వేమన *110(46-50)

వేమన భావజాలం

 వేమన

---

పద్యము – 46

మనసులోని వాని మానుగా దెలసిన,
నుర్విజనులు వాని యోగియండ్రు;
నీవు నిన్నెరుంగ నీవె పో,శివుడవు 

తాత్పర్యం

తన మనస్సులోని నిజస్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నవాడినే యోగి అంటారు. మనిషి తనను తాను సరిగ్గా తెలుసుకుంటే దైవత్వాన్ని పొందగలడు.

భావం

ఆత్మజ్ఞానం పొందినవాడు శివస్వరూపుడవుతాడు. నిజమైన యోగం స్వీయ అవగాహనలోనే ఉంది.

---

పద్యము – 47

మాటలోని వాని మహిమతా దెలియక,
మాట దెలియలేక మమత జిక్కె 
మాట దెలసెనేని మరి,ఆత్మయోగిరా 

తాత్పర్యం

మాటల వెనుక ఉన్న సత్యాన్ని గ్రహించకుండా కేవలం పదాలకే పరిమితమైతే జ్ఞానం రాదు. మాటల అసలు అర్థాన్ని గ్రహించినవాడే ఆత్మయోగి.

భావం

జ్ఞానం అనేది శబ్దంలో కాదు, దాని అంతరార్థంలో ఉంటుంది. వివేకంతో ఆలోచించినవాడే సత్యాన్ని గ్రహించగలడు.

---

పద్యము – 48

వ్రేయ వ్రేయగాను విత్తనమనిపించు,
వ్రేయ వ్రేయ ప్రబల వృక్షమగును,
తెలియ తెలియ వాడు,దేవుడనందగు 

తాత్పర్యం

చిన్న విత్తనం క్రమంగా పెరిగి మహావృక్షమవుతుంది. అలాగే జ్ఞానం కూడా కొద్దికొద్దిగా పెరిగి మనిషిని దైవస్వరూపుడిగా మారుస్తుంది.

భావం

జ్ఞానసాధనకు ఓర్పు అవసరం. నిరంతర అభ్యాసం ద్వారా ఉన్నత స్థితిని చేరుకోవచ్చు.

---

పద్యము – 49

గడనగల పురుషుగనుగొని,
యడుగులకును మడుగులిడుదుర తివెలు ధరలో,
గడనవిడు పురుషు గనుగొని,
నడ పీనుగ వచ్చెనండ్రు నాతులు వేమా.

తాత్పర్యం

సంపద కలిగినవారిని ప్రజలు గౌరవిస్తారు. సంపద కోల్పోయినప్పుడు అదే ప్రజలు వారిని నిర్లక్ష్యం చేస్తారు. లోక స్వభావాన్ని వేమన విమర్శిస్తున్నాడు.

భావం

ధనాన్ని చూసి ఏర్పడే గౌరవం శాశ్వతం కాదు. నిజమైన విలువ మనిషి గుణాలలోనే ఉంటుంది.

---

పద్యము – 50

వంటు ద్రప్పునపుడు వంటకము విషంబు,
కంట జూడగానే కంటగించు,
కంటకమున దిన్న, కడి గండమై వచ్చు 

తాత్పర్యం

వంటు ద్రప్పునపుడు వంటకము విషంబు,

కంట జూడగానే కంటగించు,

కంటకమున దిన్న కడి గండమై వచ్చు.

తాత్పర్యం

సరిగా వండని ఆహారం విషంతో సమానంగా హాని చేస్తుంది.

అలాంటి ఆహారాన్ని చూడగానే అసహ్యం కలుగుతుంది.

ఇష్టంలేక, అసహ్యంతో లేదా సరిగా వండని ఆహారాన్ని తింటే అది శరీరానికి తీవ్రమైన అనారోగ్యాన్ని కలిగిస్తుంది.

భావం

ఈ పద్యం ద్వారా ఆహారంలో నాణ్యత, పరిశుభ్రత, సరైన వంట, మరియు ఇష్టపూర్వకంగా భోజనం చేయడం ఎంత ముఖ్యమో బోధించబడింది. కేవలం ఆహారం ఉండడమే కాదు; అది సరిగా వండబడాలి, శుభ్రంగా ఉండాలి, సరైన సమయంలో, ఆనందంతో తినాలి. లేకపోతే ఆరోగ్యానికి హాని కలుగుతుంది.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన *111(51-55)

వేమన భావజాలం

 వేమన

---

పద్యము – 51

వంటి వచ్చునపుడు వంటకమ మృతంబు,
కంటికింపుగాను కానుపించు,
నొడల తినిన తిండి,వడి మించగను దోరు వి.

తాత్పర్యం

ఆకలిగా ఉన్నప్పుడు సాధారణమైన ఆహారం కూడా అమృతంలా అనిపిస్తుంది. అవసరానికి మించి తింటే అదే ఆహారం బాధకు కారణమవుతుంది.

భావం

మితాహారం ఆరోగ్యానికి మూలం. ఏ విషయంలోనైనా మితిమీరడం హానికరమే.

---

పద్యము – 52

కలిగి ధర్మమివ్వ గానని వారును,
కలిగి తినక చాల గ్రాగువారు,
కలిమి నెచట జూడ,గానక చెడుదురు వి.

తాత్పర్యం

ధనం ఉన్నా దానం చేయని వారు, తామూ సరిగ్గా అనుభవించని వారు చివరకు తమ సంపదను వృథా చేసుకుంటారు. ధనాన్ని సద్వినియోగం చేయాలి.

భావం

సంపదకు నిజమైన విలువ దానధర్మాలలోనే ఉంటుంది. పంచుకోని సంపద శాశ్వతం కాదు.

---

పద్యము – 53

అల్లువాని మృతికి నాత్మ జింతించును,
తనయు మృతికి దానే దల్లడిల్లు,
పుణ్యపురుషు మృతికి భూమిలో జనులకీ,
యుగము గ్రుంగినట్టులుండు వేమా.

తాత్పర్యం

సాధారణ వ్యక్తి మరణం కుటుంబాన్ని మాత్రమే బాధిస్తుంది. కానీ పుణ్యాత్ముడు, మహనీయుడు మరణిస్తే సమాజమంతా విషాదంలో మునిగిపోతుంది.

భావం

గొప్ప వ్యక్తుల జీవితం వారి కుటుంబానికే కాదు, సమాజానికీ చెందుతుంది. వారి మరణం యుగానికే లోటుగా భావించబడుతుంది.

---

పద్యము – 54

సకల విద్య నేర్చి చచ్చి,
బ్రతుకు విద్య యొకటి నేర్వమనుచును ర్విజనులు,
కటకటబడుదురు,కడహాని దెలియరు వి.

తాత్పర్యం

అనేక విద్యలు నేర్చుకున్నా జీవితం ఎలా గడపాలో నేర్చుకోకపోతే ప్రయోజనం లేదు. చివరకు అజ్ఞానంతో బాధపడతారు.

భావం

పుస్తక జ్ఞానం మాత్రమే సరిపోదు. జీవితాన్ని సార్థకంగా జీవించే జ్ఞానం అత్యంత ముఖ్యమైనది.

---

పద్యము – 55

దూరదృష్టి గనరు దుడ్డిన దనుకను,
పారుపట్టెరుగరు పడిన దనుక,
దండసాధ్యులరయ ధర్మసాధ్యులు గారు,
భూమిజనులు వెర్రిబుద్ధి వేమా.

తాత్పర్యం

ప్రజలు తక్షణ లాభాల కోసం మాత్రమే ఆలోచిస్తారు. భవిష్యత్తు గురించి దూరదృష్టి కలిగి ఉండరు. బలంతో సాధించాలనుకుంటారు కానీ ధర్మంతో సాధించాలనే ఆలోచన తక్కువగా ఉంటుంది.

భావం

దూరదృష్టి, ధర్మబుద్ధి, వివేకం లేకపోతే సమాజం సరైన మార్గంలో నడవదు. ధర్మమే శాశ్వత విజయానికి ఆధారం.

---

భావసారం

ఈ పద్యాలలో వేమన మితాహారం, దానధర్మం, మహనీయుల గొప్పతనం, జీవనవిద్య, దూరదృష్టి మరియు ధర్మబద్ధమైన జీవనాన్ని బోధిస్తున్నాడు. సంపద, విద్య, శక్తి వాటిని సద్వినియోగం చేసినప్పుడే విలువైనవిగా మారతాయని స్పష్టం చేస్తున్నాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన *112(56-60)

వేమన పద్యములు 

---

పద్యము – 56

ముష్టి వేప చెట్టు మొదలుగా ప్రజలకు,
పరగ మూలికలకు పనికి వచ్చు,
నిర్దయాత్మకుండు నీచుడెందునకును,
పనికి రాడు గదర పరగ వేమ.

తాత్పర్యం

వేపచెట్టు వంటి చెట్లు, చిన్న చిన్న మూలికలు కూడా ప్రజలకు ఏదో ఒక విధంగా ఉపయోగపడతాయి. కానీ దయలేని నీచుడు మాత్రం సమాజానికి ఎలాంటి ప్రయోజనం చేకూర్చలేడు.

భావం

జీవితానికి విలువ అనేది ఇతరులకు చేసే మేలులో ఉంది. దయ, కరుణ లేని మనిషి ఉన్నా లేనట్టే అని వేమన సూచిస్తున్నాడు.

---

పద్యము – 57

ప్రభువు కోతియైన ప్రగడలు పందులు,
సైనికుండు పక్కి సేన పసులు,
యేనుగుల శ్వచయము ఎలెలుకలు పిల్లులు, వి 

"రాజు కోతిలా చంచలుడైతే, అతని మంత్రులు పందులవలె నీచంగా ఉంటారు. సేనాధిపతి కోడిలా పిరికివాడైతే, అతని సైన్యం పశువులవలె నిస్సత్తువగా ఉంటుంది. అతని ఏనుగులు, గుర్రాలు కూడా వరుసగా నిలబెట్టిన ఎలుకలు, పిల్లుల కంటే గొప్పవి కావు."

తాత్పర్యం:

రాజు లేదా నాయకుడు ఎలా ఉంటాడో, అతని ఆధీనంలో ఉన్నవారు కూడా ఎక్కువగా అలాగే మారుతారు. నాయకుడు జ్ఞానం, ధైర్యం, నీతి, నిర్ణయశక్తి కలిగి ఉంటే రాజ్యం లేదా సంస్థ బలపడుతుంది. కానీ నాయకుడు అజ్ఞాని, చంచలుడు, పిరికివాడు అయితే మంత్రులు, అధికారులు, సైన్యం—అందరూ బలహీనంగా, పనికిరానివారిగా మారుతారు. నాయకత్వం మొత్తం వ్యవస్థను ప్రభావితం చేస్తుంది.

భావం:

"యథా రాజా తథా ప్రజా."

మంచి నాయకుడు మంచి సమాజాన్ని నిర్మిస్తాడు; చెడు నాయకుడు మొత్తం వ్యవస్థను బలహీనపరుస్తాడు. వ్యక్తి గొప్పతనం అతని అనుచరుల నాణ్యతలో ప్రతిబింబిస్తుంది.

---

పద్యము – 58

తిట్టెనేని మొట్టు మొట్టితే కొట్టును,
కొట్టెనేని యముడు కొద్ది పరుచు,
కోపమేంచ చెడ్డ పాపము, నరహత్య వి.

తాత్పర్యం

చిన్న మాటల తగాదా కోపంగా మారి, కోపం హింసకు దారితీస్తుంది. చివరకు అది ప్రాణహానికి కూడా కారణమవుతుంది.

