ్బగా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

78. ఇచ్చువానియొద్ద నీనివాడుండేనా,

చచ్చుగాని యీవి సాగనీడు,

కల్పతరువు క్రింద గచ్చుపోదున్నట్లు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

79. అరయ నాస్తియనక యడ్డుమాటాడక,

తట్టువడక మదిని దన్నుకొనక,

తనది గాదనుకొని తాబెట్టునదే పెట్టు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

80. ధనముగూడ బెట్టి దానంబు చేయక,

తాను దినక లెస్స దాచుకొనక,

తేనెటీగ కూర్చి తెరువర కియ్యదా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

81 నుండి 100 వరకు తదుపరి భాగం.

వేమన శతకం – 81 నుండి 100 వరకు

81. కొంకణంబు పోవ గుక్క సింహముగాదు,

కాశికారుగా బంది గజముకాదు,

వేరుజాతివాడు విప్రుండు కాలేడు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

82. తవిటి కరయవోవ దండులంబుల గంప,

శ్వాసమాక్రమించు సౌమ్యామగును,

వైశ్యవరుని సొమ్ము వసుధ నీచుల పాలు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

83. దాతకానివాని దఱచుగా వేడిన,

వాడు దాతయౌనె వసుధలోన,

ఆవురు దర్భయౌనె యబ్ధిలో ముంచిన,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

84. పరగ రాతిగుండు బగులగొట్టగ వచ్చు,

గొండలన్ని పిండి గొట్టవచ్చు,

కఠిన చిత్తు మనసు కరిగింపగారాదు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

85. వంపుకర్ర గాల్చి వంపు దీర్చగవచ్చు,

గొండలన్ని పిండి గొట్టవచ్చు,

కఠిన చిత్తు మనసు కరిగింపగారాదు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

86. విత్తముగలవాని వీపున బుండైన,

వసుధలోన జాలా వార్త కెక్కు,

బేదవానియింట బెండైన నెఱుగరు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

87. మగని కాలమందు మగువ కష్టించిన,

సుతుల కాలమందు సుఖమునొందు,

గలిమి లేమి రెండు గల వెంతవారికి,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

88. తనకులేని నాడు దైవంబు దూరును,

దనకు గలిగెనేని దైవమేల,

తనకు దైవమునకు దగులాట మెట్టిదో,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

89. గాజు కుప్పెలోన గదలక దీవంబు,

దెట్టులుండు జ్ఞాన మట్టులుండు,

తెలిసినట్టి వారి దేహంబులందున,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

90. అంతరంగమందు నపరాధములు చేసి,

మంచివానివలెనే మనుజుడుండు,

ఇతరులెఱుగకున్న ఈశ్వరుడెఱుగడా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

91. చదివి చదివి కొంత చదువంగ చదువంగ,

చదువు చదివి యింక జదువు,

చదివి చదువు మర్మములను చదువలేడయ్యను,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

92. జననమరణములకు సర్వస్వతంత్రుడు,

కాడు మొదట గర్త కాండే,

తుదనుకాడు నడుమగర్త ననుట నగుబాటు కాదొకో,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

93. నీటిలోని వ్రాత నిలువక యున్నట్లు,

పాటి జగతిలేదు పరములేదు,

మాటి మాటికెల్ల మారును మూర్ఖుండు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

94. తల్లియున్న యపుడె తనదు గారాబము,

లామె పోవదన్ను నరయరెవరు,

మంచికాలమపుడె మర్యాదనార్జింపు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

95. మాటలాడవచ్చు మనసు తెల్పగలేడు,

తెలువవచ్చుదన్ను తెలియలేడు,

సూర్యబట్టవచ్చు సూరుడు కాలేడు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

96. శాంతమే జనులను జామునొందించును,

శాంతముననే గురుని జాడతెలియు,

శాంత భావ మహిమ జర్చించలేమయా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

97. ఆడితప్పువారల అభిమాన హీనులు,

గోడెఱుగని కొద్దివారు కూడి,

కీడు సేయగ్రూరుండు తలపోయు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

98. తరచూ కల్లలాడు ధనీసుల ఇండ్లలో,

వేళవేళ లక్ష్మి వెడలిపోవు,

నోటికుండలోన నుండునా నీరంబు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.*

99. చంపగూడదెట్టి జంతువునైనను,

చంపవలయు లోక శత్రుగుణము,

తేలుకొండి గొట్టందే లేమి చేయురా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

100. ఆత్మయందే దృష్టి ననువగా నొనరించి,

నిశ్చలముగా దృష్టి నిలిపెనేని,

అతడునీవె నమ్మి యనుమానమేలరా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమా.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )