అలెగ్జాండర్ భారత దండయాత్ర
గ్రీస్ నుంచి భారతదేశం వరకు ప్రయాణం
ప్రపంచ చరిత్రలో అలెగ్జాండర్ (Alexander the Great) ఒక ప్రముఖ సైనిక విజేత. మాసిడోనియా రాజుగా ఎదిగిన ఆయన క్రీ.పూ. 334లో పర్షియన్ సామ్రాజ్యంపై దండయాత్ర ప్రారంభించాడు. ఆసియా మైనర్, ఈజిప్ట్, పర్షియా, మధ్య ఆసియా ప్రాంతాలను జయించి క్రీ.పూ. 327–326లో భారత ఉపఖండంలోని వాయువ్య ప్రాంతాలకు చేరుకున్నాడు.
గ్రీస్ నుంచి భారతదేశంలోని బియాస్ నది వరకు అతని దండయాత్రకు సుమారు ఎనిమిది సంవత్సరాలు పట్టింది. ఇది నిరంతర ప్రయాణం కాదు. యుద్ధాలు, నగరాల ముట్టడులు, పాలనా వ్యవహారాలు, సైనిక విశ్రాంతి వంటి అనేక విరామాలు ఇందులో ఉన్నాయి.
1. అలెగ్జాండర్ జన్మస్థలం
జన్మస్థలం: పెల్లా (Pella)
ప్రస్తుత దేశం: గ్రీస్ (Greece)
జననం: క్రీ.పూ. 356
తండ్రి: ఫిలిప్ II
తల్లి: ఒలింపియాస్
గురువు: అరిస్టాటిల్
అలెగ్జాండర్కు గ్రీకు తత్వవేత్త అరిస్టాటిల్ విద్యాబోధన చేశాడు. తత్వశాస్త్రం, వైద్యం, విజ్ఞానం, సాహిత్యం వంటి విషయాలపై అవగాహన పొందాడు.
2. గ్రీస్ నుంచి భారతదేశం వరకు ప్రధాన మార్గం
పెల్లా – గ్రీస్
↓
హెల్లెస్పాంట్ – టర్కీ
↓
గ్రానికస్ – టర్కీ
↓
గోర్డియం – టర్కీ
↓
ఇస్సస్ – టర్కీ
↓
టైర్ – లెబనాన్
↓
గాజా – పాలస్తీనా
↓
ఈజిప్ట్
↓
గౌగమేలా – ఇరాక్
↓
బాబిలోన్ – ఇరాక్
↓
పెర్సెపోలిస్ – ఇరాన్
↓
బాక్ట్రియా – ఆఫ్ఘనిస్తాన్
↓
హిందూకుష్ పర్వతాలు
↓
కాబూల్ – ఆఫ్ఘనిస్తాన్
↓
స్వాత్ లోయ
↓
తక్షశిల – పాకిస్తాన్
↓
జీలం నది
↓
చీనాబ్ – రావి నదీ ప్రాంతాలు
↓
బియాస్ నది – భారతదేశం
3. ముఖ్యమైన దేశాలు, ప్రాంతాలు
| ప్రాంతం | ప్రస్తుత దేశం | ప్రాధాన్యం |
|---|---|---|
| మాసిడోనియా | గ్రీస్ | జన్మస్థలం, దండయాత్ర ప్రారంభం |
| ఆసియా మైనర్ | టర్కీ | గ్రానికస్, ఇస్సస్ యుద్ధాలు |
| టైర్ | లెబనాన్ | ప్రసిద్ధ ముట్టడి |
| ఈజిప్ట్ | ఈజిప్ట్ | అలెగ్జాండ్రియా నగర స్థాపన |
| బాబిలోన్ | ఇరాక్ | పర్షియన్ సామ్రాజ్య ప్రాంతం |
| పెర్సెపోలిస్ | ఇరాన్ | పర్షియన్ రాజధాని కేంద్రం |
| బాక్ట్రియా | ఆఫ్ఘనిస్తాన్ | మధ్య ఆసియా యాత్ర |
| గాంధార | పాకిస్తాన్ ప్రాంతం | తక్షశిల ప్రాంతం |
| పంజాబ్ | భారతదేశం, పాకిస్తాన్ | పోరస్ యుద్ధం, బియాస్ వరకు ప్రయాణం |