భావం

కోపం అనేది అన్ని దుష్పరిణామాలకు మూలం. దానిని అదుపులో ఉంచడం అత్యంత అవసరం.

---

పద్యము – 59

కోపమునను ఘనత కొంచెమై పోవును,
కోపమునను మిగుల గోడు చెందు,
కోపమడచెనేని కోరికలీడేరు,వి.

తాత్పర్యం

కోపం వలన మనిషి గౌరవం తగ్గుతుంది. బాధలు పెరుగుతాయి. కోపాన్ని జయించినవాడే తన లక్ష్యాలను సాధించగలడు.

భావం

సహనం విజయానికి మూలం. కోపాన్ని అదుపులో పెట్టినవాడే జీవితంలో ఉన్నత స్థితిని చేరుకుంటాడు.

---

పద్యము – 60

కోపమునను నరకకూపము చెందును,
కోపమునను గుణము కొంచెమగును,
కోపమునను బ్రతుకు కొంచెమై పోవును, వి.

తాత్పర్యం

కోపం మనిషిని నరకసమానమైన స్థితికి తీసుకువెళుతుంది. అది మంచి గుణాలను నాశనం చేసి, ఆరోగ్యాన్ని, ఆయుష్షును కూడా తగ్గిస్తుంది.

భావం

కోపం శత్రువు, సహనం మిత్రుడు. కోపాన్ని జయించినవాడే నిజమైన జ్ఞాని.

---

భావసారం

ఈ పద్యాలలో వేమన దయ, నాయకత్వం, కోప నియంత్రణ వంటి మానవ జీవితానికి అత్యంత అవసరమైన విలువలను బోధిస్తున్నాడు. దయగల హృదయం సమాజానికి ఉపయోగపడుతుందని, కోపం మనిషి ఘనతను, గుణాలను, జీవితాన్నే నాశనం చేస్తుందని హెచ్చరిస్తున్నాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

Vemana*113(62-65)

వేమన పద్యములు తాత్పర్యములు

పద్యము 61

రాజు మాట వలెను రసికుడాడగ వలె;
నెంత పనికిను బికి యెగర రాదు;
కదిసి యెగిరెనేని గ్రహ సమానము గాదె,
దొడ్డు కొంచెమేల దొరుకు, వేమ!

తాత్పర్యం

"వివేకవంతుడు, వినయశీలుడు రాజు చెప్పిన సందర్భానుసారం సముచితంగా మాట్లాడుతాడు. అతడు ఎప్పుడూ అహంకారంతో పొంగిపోడు. ఒకవేళ గర్వంతో తనను తాను గొప్పవాడిగా భావిస్తే, రాక్షసునిలా తనకూ ఇతరులకూ హానికరుడవుతాడు. అలాంటి అహంకారంతో అతనికి ఎటువంటి లాభమూ కలగదు."*గ్రహ -రాక్షస 

భావం:

అధికారం ఉన్నవారి సమక్షంలో మర్యాద, వివేకం అవసరం.

అహంకారం మనిషిని పతనానికి దారి తీస్తుంది.

వినయం మనిషికి అలంకారం; గర్వం వినాశనానికి కారణం.

తనను తాను అతిగా పొగడుకునేవాడు చివరకు ఏ ప్రయోజనమూ పొందలేడు.

నీతి:

"వినయమే విజయానికి మార్గం; అహంకారమే పతనానికి మూలం."

---

పద్యము 62

సాధు సజ్జనులను సంతరించిన వాడు,
ప్రజల సంతసంబు పరచువాడు;
కదసి శాత్రవులను కరుణ జూచిన వాడు,
పాదుకొన్న ముక్తి పరుడు, వేమ.

తాత్పర్యం

సజ్జనుల సాంగత్యం కలిగి, ప్రజలకు ఆనందాన్ని పంచి, శత్రువులపైనా కరుణ చూపగలిగినవాడే నిజమైన మహాత్ముడు. అటువంటి వ్యక్తి ముక్తి మార్గంలో నడిచేవాడిగా భావించబడతాడు.

భావం

దయ, క్షమ, సత్సంగం మానవుని ఆధ్యాత్మికంగా ఉన్నతుడిని చేస్తాయి.

---

పద్యము 63

పరగ లేమి చేత బంధువుల్ పగవారు;
పరగ లేమి చేత పరము ద్రప్పు;
పరగ లేమి చేత పరపతి దప్పురా,
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం

దారిద్ర్యం కారణంగా బంధువులు దూరమవుతారు. లేమి వలన గౌరవం తగ్గిపోతుంది. సంపద లేకపోతే సామాజిక స్థానం కూడా కోల్పోవచ్చు. సమాజం ధనాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని మనిషిని అంచనా వేయడం వేమన గమనించాడు.

భావం

ధనం లేకపోవడం వల్ల సమాజంలో ఎదురయ్యే కష్టాలను వేమన యథార్థంగా చిత్రించాడు.

---

పద్యము 64

నేర్చి నడతునన్న నేరమి తావచ్చు;
నోర్చి నడతునన్న నోర్పు రాదు;
కూర్చి నడతునన్న కూడంగ నీయదు,
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం

నేను ఎలా ప్రవర్తించాలో నాకు తెలుసు" అని చెప్పుకుంటే, అది అజ్ఞానానికి దారి తీస్తుంది.

"నేను చాలా వినయశీలిని" అని తానే చెప్పుకుంటే, అది నిజమైన వినయం కాదు.

"ఈ పనిని నేనే చక్కగా నిర్వహించగలను" అని గర్వంతో చెప్పుకుంటే, ఆ గర్వమే ఆ పనిలో విఫలతకు కారణమవుతుంది.

తాత్పర్యం

నిజమైన జ్ఞానం, వినయం, సామర్థ్యం మాటల్లో కాక ఆచరణలో కనిపించాలి. తనను తాను పొగడుకోవడం అహంకారానికి సంకేతం. అహంకారం పెరిగిన చోట జ్ఞానం తగ్గిపోతుంది; వినయం నశిస్తుంది; కార్యసిద్ధి దూరమవుతుంది.

భావం

"నేను" అనే గర్వభావాన్ని విడిచినప్పుడే నిజమైన జ్ఞానం, వినయం, విజయం లభిస్తాయి. వేమన మనిషిని ఆత్మస్తుతి కాకుండా ఆత్మపరిశీలన వైపు నడిపిస్తున్నాడు.

---

పద్యము 65

ధనము లేమి యనెడు దావానలంబును,
తన్ను జెరుచును దరి దాపు జెరుచు;
ధనము లేమి చూడ దలచనే పాపంబు,
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం

ధనలేమి అరణ్యాగ్నిలా మనిషిని లోపల నుంచే కాల్చివేస్తుంది. అది అతనిని మాత్రమే కాకుండా కుటుంబాన్ని, పరిసరాలను కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది. పేదరికం అనేక కష్టాలకు, కొన్నిసార్లు దలచిన పాపము అనిపిస్తుంది వేమన హెచ్చరిస్తున్నాడు.

భావం

దారిద్ర్యం కేవలం ఆర్థిక సమస్య కాదు; అది సామాజిక, మానసిక, నైతిక సమస్యలకు కూడా కారణమవుతుంది.

---

సారాంశ భావం:
ఈ పద్యాలలో వేమన సహనం, సత్సంగం, కరుణ, ఆచరణ ప్రాముఖ్యతను వివరించడమే కాక, దారిద్ర్యం వల్ల కలిగే సామాజిక వాస్తవాలను కూడా హృద్యంగా చిత్రించాడు. మానవుడు సద్గుణాలను పెంపొందించుకొని వివేకంతో జీవించాలని సూచించాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన *114 (66-69)

వేమన పద్యములు  – తాత్పర్యములు

పద్యము 66

కాపు బలిమి యున్న, కరణానకది బలిమి;
కరణము బలిమె, ల్ల, కాపు బలిమి;
కాపు సంతసంబు కరణము సంతోష,
మరసి చూడ లోకమందు, వేమ.

తాత్పర్యం

వ్యవసాయకుడు (కాపు) బలంగా, సంతోషంగా ఉంటే గ్రామ కరణం (అధికారి) కూడా సుఖంగా ఉంటాడు. అలాగే కరణం మంచిగా ఉంటే కాపుకూ మేలు జరుగుతుంది. ప్రజల సంక్షేమం, పాలకుల సంక్షేమం పరస్పర ఆధారితమైనవి. ఒకరి అభివృద్ధి మరొకరి అభివృద్ధికి కారణమవుతుంది.

భావం

పాలకులు–ప్రజలు పరస్పరం సహకరించుకుంటేనే సమాజం అభివృద్ధి చెందుతుంది. ప్రజల సంతోషమే పరిపాలన విజయానికి మూలం.

---

పద్యము 67

కనక గ్రామమునకు కారణకర్తలి

ట్లడయగుచును,భయులుండి రేని;
గండపక్షి యుగళముండిన రీతిని,
యుద్ధి గూడి బ్రతుకుచుండ్రు, వేమ.

తాత్పర్యం

గ్రామ పరిపాలనలో నాయకులు, అధికారులు పరస్పరం విభేదాలు లేకుండా, ఒకే లక్ష్యంతో కలిసి పనిచేయాలి. పక్షుల జంట ఒకదానికొకటి తోడుగా జీవించినట్లే, సమాజ నాయకులు కూడా సహకారంతో వ్యవహరించాలి.

భావం

సహకారం, ఐక్యత, పరస్పర గౌరవం సమాజ అభివృద్ధికి అవసరం. నాయకుల మధ్య కలహాలు ప్రజలకు నష్టాన్ని కలిగిస్తాయి.

---

పద్యము 68

చేకొనుచును తమకు చేయి సొగినంతలో,
చెడిన ప్రజల రక్ష సేయలేని,
తనదు సాగుటేమి? తన తనువది యేమి?వి.

తాత్పర్యం

తన స్వార్థ ప్రయోజనాలకే పరిమితమై, బాధపడుతున్న ప్రజలను రక్షించలేని వాడు నాయకుడిగా లేదా అధికారిగా ఉండటం వృథా. అటువంటి జీవితం సమాజానికి ఉపయోగపడదు.

భావం

స్వార్థం కన్నా ప్రజాసేవ గొప్పది. ఇతరులకు మేలు చేయలేని జీవితం అసలైన విలువను కోల్పోతుంది.

---

పద్యము 69

దోపునిచ్చు వాడు తోడనే నెరదాత,
దోచుకున్న వాడు ద్రోహి యయ్యె;
ప్రాపు జూపు వాడు పరమపుణ్యుండయ్యె,
ప్రాపు జెరుచు వాడు పశువు, వేమ.

తాత్పర్యం

దొంగతనానికి సహాయం చేసే వాడూ నేరస్థుడే. దొంగతనం చేసే వాడు ద్రోహి. అన్యాయాన్ని చూపించి అడ్డుకునే వాడు పుణ్యాత్ముడు. అన్యాయాన్ని తెలిసీ సహించే వాడు పశువుతో సమానం.

భావం

చెడును చేయడమే కాదు, దానికి మద్దతు ఇవ్వడం కూడా తప్పే. అన్యాయాన్ని ఎదురించి సత్యానికి తోడుగా నిలవడం మానవ ధర్మం.

---

సారాంశం

ఈ పద్యాలలో వేమన సమాజ పరిపాలన, ప్రజాసేవ, నాయకత్వ బాధ్యత, ఐక్యత, మరియు అన్యాయ నిరోధం వంటి అంశాలను చర్చించాడు. ప్రజల సంక్షేమమే నిజమైన పరిపాలనకు పునాది అని, అన్యాయాన్ని సహించడం కూడా పాపమే అని స్పష్టంగా బోధించాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన *115(70-73))

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు (70–73)

70. పద్యం

కాలము తనకిక చాలా 

కాలము గలదంచునున్న, కాలమునందున్ 

కూళుడు తను దాను దెలియక 

కూలెను తొలి బామునందు;గొబ్బున, వేమ.

తాత్పర్యం

మనిషి తనకు ఇంకా చాలా కాలం ఉందని భావించి నిర్లక్ష్యంగా జీవిస్తాడు. కానీ కాలగమన రహస్యం ఎవరికీ తెలియదు. చెట్టు మీద ఉన్న పండు ఎప్పుడు రాలిపోతుందో తెలియనట్లే, మన జీవితం కూడా ఎప్పుడు ముగుస్తుందో తెలియదు. అందువల్ల కాలాన్ని వృథా చేయకూడదు.

---

71. పద్యం

కూటవాసియగుచు గుణముల బచరించి,
నీట నీడ వలెను నిలిచియుండు;
ఉదకఘటము బగులను పరిజూచిన గాని,
సూర్యుడొకడుగాడు, చూడు వేమ.

తాత్పర్యం

కొంతమంది మంచివారితో కలిసి ఉంటారు కానీ వారి గుణాలను అలవరచుకోరు. నీటిలో కనిపించే సూర్యుని ప్రతిబింబం నీటిపాత్ర పగిలినా సూర్యుడికి ఏమి కాకపోవడం వలె, సత్సంగంలో ఉన్నంత మాత్రాన గుణాలు రావు. వాటిని ఆచరణలో పెట్టాలి.

---

72. పద్యం

ప్రాకు జేసిన వర్తనల్ పదట గలిపి,
కొత్త వర్తన జేతురు కోడెకాండ్రు;
కన్న తల్లిని విడనాడి కష్టపెట్టి,
అన్యకాంతల పోషించునట్లు, వేమ.

తాత్పర్యం

పూర్వీకులు అనుసరించిన మంచి సంప్రదాయాలను వదిలి, కొత్తదనమనే పేరుతో అనుచితమైన మార్గాలను అనుసరించడం తప్పు. తల్లిని నిర్లక్ష్యం చేసి పరస్త్రీలను పోషించేవాని చర్య ఎంత అనుచితమో, సంప్రదాయ విలువలను విడిచిపెట్టడం కూడా అంతే హానికరం.

---

73. పద్యం

వావి, వర్తనలును, వరుసను మర్యాద,
దప్పి నడిచెనేని తగులు కీడు;
వదలదపుడు దాకునది తప్పితే తుది,
ముసలి ముప్పునైన మునుగు, వేమ.

తాత్పర్యం

కుటుంబ సంప్రదాయాలు, మంచి నడవడి, మర్యాదలను విస్మరించి జీవించినవాడు చివరకు కష్టాలను ఎదుర్కొంటాడు. యౌవనంలో చేసిన తప్పుల ఫలితాలు వెంటనే కనిపించకపోయినా, వృద్ధాప్యంలో వాటి ప్రభావం తీవ్రంగా అనుభవించాల్సి వస్తుంది.

---

భావం

ఈ నాలుగు పద్యాలలో వేమన కాలముని విలువ, సత్సంగ ప్రభావం, సంప్రదాయాల ప్రాముఖ్యత, మర్యాదా నడవడిక యొక్క అవసరాన్ని బోధిస్తున్నాడు. జీవితం శాశ్వతం కాదని గుర్తించి సద్వర్తనతో, వివేకంతో, గుణసంపత్తితో జీవించమని ఉపదేశిస్తున్నాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 116*(74–78)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు 

౭౪. పద్యం

ఇంగలంబు తోడ నిలనల్పు తోడను,
పరుని యాలు తోడ, పతితు తోడ,
సరసమాడుటెల్ల చావుకు మూలంబు.

తాత్పర్యం

దుష్టుల సాంగత్యం, చెడ్డ ప్రవర్తన కలవారితో స్నేహం, ఇతరుల భార్యలతో సంబంధాలు, నీచులతో సన్నిహితంగా ఉండటం – ఇవన్నీ చివరికి మనిషి పతనానికీ, వినాశనానికీ కారణమవుతాయి.

---

౭౫. పద్యం

మనసు నిల్పినట్టి మర్తజ్ఞులగు వారు,
గరిమ మోక్షపదము గన్న వారు;
చెట్టు బెట్టు ఫలము చేకొనడా తాను?

తాత్పర్యం

మనస్సును స్థిరంగా నియంత్రించగలిగినవారే జ్ఞానులు. అటువంటి వారు మోక్షమనే ఉన్నత స్థితిని పొందుతారు. చెట్టు నాటినవాడు దాని ఫలాన్ని పొందినట్లే, సాధన చేసినవాడే ఫలితాన్ని పొందుతాడు.

---

౭౬. పద్యం

తను దా దెలుసుట తత్వము,
తనకన్యులు బోధ సేయ ధరలో గలరే?
తను దా దెలియక యుండిన,
తనకెవ్రురున్ దెలుపలేరు తథ్యము వేమా.

తాత్పర్యం

ఆత్మతత్వాన్ని తెలుసుకోవడం ప్రతి వ్యక్తి స్వయంకృషితోనే సాధ్యం. ఇతరులు మార్గం చూపగలరు గానీ, అనుభవాన్ని అందించలేరు. తనను తాను తెలుసుకోవాలనే తపన లేకుంటే ఎవరూ జ్ఞానాన్ని బలవంతంగా ఇవ్వలేరు.

---

౭౭. పద్యం

మంచివారు లేరు మహి మీద వెదకిన,
కష్టులెందరైన గలరు భువిని;
పసిడి లేదు గాని, పదడెంత లేదయా?

తాత్పర్యం

ప్రపంచంలో నిజమైన సద్గుణవంతులు అరుదు. చెడ్డవారు ఎక్కువగా కనిపిస్తారు. బంగారం అరుదుగా దొరికినట్లే, దాని విలువ ఎక్కువ. అలాగే మంచి మనుషులు కొద్దిమందే ఉన్నా వారి విలువ అపారమైనది.*పదడు -గడ్డి 

---

౭౮. పద్యం

మాటలాడ నేర్చి, మనసు గరుగం జేసి,
పరగ ప్రియము పుట్ట పలుకకున్న,
నొకరి చేతి సొమ్ములు ఊరక వచ్చునా?

తాత్పర్యం

మధురంగా మాట్లాడటం, ఇతరుల మనసు గెలుచుకోవడం, ప్రేమాభిమానాలను పెంపొందించడం సామాజిక జీవితంలో అవసరం. మనుషుల సహకారం, సంపద, గౌరవం అన్నీ మంచి సంబంధాల ద్వారానే లభిస్తాయి.

---

భావం

ఈ పద్యాలలో వేమన సత్సంగత్యం, మనోనిగ్రహం, ఆత్మజ్ఞానం, సద్గుణాల విలువ, మధురభాషణం వంటి జీవన సూత్రాలను బోధించాడు. చెడు సాంగత్యం వినాశనానికి దారి తీస్తుందని, మనస్సును జయించినవాడే మోక్షాన్ని పొందగలడని, తనను తాను తెలుసుకోవడమే నిజమైన జ్ఞానమని, మంచి మనుషులు బంగారంలా అరుదైనవారని, మంచి మాటలతోనే మనుషుల హృదయాలను గెలుచుకోవచ్చని ఉపదేశించాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన *117(79–83)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు

పద్యం 79

అండములను బుట్టునలర ప్రాణులు కొన్ని,
బుద్బుదములన్ బుట్టు పురుగులెల్ల;
స్వేదమునను బుట్టు జీవులు కొన్ని రా.

తాత్పర్యం

ఈ సృష్టిలో జీవులు వివిధ విధాలుగా జన్మిస్తాయి. కొన్ని గుడ్ల ద్వారా, కొన్ని నీటిలో లేదా తేమలో పుట్టే సూక్ష్మజీవులుగా, మరికొన్ని చెమట వంటి వాతావరణాల ద్వారా ఉద్భవిస్తాయి. సృష్టి వైవిధ్యాన్ని వేమన ఈ పద్యంలో సూచించాడు.

భావం

ప్రకృతిలో జీవరాశుల వైవిధ్యం అపారం. జీవం అనేక రూపాలలో, అనేక మార్గాలలో ఉద్భవిస్తుందని తెలుసుకోవాలి.

---

పద్యం 80

అన్నమధికమైన నదియు దా చంపునా?
అన్నమంటకున్న నాత్మ నొచ్చు;
చంపనొంప బువ్వ చాలదా వెయ్యేల?

తాత్పర్యం

అతిగా తినడం ఆరోగ్యానికి హానికరం. తక్కువైనా తృప్తిగా తినడం మంచిది. ప్రాణాన్ని నిలబెట్టడానికి అవసరమైనంత ఆహారమే సరిపోతుంది.

భావం

మితాహారం ఆరోగ్యానికి మూలం. అధిక భోగం కంటే మితమే మేలు.

---

పద్యం 81

ఆశలుడుగ గాని పాశముక్తుడు గాడు;
ముక్తుడైన గాని మునియు గాడు;
మునియునైతే గాని మోహంబులుడుగవు.

తాత్పర్యం

ఆశలను విడిచినవాడే బంధనాల నుండి విముక్తి పొందగలడు. విముక్తి పొందినవాడే నిజమైన ముని. మునిత్వం సాధించిన తర్వాతే మోహాలు పూర్తిగా తొలగుతాయి.

భావం

ఆశ → విముక్తి → మునిత్వం → మోహరాహిత్యం అనే ఆధ్యాత్మిక మార్గాన్ని వేమన వివరించాడు.

---

పద్యం 82

చంపదలచు రాజు చనువగ్గలంబిచ్చు;
చెరపనున్న పగర చెలిమి సేయు;
కరవనున్న పాము నెరిదాచుకొని యుండు.

తాత్పర్యం

హాని చేయాలనుకునేవారు ముందుగా ప్రేమ, చనువు చూపుతారు. శత్రువు స్నేహం చేసినా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. కాటు వేయబోయే పాము కూడా తనను దాచుకుంటుంది.

భావం

బయటి మాధుర్యాన్ని చూసి మోసపోకూడదు. అంతరంగ ఉద్దేశ్యాన్ని తెలుసుకొని జాగ్రత్తగా వ్యవహరించాలి.

---

పద్యం 83

చెరుకు లోననైన చెడ్డ గుణంబున్న,
తీసి వేయకున్న తినగ బొసగ *దంతిపురము ద్రోహి యాతడెట్లుండు రా?

తాత్పర్యం

చెరుకులో చెడు భాగాన్ని తొలగించకపోతే అది తినడానికి పనికిరాదు. అలాగే మనిషిలోని దుర్గుణాలను తొలగించకపోతే అతడు సమాజానికి మేలు చేయలేడు.* antah puramu 

భావం

దుర్గుణాలను నిర్మూలించకుండా సద్గుణాలు వికసించవు. ఆత్మపరిశీలన ద్వారా లోపాలను తొలగించుకోవాలి.