4. అలెగ్జాండర్ ప్రయాణ కాలక్రమం
| సంవత్సరం | సంఘటన |
|---|---|
| క్రీ.పూ. 356 | పెల్లాలో జననం |
| క్రీ.పూ. 334 | ఆసియా దండయాత్ర ప్రారంభం |
| క్రీ.పూ. 333 | ఇస్సస్ యుద్ధం |
| క్రీ.పూ. 332 | ఈజిప్ట్ ఆక్రమణ, అలెగ్జాండ్రియా స్థాపన |
| క్రీ.పూ. 331 | గౌగమేలా యుద్ధం |
| క్రీ.పూ. 330 | పర్షియన్ సామ్రాజ్య పతనం |
| క్రీ.పూ. 329–327 | బాక్ట్రియా, సోగ్దియానా ప్రాంతాల్లో యుద్ధాలు |
| క్రీ.పూ. 327 | హిందూకుష్ దాటి భారత ఉపఖండం వైపు |
| క్రీ.పూ. 326 | తక్షశిల చేరిక, పోరస్తో జీలం యుద్ధం, బియాస్ వద్ద ఆగిపోవడం |
| క్రీ.పూ. 325 | సింధు మార్గం ద్వారా తిరుగు ప్రయాణం |
| క్రీ.పూ. 323 | బాబిలోన్లో మరణం |
5. భారతదేశంలో అలెగ్జాండర్ ప్రయాణం
క్రీ.పూ. 327–326 ప్రాంతంలో అలెగ్జాండర్ హిందూకుష్ పర్వతాలను దాటి భారత ఉపఖండంలోని వాయువ్య ప్రాంతాలకు వచ్చాడు.
బాక్ట్రియా → హిందూకుష్ → కాబూల్ → స్వాత్ లోయ → తక్షశిల → జీలం → చీనాబ్ → రావి → బియాస్
6. తక్షశిల – రాజు అంభి
తక్షశిల ప్రాచీన గాంధార ప్రాంతంలోని ప్రముఖ విద్యా, వాణిజ్య కేంద్రం. అక్కడి పాలకుడు అంభి అలెగ్జాండర్తో స్నేహపూర్వక సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నాడు. అతని సహకారం అలెగ్జాండర్ భారత యాత్రలో ఉపయోగపడింది.
7. జీలం నది – పోరస్ యుద్ధం
క్రీ.పూ. 326లో జీలం నది వద్ద అలెగ్జాండర్, పోరస్ రాజుతో యుద్ధం చేశాడు. గ్రీకు రచనల్లో ఈ నదిని హైడాస్పీస్ (Hydaspes) అని పిలిచారు.
పోరస్ పరాజయం పొందినప్పటికీ అలెగ్జాండర్ అతని ధైర్యాన్ని గౌరవించి తిరిగి రాజ్య పాలనను అప్పగించాడని ప్రాచీన గ్రీకు వృత్తాంతాలు చెబుతున్నాయి.
8. చీనాబ్, రావి, బియాస్ నదులు
జీలం యుద్ధం తరువాత అలెగ్జాండర్ తూర్పు దిశగా ప్రయాణించాడు. చీనాబ్, రావి నదీ ప్రాంతాలను దాటి బియాస్ నది వద్దకు చేరుకున్నాడు.
| ప్రాచీన పేరు | ఆధునిక పేరు |
|---|---|
| హైడాస్పీస్ | జీలం |
| అసిక్నిస్ | చీనాబ్ |
| హైడ్రయోటిస్ | రావి |
| హైఫాసిస్ | బియాస్ |
9. బియాస్ నది వద్ద సైన్యం ఎందుకు ఆగింది?
క్రీ.పూ. 326లో అలెగ్జాండర్ సైన్యం బియాస్ నది వద్దకు చేరుకుంది. అక్కడి నుంచి గంగా మైదానాల వైపు వెళ్లాలని అలెగ్జాండర్ భావించాడు.