---

సారాంశ భావం

ఈ పద్యాలలో వేమన జీవసృష్టి వైవిధ్యం, మితాహారం, ఆశల నిర్మూలన, కపట మైత్రి ప్రమాదం, దుర్గుణాల నిర్మూలన వంటి జీవిత సత్యాలను బోధించాడు. వ్యక్తి తన లోపాలను సరిదిద్దుకొని వివేకంతో జీవిస్తేనే నిజమైన పురోగతి సాధ్యమవుతుంది.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన *118 (84–88)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు

పద్యం 84

తనకు లేని నాడు దైవము దూరును,
తనకు గలిగెనేని దైవమేల?
తనకు దైవమునకు తగులాటమే శాంతి.

తాత్పర్యం

మనిషికి సంపద, శక్తి లేదా అదృష్టం లేనప్పుడు దైవం దూరమైందని భావిస్తాడు. అవి లభించినప్పుడు తానే గొప్పవాడినని గర్విస్తాడు. ఈ విధంగా తన అహంకారంతో దైవాన్ని వేరుచేసుకొని సంఘర్షణలో పడతాడు.

భావం

సుఖంలోనూ దుఃఖంలోనూ సమభావంతో ఉండాలి. దైవాన్ని పరిస్థితులకు అనుగుణంగా కొలవకూడదు.

---

పద్యం 85

తనదు మనసు చేత దర్కించి జ్యోతిష                  మెంత జేసెననున దెంచి చూడ;                              తన యదృష్టమెల్ల దైవమునకు దెల్సు.వి.

తాత్పర్యం

జ్యోతిష్యశాస్త్రం ఎంత చెప్పినా, మనిషి భవిష్యత్తు అంతా పూర్తిగా గ్రహించడం సాధ్యం కాదు. తన నిజమైన గతి, యదృష్టం దైవానికే పూర్తిగా తెలుసు.

భావం

జ్యోతిష్యంపై అంధ విశ్వాసం కంటే, సత్కర్మలు మరియు వివేకంపై విశ్వాసం ఉంచడం ఉత్తమం.

---

పద్యం 86

తన్ను దెలియు వారు దైవజ్ఞులెంతయు,
నిన్ను దెలియరేని నిలువరైరి;
మాయ దెలియకున్న మంటి పాలై రయా!

తాత్పర్యం

తమను తాము తెలుసుకున్నవారే నిజమైన జ్ఞానులు. పరమసత్యాన్ని తెలుసుకోకుండా, మాయ స్వరూపాన్ని గ్రహించకుండా జీవించినవారు చివరకు నశించిపోతారు.

భావం

ఆత్మజ్ఞానం లేకుండా జీవితం పరిపూర్ణం కాదు. స్వయాన్ని తెలుసుకోవడమే నిజమైన విద్య.

---

పద్యం 87

దైవమతుల నరులు తమవంటి వారని,
యరసి గూఢతత్వమరయలేరు;
ఇట్లు మాయపడిన నెట్లు మర్మము దెల్సు ?

తాత్పర్యం

దైవజ్ఞానులు, మహాత్ములను సాధారణ మనుషుల్లాగానే భావించే వారు వారి అంతరార్థాన్ని గ్రహించలేరు. అజ్ఞానమనే మాయలో చిక్కుకున్నవారికి పరమసత్యం తెలియదు.

భావం

మహనీయుల గొప్పతనాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే వినయం, వివేకం అవసరం.

---

పద్యం 88

నీవు గలుగు చోటు నెళువు దెలియు వాడు,
వసుధ యందు త్రోవ వదలడెందు?
కాలు గదలనీక గ్రక్షున జేరునో .

తాత్పర్యం

పరమాత్మ ఎక్కడ ఉన్నాడో, జీవన లక్ష్యం ఏమిటో తెలుసుకున్నవాడు మార్గం తప్పడు. సరైన గురువు లేదా జ్ఞానం లభిస్తే గమ్యాన్ని సులభంగా చేరగలడు.

భావం

జీవితానికి దిశ తెలిసినవాడు గమ్యాన్ని చేరుకుంటాడు. జ్ఞానం, గురుకృప, ఆత్మవిచారణ విజయానికి మార్గదర్శకాలు.

---

సారాంశ భావం

ఈ పద్యాలలో వేమన దైవం, విధి, జ్యోతిష్యం, ఆత్మజ్ఞానం, మాయ, గురువు మరియు పరమసత్యం గురించి లోతైన తాత్విక సందేశాలను అందించాడు. తనను తాను తెలుసుకోవడం, మాయను అధిగమించడం, జ్ఞానమార్గంలో నడవడం ద్వారా మాత్రమే నిజమైన శాంతి మరియు ముక్తి లభిస్తాయని ఉపదేశించాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 119*(89-93)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు (89–93)

89. పద్యం

నీవు నిలిచియుండ, నిఖిలంబు నిలువదు;
నిలిచి యుండు నెండ నీరు వలెను;
నీవు నిశ్చయంబు, నిఖిలంబు మాయము.

తాత్పర్యం: నీవు (పరమసత్యం) మాత్రమే శాశ్వతుడు; మిగిలినదంతా నశ్వరమే.

శాశ్వతంగా కనిపించేది కూడా ఎండమావిలా క్షణభంగురమే.

నీవొక్కడే సత్యం; మిగిలినదంతా మాయ 

ఈ ప్రపంచంలోని సమస్త వస్తువులు మార్పుకు లోనవుతాయి. ప్రవహించే నీటిలా జీవితం నిరంతరం మారుతూ ఉంటుంది. శాశ్వతమైనది ఆత్మతత్వమే గాని, ప్రపంచ వైభవం కాదు. అందువల్ల మాయా ప్రపంచంలో మునిగిపోకుండా సత్యాన్ని గ్రహించాలి.

---

90. పద్యం

మొదట నతడు జ్ఞానముద్రాంకితుడు గాక,
నా విధమును తెలియన జ్ఞుడగుచు;
నడుమ జ్ఞానమొదవ నగుబాటు గాదయా!

తాత్పర్యం90.

జ్ఞానమనే ముద్ర మొదటి నుంచే లేని వాడు, దాని స్వరూపాన్ని గ్రహించని వాడు అజ్ఞానిగానే మిగులుతాడు.

పుట్టుకకూ మరణానికీ మధ్యలో అకస్మాత్తుగా జ్ఞానం పొందుతాడని అనుకోవడం హాస్యాస్పదం.

నిజమైన జ్ఞాని తనకు తెలియనివి ఉన్నాయని అంగీకరిస్తాడు. కానీ కొద్దిపాటి జ్ఞానం వచ్చిన వెంటనే గర్వపడే వ్యక్తి హాస్యాస్పదుడవుతాడు. జ్ఞానానికి వినయం అలంకారం.

---

91. పద్యం

పికము వనములోన విలసిల్ల బలికిన,
భంగి ప్రాజ్ఞ జనుల పలుకు గులుకు;
కాకి కూత బోలు కర్మబంధుల కూత.

తాత్పర్యం

కోయిల కూత మధురంగా ఉండినట్లే జ్ఞానుల మాటలు వినసొంపుగా, ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి. కాకి కూతలాగా అజ్ఞానుల మాటలు కఠినంగా, ప్రయోజనం లేనివిగా ఉంటాయి.

---

92. పద్యం

చిక్కియున్న వేళ సింహంబు నైనను,
బక్క కుక్క చేరి బాధసేయు;
బలిమి లేని వేళ పంతంబు సెల్లదు.

తాత్పర్యం

సింహం బలహీనపడినప్పుడు చిన్న జంతువులు కూడా దానిని బాధిస్తాయి. అలాగే మనిషి శక్తి కోల్పోయినప్పుడు అతని అహంకారం పనికిరాదు. పరిస్థితులకు తగిన వినయం అవసరం.

---

93. పద్యం

జ్ఞానులమని యెంచి చపలాత్ములగు వారు,
తెలివి లేక తమ్ము తెలియలేరు;
కష్టగహనమందు కాడ్పడి యున్నారు.

తాత్పర్యం

తాము జ్ఞానులమని భావించేవారు చాలాసార్లు తమను తాము తెలుసుకోలేరు. ఆత్మపరిశీలన లేకపోవడం వల్ల జీవిత సమస్యల్లో చిక్కుకుని బాధపడుతుంటారు. నిజమైన జ్ఞానం స్వీయ అవగాహనతో ప్రారంభమవుతుంది.

---

భావం

ఈ పద్యాలలో వేమన ప్రపంచ అనిత్యత, వినయపూర్వక జ్ఞానం, మంచి మాటల విలువ, అహంకార వ్యర్థత, ఆత్మజ్ఞాన అవసరం వంటి గొప్ప జీవిత సత్యాలను బోధించాడు. తనను తాను తెలుసుకున్నవాడే నిజమైన జ్ఞాని. ప్రపంచంలోని వైభవాలు, హోదాలు, అహంకారాలు అన్నీ తాత్కాలికమైనవని, సత్యజ్ఞానం మరియు వినయమే మానవుని నిజమైన సంపదలని వేమన ఉపదేశించాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 120*(94–98)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు 

94. పద్యం

పాప పుణ్యములను పసి గాపెరుంగునా?
ధరను పరమయోగి యెరుగు గాక;
లోని పొందికె గని లోహముల్ గూర్పరో!

తాత్పర్యం

"పాపం, పుణ్యం అంటే ఏమిటో సామాన్యునికి ఎలా( pasi kapari ki)తెలుస్తుంది? పరిపూర్ణ యోగికే వాటి మధ్య భేదం తెలిసి ఉంటుంది. లోహాల స్వభావం తెలియకపోతే వాటిని ఎలా కలపగలము?"

భావం

పాపం–పుణ్యం, మంచి–చెడు వంటి సూక్ష్మ విషయాలను ప్రతి ఒక్కరూ సరిగా అర్థం చేసుకోలేరు. వాటి నిజస్వరూపాన్ని ఆత్మజ్ఞానం కలిగిన యోగి మాత్రమే గ్రహించగలడు. అలాగే లోహాల గుణగణాలు తెలియకుండా వాటిని సమర్థంగా కలపలేనట్లే, విషయాల అసలు స్వభావం తెలియకుండా సరైన నిర్ణయం తీసుకోలేమని వేమన బోధిస్తున్నాడు.

సరళ తెలుగు

"పాపమేమిటి, పుణ్యమేమిటి అనేది అందరికీ తెలియదు. నిజమైన జ్ఞానికి మాత్రమే ఆ తేడా తెలుస్తుంది. లోహాల స్వభావం తెలియకపోతే వాటిని కలపలేనట్లే, జ్ఞానం లేకుండా సత్యాన్ని గ్రహించలేము."

---

95. పద్యం

పెద్దల వచనములు ప్రేమతో జూచి,తా 
నటుల నడవ బోవన నువు పడదు;
పులిని జూచి నక్క పూత బూసిన యట్లు.

తాత్పర్యం

పెద్దల మాటలను వినడం మాత్రమే సరిపోదు. వాటిని ఆచరణలో పెట్టాలి. పులిని చూసి నక్క తన శరీరానికి చారలు వేసుకున్నంత మాత్రాన పులి కాలేనట్లే, మంచి మాటలు విని వాటిని పాటించని వాడు జ్ఞాని కాలేడు.

---

96. పద్యం

బుద్ధియుతునకేల పొసగని సఖ్యంబు?
కార్య వాది కేల కడు చలంబు?
కుత్సితునకు నేల గురుదేవతా భక్తి?

తాత్పర్యం

జ్ఞానం లేని స్నేహం, ఆచరణ లేని శాస్త్రజ్ఞానం, సద్గుణాలు లేని భక్తి – ఇవన్నీ వ్యర్థం. మనిషి మాటలు, జ్ఞానం, భక్తి అన్నీ అతని ప్రవర్తనలో ప్రతిఫలించాలి.

What has he who is united to wisdom , to do with incongruous friend- ship ? what has he who speaks to the purpose , to do with circumvention ? what has a hypocrite to do with faithfulness to a teacher or a deity ?

---

97. పద్యం

వినుకరి కనుకరి గోరును ,
కనుకరి యా కాంత గూడి గవయగ గోరు;
కనుగొన ప్రేమ బొరలును ఘనతర మోహంబు చేటు గదరా వేమా 

తాత్పర్యం

చూడటం, వినటం, కలవటం ద్వారా మనసులో ప్రేమ, మమకారం, మోహం పెరుగుతాయి. అయితే మోహం అతిగా పెరిగితే అది బాధలకు కారణమవుతుంది. ప్రేమకు వివేకం తోడైతేనే అది శ్రేయస్కరం.

---

98. పద్యం

యెల్లి, రేవు, నేడ దేలాగునైనను,
మనసు నిలుపువాడు మంచి వాడు;
శివుడు భర్త కర్త ; చింతింపనేలరా?

తాత్పర్యం

కాలం ఎలా మారినా, పరిస్థితులు ఎలా ఉన్నా తన మనస్సును స్థిరంగా ఉంచుకోగలిగిన వాడే గొప్పవాడు. చంచలతను జయించి, ఆత్మస్థైర్యంతో జీవించడం మానవుని నిజమైన విజయం.

---

భావం

ఈ పద్యాలలో వేమన అంతరంగ శుద్ధి, పెద్దల మాటల ఆచరణ, సత్సంగం, భక్తి యొక్క నిజమైన అర్థం, ప్రేమలో వివేకం, మనోనిగ్రహం వంటి జీవన విలువలను వివరించాడు. బాహ్య ప్రదర్శన కంటే అంతర్గత గుణాలే మనిషిని ఉన్నతుడిగా నిలబెడతాయని ఉపదేశించాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన *121 (99–103)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు 

99. పద్యం

మరువ వలె పాప సంగతి ;మరువంగ వలెను,దూరము మరి విశ్వములో;మరువ వలె పరుల నేరమి;,మరువంగ వలదు మేలు మహిలో వేమా.

తాత్పర్యం

తాను చేసిన పాపాలను మరచిపోకుండా గుర్తుంచుకొని సరిదిద్దుకోవాలి. ఇతరులు చేసిన మేలును మరువకూడదు. అయితే ఇతరుల తప్పులను మాత్రం మరచిపోవడం ఉత్తమం. ఇదే సత్స్వభావం.

---

100. పద్యం

ఏమి గొంచు వచ్చె? నేమి దాకొని పోవు?
పుట్టు వేళ నరుడు, గిట్టు వేళ?
ధనము లెచ్చటికేగు? దానేగునెచ్చటికి?

తాత్పర్యం

మనిషి జన్మించేటప్పుడు ఏదీ తీసుకురాడు. మరణించేటప్పుడు ఏదీ తీసుకుపోడు. సంపాదించిన ధనం ఇక్కడే మిగిలిపోతుంది. కాబట్టి ధనంపై అధిక మమకారం వ్యర్థం.

---

101. పద్యం

కడుపులోని రోత కడు నొటి యెంగిలి,
కడుగ వశమె బ్రహ్మ కొడుకు కైన;
సత్యమున్న కొంత జగతిపై సిద్ధించు.

తాత్పర్యం

ఆకలి, దేహధర్మాలు అన్నీ మనుషులకు సమానమే. బ్రహ్మపుత్రుడైనా వాటికి అతీతుడు కాదు. కానీ సత్యనిష్ఠ కలిగినవాడు మాత్రమే లోకంలో గౌరవం, విజయాన్ని పొందగలడు.

---

102. పద్యం

ఆశ గోసి వేసి, యనలంబు సల్లార్చి,
గోచి బిగియ గట్టి, కోపమడచి ;
యాస విడిచెనేని, యతడు దా యోగిరా.

తాత్పర్యం

కోరికలను తగ్గించి, అంతరంగంలోని కామాగ్నిని శాంతింపజేసి, ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచి, కోపాన్ని జయించి, ఆశలను విడిచిపెట్టినవాడే నిజమైన యోగి.

---

103. పద్యం

గుణవిహీన జనుని గుణమెంచగానేల?
బుద్ధి లేని వాని పూజ యేమి?
మనసు లేని వాని మంత్రంబులేమయా!

తాత్పర్యం

గుణాలు లేని వ్యక్తిని ఎంత పొగిడినా ప్రయోజనం లేదు. వివేకం లేని వానికి చేసే పూజ వ్యర్థం. ఏకాగ్రత, భక్తి లేని వాడు జపించే మంత్రాలకు కూడా ఫలితం ఉండదు.

---

భావం

ఈ పద్యాలలో వేమన క్షమాగుణం, వైరాగ్యం, సత్యనిష్ఠ, యోగసాధన, సద్గుణాల ప్రాముఖ్యతను వివరించాడు. ఇతరుల మేలును గుర్తుంచుకోవడం, ధనమోహాన్ని విడనాడడం, సత్యాన్ని ఆచరించడం, ఆశలు-కోపాలను జయించడం, గుణవంతమైన జీవితాన్ని గడపడం మానవుని ఉన్నతికి మార్గాలని ఉపదేశించాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన *122(104–106)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు

యోగి వేమన తన పద్యాలలో మానవ జీవితంలోని లోపాలను ఎత్తిచూపుతూ, ధర్మమార్గాన్ని బోధించాడు. ఈ పద్యాలలో ధనలోభం, ఆధ్యాత్మిక నిర్లక్ష్యం, కృతఘ్నత వంటి దోషాలను విమర్శిస్తూ విలువైన సందేశాన్ని అందిస్తున్నాడు.

---

104. ధనలోభి గతి

కూడు విడిచియు శతకోటి పడగలెత్తి,
మాటి మాటికదియు మంట గలిపి,
కాటికేగు వేళ కూటికి మోసమై,
దాటి పోదురు జముదరికి వేమా!

తాత్పర్యం

తెలుగు అనువాదం:

తమను తాము ఆకలితో అలమటింపజేసుకుంటూ,

తాము కూడబెట్టిన ధనానికి నాగుపాము కాపలా ఉన్నట్టుగా కఠినంగా కాపలా కాస్తూ,

ఆ ధనాన్ని భూమిలో దాచిపెడతారు.

కాని వారు మరణించి చితిలో దహనం చేయబడిన తరువాత,

ఆ సంపద వారితో రాదు; వారు యమధర్మరాజు చేతికి చిక్కిపోతారు.*జము యముడు 

భావం

ధనం అవసరమే కానీ ధనమోహం జీవితం కాదు. సంపదను సద్వినియోగం చేయడమే నిజమైన జ్ఞానం.

---

105. చివరి క్షణంలో భక్తి ఫలించదు

గీము విడిచి పెట్టి గిక్కురుమనకుండ,
జీవు విడుచు వేళ శివుని దలచు,
మనసు గొల్ప కయును మాయచే బొరలెడు,
పాప జనుల కెచటి పరము వేమా?

తాత్పర్యం

జీవితమంతా భోగాలలో గడిపి, చివరి క్షణంలో మాత్రమే దేవుణ్ణి తలచడం వల్ల ప్రయోజనం ఉండదు. మనస్సును పవిత్రంగా ఉంచుకుని జీవించినవారికే పరమార్థం లభిస్తుంది.

భావం

ఆధ్యాత్మిక జీవనం అనేది మరణ సమయానికి కాదు; జీవితం మొత్తం పాటించాల్సిన మార్గం.

---

106. కృతఘ్నుడైన మనిషి

తనకు జేయు మేలు తాదెలియగ నేర్చు,
నెలమి తోడ కుక్క యెరుక భువిని,
తనకు జేయు మేలు తాదెలియగలేడు,
మనుజుడెంత ఖలుడు మహిని వేమా!

తాత్పర్యం

కుక్కకైనా తనకు మేలు చేసినవారిని గుర్తించే స్వభావం ఉంటుంది. కానీ కొందరు మనుషులు తమకు చేసిన ఉపకారాన్ని కూడా గుర్తించరు. అలాంటి కృతఘ్నత మానవత్వానికి విరుద్ధం.

భావం

కృతజ్ఞత మానవుని గొప్ప గుణం. ఉపకారాన్ని గుర్తించి గౌరవించే వ్యక్తే నిజమైన మనిషి.

---

సమగ్ర భావం

ఈ మూడు పద్యాలలో వేమన ధనలోభం, ఆధ్యాత్మిక నిర్లక్ష్యం, కృతఘ్నత వంటి మానవ దోషాలను ఖండించాడు. సంపదకు బానిస కాకుండా, సత్ప్రవర్తనతో జీవించి, ఉపకారాన్ని గుర్తించి, ఆధ్యాత్మిక విలువలను ఆచరించాలని ఉపదేశించాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 123*(107–110)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు

వేమన ఈ పద్యాలలో సంభాషణ మర్యాద, వ్యక్తుల స్థాయిని బట్టి ప్రవర్తన, దాతృత్వం, తల్లిదండ్రులు మరియు పేదల పట్ల గౌరవం వంటి మానవ విలువలను బోధిస్తున్నాడు.

---

107. ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలో తెలుసుకోవాలి

హీన నరుల తోడ నింతుల తోడను,
పడుచు వాండ్ర తోడ, ప్రభువు తోడ,
ప్రాజ్ఞ జనుల తోడ, బ్రహ్మజ్ఞ జనులతో,
వైపు దెలసి పలుక వలయు వేమా!

తాత్పర్యం

ప్రతి వ్యక్తి స్వభావం, స్థితి, జ్ఞానం, హోదా వేరు. అందువల్ల ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలో తెలుసుకొని తగిన విధంగా ప్రవర్తించాలి.

భావం

సమయోచితమైన మాట, సందర్భానుసారమైన ప్రవర్తన మనిషి గొప్పతనాన్ని తెలియజేస్తాయి.

---

108. గౌరవం కోల్పోకూడదు

అధిక జనుల తోడ, ఆప్తుల తోడను,
పరువు గురుతెరింగి పలుకకున్న,
వచ్చు చెడ్డతనము హెచ్చుగా గాంభీర్య
హాని జెందు తనకున పుడు వేమా!

తాత్పర్యం

పెద్దలతో గానీ, సన్నిహితులతో గానీ గౌరవం మరచి మాట్లాడితే అది చెడ్డతనంగా భావించబడుతుంది. దాని వలన వ్యక్తి తన గౌరవాన్ని కోల్పోతాడు.

భావం

మర్యాదను కాపాడుకోవడం ద్వారా వ్యక్తిత్వం నిలుస్తుంది. అహంకారం గౌరవాన్ని నశింపజేస్తుంది.

---

109. దాతృత్వం విలువ

అరుదుగానడిగిన యతడర్ది గాబోడు,
తరుచుగా నొ సగక దాత గాడు,
దాత యర్థికింత తారతమ్యము గల్గు, వి 

తాత్పర్యం

అప్పుడప్పుడు మాత్రమే సహాయం కోరే వ్యక్తి అవసరాన్ని గుర్తించాలి. నిజమైన దాత తన దాతృత్వాన్ని ప్రదర్శించడు. దాతకు, యాచకునికి మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని అర్థం చేసుకొని సహాయం చేయాలి.

భావం

దానం అనేది కేవలం వస్తువు ఇవ్వడం కాదు; అవసరాన్ని గుర్తించి చేయబడిన సహాయం.