కానీ సుదీర్ఘ యుద్ధాలు, అలసట, వర్షాకాల పరిస్థితులు, తూర్పున ఉన్న శక్తివంతమైన రాజ్యాల గురించి వచ్చిన సమాచారంతో సైనికులు ముందుకు వెళ్లడానికి నిరాకరించారు.
బియాస్ వద్ద అలెగ్జాండర్ ఓడిపోలేదు. అతని సైనికుల నిరాకరణ కారణంగా తూర్పు దండయాత్ర ఆగిపోయింది.
10. ప్రయాణ దూరాలు
పెల్లా నుంచి తక్షశిల వరకు సరళరేఖ దూరం సుమారు 4,500 కి.మీ. ఉంటుంది. అయితే అలెగ్జాండర్ ప్రయాణించిన మార్గం టర్కీ, ఈజిప్ట్, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ప్రాంతాల మీదుగా సాగింది. అందువల్ల వాస్తవ ప్రయాణ దూరం చాలా ఎక్కువ.
| ప్రయాణ భాగం | సుమారు సరళరేఖ దూరం |
|---|---|
| పెల్లా – టర్కీ పశ్చిమ ప్రాంతం | 400–500 కి.మీ. |
| టర్కీ – ఇరాక్ | 900–1,200 కి.మీ. |
| ఇరాక్ – ఇరాన్ – బాక్ట్రియా | 1,500–2,000 కి.మీ. |
| బాక్ట్రియా – తక్షశిల | 600–800 కి.మీ. |
ఈ దూరాలు విస్తృత ప్రాంతాల మధ్య అంచనాలు మాత్రమే. ఇవి ఖచ్చితమైన ప్రాచీన రహదారి దూరాలు కావు.
11. మొత్తం ఎన్ని సంవత్సరాలు?
క్రీ.పూ. 334లో ఆసియా దండయాత్ర ప్రారంభించి క్రీ.పూ. 326లో బియాస్ చేరే వరకు సుమారు ఎనిమిది సంవత్సరాలు గడిచాయి.
అలెగ్జాండర్ క్రీ.పూ. 323లో బాబిలోన్లో మరణించాడు. అతని వయస్సు సుమారు 32 సంవత్సరాలు.
12. చారిత్రక ప్రాధాన్యం
- గ్రీకు, పర్షియన్, మధ్య ఆసియా, భారతీయ ప్రాంతాల మధ్య సంబంధాలు పెరిగాయి.
- వాయువ్య భారతదేశంలో ఇండో-గ్రీకు రాజకీయ పరిణామాలకు పునాది పడింది.
- గాంధార ప్రాంతంలో గ్రీకు, భారతీయ కళా సంప్రదాయాల పరస్పర ప్రభావానికి తరువాతి కాలంలో అవకాశం ఏర్పడింది.
- అలెగ్జాండర్ మరణం తరువాత అతని సామ్రాజ్యం విభజించబడింది.
ముగింపు
గ్రీస్లోని పెల్లా నుంచి ప్రారంభమైన అలెగ్జాండర్ ప్రయాణం టర్కీ, ఈజిప్ట్, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మీదుగా భారత ఉపఖండంలోని పంజాబ్ వరకు సాగింది. జీలం నది వద్ద పోరస్తో యుద్ధం, బియాస్ నది వద్ద సైనికుల నిరాకరణ అతని భారత దండయాత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన సంఘటనలు.
ఈ ప్రయాణం ప్రాచీన ప్రపంచంలోని அரசியல், సైనిక, భౌగోళిక చరిత్రను అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణ.
ఆధార గ్రంథాలు
- Arrian – Anabasis of Alexander
- Plutarch – Life of Alexander
- Quintus Curtius Rufus – Histories of Alexander the Great
- Cambridge Ancient History – Alexander and the Hellenistic World
రచన: Ch. Ramamohan, B.A.
చరిత్ర – నాగరికతలు – మానవ సంబంధాలు