---

110. భయభక్తులు కలిగిన జీవనం

తల్లి దండ్రులందు దారిద్ర్యయుతులందు,
నమ్మిన నిరుపేద నరుల యందు,
ప్రభువులందు జూడ భయభక్తులమరిన 
ఇహము పరము గల్గునె సగ వేమా!

తాత్పర్యం

తల్లిదండ్రుల పట్ల, పేదల పట్ల, మనపై ఆధారపడిన వారి పట్ల, అలాగే అధికార స్థానాల్లో ఉన్న వారి పట్ల గౌరవభావంతో ప్రవర్తించే వ్యక్తికి ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ మేలు కలుగుతుంది.

భావం

గౌరవం, కరుణ, వినయం, భక్తి కలిగిన జీవితం మనిషిని ఉన్నతుడిగా నిలబెడుతుంది.

---

సమగ్ర భావం

ఈ నాలుగు పద్యాలలో వేమన సంభాషణలో వివేకం, గౌరవప్రదమైన ప్రవర్తన, నిజమైన దాతృత్వం, తల్లిదండ్రులు మరియు పేదల పట్ల కరుణ వంటి విలువలను బోధించాడు. సమాజంలో సత్సంబంధాలు నిలవాలంటే వినయం, మర్యాద, దయ అవసరమని సూచించాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన *124(111–114)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు

ఈ పద్యాలలో వేమన మూఢాచారాలను ఖండిస్తూ, ఆచరణాత్మక జీవితం, అతిథి సత్కారం, దాతృత్వం మరియు జ్ఞానానికి ఆచరణ అవసరమనే సత్యాలను బోధిస్తున్నాడు.

---

111. ముట్టు అనే భేదం మూఢనమ్మకం

"ముట్టు ముట్ట" నుచును "ముట్టరాదందురు,
ముట్టుకు దరియేమి? మూలమేమి?
నవ బిలముల మురికి నరులకందరకును,
పుట్టగానే పుట్టు ముట్టు వేమా!

తాత్పర్యం

మనుషులను తాకరాదు, ముట్టు వస్తుంది అని చెప్పడం అజ్ఞానం. ప్రతి మనిషి శరీరం తొమ్మిది రంధ్రాలతో కూడి ఉంటుంది. అందరిలోనూ ఒకే స్వభావం ఉన్నప్పుడు ముట్టు అనే భేదం ఎందుకు?

భావం

జన్మ ఆధారంగా మనుషుల మధ్య భేదాలు సృష్టించడం తప్పు. అందరూ సమానులే.

---

112. తాను చేయలేనిదాన్ని ఇతరులపై నెట్టకూడదు

పరగ తానొసగక పరులు చెప్పినదైన,
నివ్వజాలక విధినెసగు వాడు,
పొట్టుది నెడి లండి బువ్వలు పెట్టునా?

తాత్పర్యం

ఎంత చెప్పినా లోభి ఇతరులకు ఏమాత్రం దానం చేయడు. ఇవ్వడానికి అతని మనసు ఒప్పుకోదు; అతడు కఠిన హృదయుడు. తానే తవుడు (ఊక) తింటూ దుర్భరంగా జీవించే లోభి, ఇతరులకు మంచి ఆహారం ఎలా పెడతాడు? దరిద్రంతో నలిగిపోయిన ఒక నిరుపేద అతని ఇంటికి వచ్చినా, అతనిపై జాలి చూపి ఏమీ ఇవ్వడు.

భావం: లోభం మనిషిలో దయ, దానం, మానవత్వాన్ని నశింపజేస్తుంది. తానే కష్టంగా జీవించినా, ఇతరులకు సహాయం చేయని వ్యక్తి నిజమైన సంపన్నుడు కాదు. నిజమైన సంపద దాతృత్వంలోనే ఉంటుంది.

---

113. ఆపదలో ఆశ్రయం ఇవ్వడం మహాధర్మం

అండ తప్పిన నరుడతి ధార్మికుని యిల్లు,
జేరవలయు బ్రతుక జేయునతడు,
ఆ విభీషణునకునతి గారవంబున,
భూతలమున రాము రీతి వేమా!

తాత్పర్యం

ఆపదలో ఉన్నవాడు ధర్మాత్ముని ఆశ్రయించాలి. శ్రీరాముడు విభీషణునికి ఆశ్రయం ఇచ్చినట్లే, కష్టంలో ఉన్నవారిని ఆదుకోవడం గొప్ప ధర్మం.

భావం

ఆశ్రయం కోరినవారిని ఆదరించడం మానవత్వానికి పరాకాష్ట.

---

114. ఆచరణలేని జ్ఞానం వ్యర్థం

సకల విద్య జూచి సంతోషపడవచ్చు,
చెయ్యి సాచి కాసునియ్యలేడు,
చెలగి యొరులకైతే చెప్పవచ్చును గాని,
తాము జేయలేడు ధరను వేమా!

తాత్పర్యం

అన్ని విద్యలు నేర్చుకొని గొప్పగా చెప్పుకోవచ్చు. ఇతరులకు ఉపదేశాలు చేయవచ్చు. కానీ తానే ఆచరించకపోతే ఆ విద్యలన్నీ వ్యర్థం.

భావం

జ్ఞానానికి విలువ ఆచరణలోనే ఉంటుంది. చెప్పేవాడిగా కాక, చేసి చూపేవాడిగా ఉండాలి.

---

సమగ్ర భావం

ఈ పద్యాలలో వేమన సమానత్వం, ఆచరణాత్మకత, దయ, ఆశ్రయదానం, మరియు జ్ఞానాన్ని కార్యరూపంలో పెట్టడం వంటి గొప్ప మానవ విలువలను బోధించాడు. మనిషి మాటలతో కాదు, తన ప్రవర్తనతో గొప్పవాడవుతాడని స్పష్టం చేశాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 125*(115-119)

వేమన పద్యములు  – తాత్పర్యములు

115. ధర్మ సత్యములను దప్పక చేయని

పద్యం:

ధర్మ సత్యములను దప్పక చేయని
కర్మజీవి మేలు గానలేడు;
నిర్మల హృదయుండు నీ రూపముననుండు,
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం:
ధర్మాన్ని, సత్యాన్ని ఎల్లప్పుడూ ఆచరించే కర్మయోగికే నిజమైన మేలు కలుగుతుంది. నిర్మల హృదయం కలిగినవారిలోనే దైవత్వం నివసిస్తుంది.

భావం:
దేవుణ్ణి ఆలయాల్లో వెతకడం కంటే సత్యసంధమైన, పవిత్రమైన హృదయంలో దర్శించాలి.

---

116. ధనము లేమి కులము తక్కువ పడివచ్చు

పద్యం:

ధనము లేమి కులము తక్కువ పడివచ్చు,
ధనము లేమి కీర్తి దలగిపోవు;
ధనము లేమి శుచిని దగ బుట్టనియ్యదు,
ధనము లేమి ఘనత దప్పు, వేమ.

తాత్పర్యం:
ధనం లేనివారిని సమాజం చాలాసార్లు తక్కువగా చూస్తుంది. కీర్తి, ప్రతిష్ఠలు కూడా తగ్గిపోవచ్చు.

భావం:
ధనానికి అతిగా విలువనిచ్చే సామాజిక వ్యవస్థను వేమన విమర్శిస్తున్నాడు.

---

117. ధనము లేమి సుతులు తప్పుల బెడుదురు

పద్యం:

ధనము లేమి సుతులు తప్పుల బెడుదురు,
ధనము లేమి పత్ని దాక నాడు;
ధనము లేమె వరికి తాళికై యుండదు,
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం:
ధనం లేనప్పుడు సొంతవారే గౌరవం తగ్గించవచ్చు. సమాజంలో ఆదరణ కూడా తగ్గుతుంది.

భావం:
ప్రేమ, అనురాగం, పరస్పర గౌరవం ధనంపైన ఆధారపడకూడదని వేమన సూచిస్తున్నాడు.

---

118. చచ్చు వారలెవరు?

పద్యం:

చచ్చు వారలెవరు? చావని వారేరి?
చచ్చి బ్రతికి యుండు జనము లెవరు?
విచ్చలవిడిగాను వివరించి చూడరా,
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం:
మరణం తప్పని సత్యం. పుట్టిన ప్రతి జీవి మరణించాల్సిందే. ఈ సత్యాన్ని లోతుగా గ్రహించమని వేమన పిలుపునిస్తున్నాడు.

భావం:
మరణాన్ని గుర్తుంచుకొని అహంకారం విడిచి సార్థక జీవితం గడపాలి.

---

119. బ్రతుకు వారెవరు?

పద్యం:

బ్రతుకు వారలెవరు? బ్రతుకకుండువారెవరు?
బ్రతికి బ్రతుకు లేని ప్రాణులెవరు?
క్షితిని శోధ జేసి స్థిరముగా జూడరా,
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం:
కేవలం శరీరంతో జీవించడం కాదు. జీవిత పరమార్థాన్ని గ్రహించి ధర్మమార్గంలో నడిచేవారే నిజంగా జీవించినవారు.

భావం:
ఆత్మజ్ఞానం, వివేకం, సత్యాన్వేషణతో కూడిన జీవనమే సార్థక జీవితం.

---

సమగ్ర భావం

ఈ పద్యాలలో వేమన ధర్మం, సత్యం, ధనం, మరణం, జీవన పరమార్థం వంటి మానవ జీవితంలోని ముఖ్యమైన అంశాలను చర్చించాడు. ధనం సమాజంలో ప్రభావం చూపినా, నిజమైన విలువ ధర్మంలోనూ నిర్మల హృదయంలోనూ ఉందని తెలిపాడు. మరణం అనివార్యమని గుర్తుచేస్తూ, జీవిత సారాన్ని తెలుసుకొని సార్థకంగా జీవించమని బోధించాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన *126(120-124)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు

120. పెట్టువారలెవరు?

పెట్టువారలెవరు? పెట్టకుందురెవరు?
పెట్టి పెట్టనట్టి దిట్టలెవరు?
పట్టు దప్పకుండ భావించి చూడరా.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం

ఈ లోకంలో ఇచ్చేవారు ఎవరు? ఇవ్వనివారు ఎవరు? ఇచ్చి కూడా తాను ఇచ్చినట్లు భావించనివారు ఎంతమంది? అహంకారం లేకుండా దానధర్మాలు చేయడం అత్యున్నత గుణమని వేమన సూచిస్తున్నాడు.

---

121. పుట్టువారలెవరు?

పుట్టువారలెవరు? పుట్టకుందురెవరు?
పుట్టి పుట్టనట్టి పురుషులెవరు?
పుట్టి పుట్టనియటు బోధించి చూడరా.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం

జన్మించినవారందరూ శరీరపరంగా పుట్టినవారే. కానీ ఆత్మజ్ఞానం పొందినవారు పునర్జన్మ బంధనాలకు అతీతులు. జీవిత సత్యాన్ని గ్రహించినవాడే నిజమైన మానవుడని వేమన తెలియజేస్తున్నాడు.

---

122. కట్టువారలెవరు?

కట్టువారలెవరు? కట్టని వారేరి?
కట్టి కట్టులేని కర్ములెవరు?
గట్టిపరచి లెస్స కనుకల్గి చూడరా.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం

మనిషి చేసే ప్రతి కర్మ ఒక బంధనాన్ని సృష్టిస్తుంది. అయితే ఫలాపేక్ష లేకుండా కర్తవ్యాన్ని నిర్వహించే వాడు కర్మబంధాలకు అతీతుడవుతాడు. జీవిత రహస్యాన్ని లోతుగా పరిశీలించమని వేమన సూచిస్తున్నాడు.

---

123. పద్య పంచక మహిమ

ఇట్టి పద్య పంచకైష్య ముఁ దెలసిన,
పెట్టి, పుట్టి, కట్టి, పృధివి బ్రతికి ,
చచ్చి శుద్ధుడగుచు, సర్వజ్ఞుడై,నిల్చు
నెల్ల మహిమ నీకు జెల్లు వేమ.

తాత్పర్యం

ఈ ఐదు పద్యాల అంతరార్థాన్ని గ్రహించినవాడు దానం, జననం, కర్మ, జీవితం, మరణం వంటి జీవన రహస్యాలను అర్థం చేసుకొని ఆత్మశుద్ధిని పొందుతాడు. అటువంటి వాడు జ్ఞానవంతుడై ఉన్నత స్థితికి చేరుకుంటాడని వేమన చెబుతున్నాడు.

---

124. అరిషడ్వర్గాల ప్రభావం

ముక్కు కోపములును, మోహ లోభంబులు, 
నక్క జంపు క్రూరమధిక మయ్యె      కక్కసంబు సేత కాలుని చేతను,            మొక్క బోదురు తుది మొనసి వేమ.

తాత్పర్యం

 కామ,క్రోధం, మోహం, లోభం, మదం, మాత్సర్యం అనే అరిషడ్వర్గాలు మనిషిని పతనానికి నెడతాయి. వీటితో పాటు ద్వేషభావం పెరిగితే చివరకు కాలగర్భంలో నశించక తప్పదు. మనస్సును శుద్ధి చేసుకోవాలని వేమన హెచ్చరిస్తున్నాడు.*అక్కజం =-ఆశ్చర్యం, కుక్కసం -కర్కసం 

---

భావం

ఈ పద్యాలలో వేమన దానం, జన్మ, కర్మ, ఆత్మజ్ఞానం, అరిషడ్వర్గాల గురించి లోతైన తాత్విక సందేశాన్ని అందించాడు. అహంకారం లేకుండా జీవించడం, కర్మబంధాలను అధిగమించడం, మనస్సును శుద్ధి చేసుకోవడం ద్వారానే మనిషి నిజమైన జ్ఞానాన్ని పొందగలడని బోధించాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన *127(125-129)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు

125. చిత్తము గల యోగి

చిత్తము గల యోగి శివుని వలెనె యుండు,
మిథ్య యోగి యుండు మిడత వలెను,
నిత్యుడైన యోగి నీవలెనుండురా.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం

మనస్సును జయించిన నిజమైన యోగి శివుని వంటి ప్రశాంతత, పవిత్రత కలిగి ఉంటాడు. కపట యోగి మాత్రం మిడతలాగా చంచలంగా, ప్రయోజనం లేని జీవితం గడుపుతాడు. నిజమైన యోగం అంతరంగ శుద్ధిలోనే ఉందని వేమన బోధిస్తున్నాడు.

---

126. సంపదతో గర్వించరాదు

ఉన్న సరికి మనుజుడు ఉపకారిగా లేక,
కన్నుగనక నెల్ల గర్వములను,
దీనులైన వారి దిగువాయిగా జూచి,
పరము గనక నూతబడును వేమ.

తాత్పర్యం

సంపద, స్థానం, శక్తి ఉన్నప్పుడు ఇతరులకు సహాయం చేయకుండా గర్వంతో ప్రవర్తించడం మంచిది కాదు. పేదలను తక్కువగా చూసేవాడు చివరకు పరమార్థాన్ని గ్రహించలేడు. వినయం మరియు దయే మనిషిని ఉన్నతుడిని చేస్తాయి.

---

127. రోగికి రోగి బాధ తెలుసు

రోగియైన వాడు రోగినె గుంగును,
రోగి న రసి చూచి రూఢిగాను,
రోగి కి డిన వాని రాగి బంగారౌను.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం

బాధ అనుభవించినవారికే ఇతరుల బాధ విలువ తెలుస్తుంది. రోగి బాధను అర్థం చేసుకుని ఆదరించే వ్యక్తి రాగి బంగారంగా మారినట్లే గొప్పవాడవుతాడు. సానుభూతి మరియు పరస్పర సహకారం మానవత్వానికి గుర్తులు.

---

128. శక్తి తెలియక పోరాడుట

ఎదుటి తన బలంబునెంచుకో నేరక,
దీకొని చలమున నెదిర్చెనేని,
యెలుగు పంజు సేవకేర్పడు చందమో.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం

ఎదుటివారి బలం, పరిస్థితి తెలుసుకోకుండా తొందరపడి విరోధం చేయడం ప్రమాదకరం. అది ఎలుగుబంటి పంజు (దివిటి )సేవ చిక్కుకున్నట్లే నష్టాన్ని కలిగిస్తుంది. వివేకంతో వ్యవహరించాలనే సందేశాన్ని వేమన ఇస్తున్నాడు.

---

129. మూఢుని విమర్శ

ఒగు బాగెరుగని యొట్టి మూఢ జనంబు,
లిల సుధీజనముల నెంచుటెల్ల,
మృగపు తొడ  కుక్కు మొరగిన సామ్యమో.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం

మంచి చెడు తెలియని మూఢులు జ్ఞానులను విమర్శించడం వ్యర్థం. అది అడవి మృగం వెనుక కుక్క మొరిగినట్లే అర్థరహితం. జ్ఞానం లేనివారి విమర్శలు జ్ఞానుల విలువను తగ్గించలేవని వేమన చెప్పుతున్నాడు.*తొడ -దగ్గర 

---

భావం

ఈ పద్యాలలో వేమన నిజమైన యోగి లక్షణాలు, వినయ ప్రాముఖ్యత, సానుభూతి విలువ, వివేకంతో వ్యవహరించాల్సిన అవసరం, జ్ఞానులను విమర్శించే మూఢత్వం గురించి బోధించాడు. అంతరంగ శుద్ధి, దయ, వివేకం, వినయం కలిగినవారే ఉత్తమ మానవులని స్పష్టం చేశాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

Vemana* 128(130-134)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు

౧౩౦. సజ్జనుని గుణం – దుర్జనుని స్వభావం

నేరని జనులకును నేర్పు నేరములెల్ల,
చక్కజేతుర రయ సాధుజనము,
లొప్పు దుర్జనములు తప్పుగ నెంతురు.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం

సజ్జనులు అజ్ఞానుల లోపాలను సరిదిద్దేందుకు ప్రయత్నిస్తారు. దుర్జనులు మాత్రం మంచిని కూడా తప్పుగా చూపిస్తారు. ఇతరులను అభివృద్ధి చేయడం సజ్జనుని లక్షణమైతే, లోపాలు వెతకడం దుర్జనుని స్వభావం.

---

౧౩౧. దిక్కులేని దరిద్రుని స్థితి

దిక్కులేని రోగి దీనత బాపిన,
పురుషుడిహమునందు పూజ్యుడగును;
పరమునందు వాని భాగ్యమేమనవచ్చు?
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం

కష్టాలను అనుభవించి వినయంతో జీవించినవాడు ఈ లోకంలో గౌరవాన్ని పొందుతాడు. అటువంటి వ్యక్తి పరలోకంలోనూ ఉత్తమ ఫలితాన్ని పొందగలడని వేమన సూచిస్తున్నాడు. బాధలు మనిషిని పరిపక్వుడిని చేస్తాయని భావం.

---

౧౩౨. పరనిందకునికి జ్ఞానం దొరకదు

పలుగు వానికేల పరసమృద్ధి దలంప?
పలుగు వానికేల భక్తి పథము?
పలుగు వానికేల పరమార్థ తత్వంబు?
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం

ఎల్లప్పుడూ ఇతరులను నిందించే వ్యక్తికి సంపద, భక్తి, తత్వజ్ఞానం ఏదీ స్థిరంగా లభించదు. పరనింద మనస్సును కలుషితం చేస్తుంది. ఆత్మోన్నతికి స్వీయపరిశీలన అవసరమని వేమన బోధిస్తున్నాడు.

---

౧౩౩. నిజమైన పుణ్యాత్ముడు

తండ్రి సొమ్మునైన, దాయాది సొమ్మైన,
పరుల సొమ్ములైన ప్రాప్తధనము,
దయను దీనులకును దానమిచ్చిన వాడె,
బహుల పుణ్యజనుడు పరగ వేమ.

తాత్పర్యం

సంపద ఎలా వచ్చినా దానిని కేవలం స్వార్థానికి కాకుండా, దీనులకు సహాయం చేయడానికి ఉపయోగించినవాడే నిజమైన పుణ్యాత్ముడు. దయతో చేసిన దానం సమాజానికి మేలు చేస్తుంది.

---

౧౩౪. దాత ఎవరు?

తనదు సొమ్ము జూడ దానమియ్యగ వచ్చు,
నవని దొడ్డుగాద దెవరికైన;
నదరు బెదురు లేకనన్యుల సొమ్ముల,
దానమిచ్చువాడు దాత వేమ.

తాత్పర్యం

తన సొంత సంపదను దానం చేయడం గొప్ప విషయమే. కానీ ఇతరుల సంపదను తనదిగా భావించి దానం చేయడం దాతృత్వం కాదు. నిజమైన దానం స్వశక్తితో, స్వసంపదతో, స్వచ్ఛమైన హృదయంతో చేయబడాలి.

---

భావం

ఈ పద్యాలలో వేమన సజ్జనత, వినయం, పరనింద యొక్క దుష్ప్రభావం, దాతృత్వం యొక్క నిజమైన అర్థం, మరియు మానవతా విలువలను వివరించాడు. మంచిని ప్రోత్సహించడం, ఇతరులకు సహాయం చేయడం, స్వార్థరహిత జీవనం గడపడం ద్వారానే మనిషి ఉన్నత స్థితిని పొందగలడని బోధించాడు.

#వేమన #వేమనపద్యములు #వేమనతాత్పర్యం #దాతృత్వం #మానవవిలువలు #సజ్జనత #పరనింద #తెలుగుసాహిత్యం #తత్వచింతన #Vemana #TeluguLiterature #HumanValues #WordPressSEO

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన *129(135-138)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు

135. ధైర్యవంతుని దాతృత్వం

ధైర్యయుతునకితర ధనమైన నదురేమి?
దానమిచ్చునవుడే తనకు దక్కె 
నెలమి మించు పనికినెవరేమి సేయుదు?
రడుగు దప్ప తప్పు పిడుగు వేమ.

తాత్పర్యం

దృఢసంకల్పం గలవాడు, ఆస్తి మరొకరిదని ఎందుకు సంకోచించాలి? దానిని దానం చేస్తే అది తనదే అయిపోతుంది కదా! అతనికి ఏమవుతుంది? పిడుగు పడినా అతని పాదాల వద్దే హానిలేకుండా పడిపోతుంది!

భావం

ఇది నిజంగా ఇతరుల ఆస్తిని దానం చేయమని చెప్పడం కాదు. ఇతరుల సొమ్ముతో దాతృత్వం ప్రదర్శించే కపట స్వభావాన్ని వ్యంగ్యంగా విమర్శించే సూక్తి. తనది కాని దానాన్ని దానం చేసి పేరు సంపాదించాలనుకునేవారిని ఎద్దేవా చేస్తూ, అలాంటి వారికి శిక్ష పడదన్నట్లుగా సమాజంలోని అన్యాయాన్ని కూడా సూచిస్తుంది.

---

౧౩౬. ధన సంపాదన కంటే ధన వినియోగం గొప్పది

ద్రోహబుద్ధినైన దొంగరికెమునైన,
సటలనైన సాహసముననైన,
సంపదాధికు చేత సాధించి ధనమును,
బడుగుకిచ్చి బాగుపడును వేమ.

తాత్పర్యం

దుష్ట మార్గాల ద్వారా అయినా, దొంగతనం ద్వారా అయినా, మోసం ద్వారా అయినా, లేదా అవివేకపూరిత కార్యాల ద్వారా అయినా సంపాదించిన ధనం ఎవరికైనా లభించి ఉండవచ్చు. అయినప్పటికీ, ఆ ధనంలో ఎక్కువ భాగాన్ని పేదలకు దానంగా ఇస్తే, అతడు కొంతవరకు శ్రేయస్సును పొందగలడు.

భావం

ఈ సూక్తి అన్యాయంగా సంపాదించమని ప్రోత్సహించడం కాదు. అక్రమంగా సంపాదించిన ధనం పాపఫలాన్నే ఇస్తుంది. అయితే, అలాంటి వ్యక్తి తన తప్పును గ్రహించి, ఆ ధనాన్ని పేదల సంక్షేమానికి వినియోగించి దాతృత్వం చూపితే, అతనిలో పశ్చాత్తాపం, సత్సంకల్పం వ్యక్తమవుతాయని సూచిస్తుంది. అయినప్పటికీ, ధర్మబద్ధంగా సంపాదించిన ధనమే నిజమైన శ్రేయస్సుకు మూలం అని ఈ సూక్తి అంతర్లీనంగా బోధిస్తుంది.

---

౧౩౭. గురుకృప లేక పరమార్థం తెలియదు

నరుడటు పరమాత్మ గురుని జేరినపుడ,
హస్తమందు మోక్ష మపుడె చూపు;
విరివి సంపదలను విర్రవీగిన జీవి,
పరమెరుగక యముని పాలు వేమ.

తాత్పర్యం

గురువు మార్గదర్శనం పొందినవారికి పరమాత్మ తత్వం స్పష్టమవుతుంది. సంపద, అధికారం, అహంకారంతో విర్రవీగే వ్యక్తి జీవిత సత్యాన్ని గ్రహించలేడు. ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం లేకపోతే సంపద కూడా మనిషిని రక్షించలేదని వేమన హెచ్చరిస్తున్నాడు.

---

౧౩౮. అనిత్యమైన సంసార బంధాలు

బిడ్డలను, సతులను, పేరైన చుట్టాల,
సంపదల, తనువుల జాల నమ్మి,
సంతపిల్లుచుండు క్షణభంగురములన్ని,
తెలియలేరదేమి దెల్ప వేమ.

తాత్పర్యం

పిల్లలు, భార్య, బంధువులు, సంపద, శరీరం — ఇవన్నీ అనిత్యమైనవే. వాటినే శాశ్వతమని భావించి మమకారంతో జీవించడం అవివేకం. జీవితంలోని ప్రతి వస్తువు మార్పుకు లోబడి ఉంటుందని గ్రహించినవాడే నిజమైన జ్ఞాని.

---

భావం

ఈ పద్యాలలో వేమన ధైర్యం, దాతృత్వం, సంపద యొక్క సద్వినియోగం, గురుభక్తి, ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం, మరియు సంసార బంధాల అనిత్యత గురించి బోధించాడు. ధనం కంటే ధర్మం గొప్పది; సంపద కంటే జ్ఞానం శ్రేష్ఠం; బంధాల కంటే ఆత్మసత్యం నిత్యమని తెలియజేశాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన *130 (139–142)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు

౧౩౯. ఉచితవంతుడై నను ఉద్యోగపరుడైన...

ఉచితవంతుడై నను ఉద్యోగపరుడైన,
సాగిపారి యున్న సమయమునను,
పరులకు ఉపకరించి పరగ రక్షించును.

తాత్పర్యం

నీతిమంతుడైన వ్యక్తి తన పనులలో నిమగ్నమై ఉన్నప్పటికీ అవసరంలో ఉన్నవారికి సహాయం చేయడాన్ని మరచిపోడు. తన కర్తవ్యంతో పాటు సమాజహితాన్ని కూడా కాపాడే వాడే నిజమైన మహనీయుడు.

భావం

స్వప్రయోజనంతో పాటు పరహితాన్ని ఆచరించడం ఉత్తమ మానవ ధర్మం.

---

౧౪౦. పట్టు వస్త్రములును...

పట్టు వస్త్రములును, పరగ భూషణములు,
కుదువలిడుటలెల్ల కొదువ పద్దు,
లనుభవింప కూడదట దెంత వాడైన,
ననుభవింప కొంత హాని వేమ.

తాత్పర్యం 

పట్టు వస్త్రాలను గానీ, ఆభరణాలను గానీ తాకట్టు పెట్టడం చాలా హీనమైన పని. అలాంటి తాకట్టు వస్తువులను ఎవ్వరూ స్వీకరించకూడదు. ఒకసారి తాకట్టుగా ఉపయోగించిన తరువాత అవి కొంత మేరకు తమ విలువ, గౌరవాన్ని కోల్పోతాయి.

భావం: విలువైన వస్త్రాలు, ఆభరణాలు ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా తాకట్టు పెట్టడం దురదృష్టకరమైన విషయం. అలాంటి పరిస్థితులను నివారించడం మంచిదని, విలువైన వస్తువులను గౌరవంగా కాపాడుకోవాలని ఈ సూక్తి సూచిస్తుంది.

---

౧౪౧. మని యుండెడు జనమెల్లను...

మని యుండెడు జనమెల్లను,
చనిపోయిన వారి పుణ్య సత్కథలెలమిన్ ,
వినవలె కనవలె మనవలె,
ననిమిషులకునైన తెలియదంత్యము వేమ.

తాత్పర్యం

పూర్వం జీవించిన మహనీయుల చరిత్రలను వినుదాం. పరమపదించిన మహాత్ముల పవిత్ర గాథలను శ్రద్ధగా చదువుదాం. వాటిని అనుసరించి జీవిద్దాం. ఎందుకంటే భవిష్యత్తులో ఏమి జరుగుతుందో దేవతలకే తెలియదు.

భావం:

మహనీయుల జీవిత చరిత్రలు, పవిత్ర గాథలు మనకు మార్గదర్శకాలు. వాటి నుండి సద్గుణాలను నేర్చుకుని ఆచరణలో పెట్టాలి. భవిష్యత్తు అనిశ్చితమైనది; అందువల్ల ధర్మమార్గంలో జీవించడం మనిషికి శ్రేయస్కరం.

---

౧౪౨. పచ్చ జూచు వారు...

పచ్చ జూచు వారు పచ్చ మెచ్చెడు వారు,
పచ్చ మీద వాంఛ పడిన వారు,
పచ్చ విడుచు వాని ప్రభువుగా జూతురు.వి.

తాత్పర్యం

ధనంపై మక్కువ కలవారు ధనవంతులను గౌరవిస్తారు. కానీ ధనాసక్తిని జయించినవారిని మరింత గొప్పవారిగా భావిస్తారు.

భావం

ధనాన్ని సంపాదించడం కన్నా ధనాసక్తిని జయించడం గొప్ప సాధన.

సమగ్ర భావం

• పరులకు సహాయం చేయడం మానవ ధర్మం.
• విలాసాలకు హద్దులు ఉండాలి.
• జీవితం నశ్వరమని గుర్తుంచుకోవాలి.
• ధనాసక్తిని జయించినవాడే నిజమైన ధనవంతుడు.

వేమన బోధనలు నేటికీ సమాజానికి మార్గదర్శకాలు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన *131 (143-146)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు

౧౪౩. ప్రస్తుతంపు వేళ పద్యంబు చదివిన...

పద్యం:
ప్రస్తుతంపు వేళ పద్యంబు చదివిన,
తప్పు గలిగి యున్న నొప్పి యుండు,
వెలది సురత వేళ బిత్తలై యుండదా?
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం:
సమయోచితంగా చెప్పిన మంచి మాట, పద్యం లేదా బోధన చిన్న లోపాలతో ఉన్నా ప్రజలకు ఉపయోగపడుతుంది. మంచి భావం ప్రధానమైనది; చిన్న తప్పుల వల్ల దాని విలువ తగ్గదు.*బిత్తలి -naked

భావం:
సారవంతమైన జ్ఞానం రూపకల్పనలోని చిన్న లోపాల కంటే గొప్పది.

---

౧౪౪. శర బంగరు బొడగన్న...

పద్యం:
బంగరు బొడగన్న భామల బొడగన్న,
చిత్తమునను చింత సేయడేని,
వాడె పరమయోగి,వర్ణింప జగమందు.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం:
బంగారం, సౌందర్యం, భోగాలు కనిపించినా మనస్సు చలించకుండా నిలిచే వాడే నిజమైన యోగి. అతడు ఇంద్రియాలను జయించి అంతరంగ శాంతిని పొందినవాడు.

భావం:
వైరాగ్యం, మనోనిగ్రహం యోగికి నిజమైన లక్షణాలు.

---

౧౪౫. పతి యొప్పిన సతియొప్పును...

పద్యం:
పతి యొప్పిన సతియొప్పును,
పతి సతులొకటైన పరమ పావనమందున్ ,
సతి పతి న్యాయమె మోక్షం 
బతులిత పరమాత్మ నైక్య  మగురా వేమా.

తాత్పర్యం:
భార్యాభర్తలు పరస్పర అవగాహనతో, ఒకే భావంతో జీవిస్తే వారి సంసారం పవిత్రమవుతుంది. వారి ఐక్యతలోనే దైవత్వం ప్రతిఫలిస్తుంది.

భావం:
దాంపత్య జీవితానికి పరస్పర గౌరవం, ఐకమత్యం మూలాధారం.

---

౧౪౬. ఆకాశంబున వాయువు...

పద్యం:
ఆకాశంబున వాయువు,
మాకున దావాగ్నియటుల మానసమందున్ ,
ఏకాకారుడు జగమున,
జోకైతను తానే వెల్గు సుమ్ముర వేమా.

తాత్పర్యం:
ఆకాశంలో గాలి వ్యాపించినట్లే, ప్రపంచమంతటా ఒకే పరమాత్మ విస్తరించి ఉన్నాడు. ఆ సత్యాన్ని మనస్సులో గ్రహించినవారికి సర్వం ఒకే దైవస్వరూపంగా కనిపిస్తుంది.

భావం:
సర్వజీవుల్లో, సర్వప్రపంచంలో ఒకే పరబ్రహ్మ తత్త్వం నిండి ఉందని తెలుసుకోవడం ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం.

---

సారాంశం

ఈ నాలుగు పద్యాలలో వేమన జ్ఞానమునకు విలువ, వైరాగ్యం, దాంపత్య ఐక్యత, అద్వైత తత్త్వం వంటి ఉన్నత జీవన విలువలను బోధించాడు. బాహ్య రూపాల కంటే అంతరంగ శుద్ధి, మనోనిగ్రహం, పరస్పర సామరస్యం మరియు పరమాత్మ ఏకత్వ జ్ఞానమే మానవ జీవితాన్ని ఉన్నతంగా తీర్చిదిద్దుతాయని సూచించాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

బుద్ధుడు ఏం చెప్పాడు?

బుద్ధుడు ఏం చెప్పాడు? – బౌద్ధ తత్వ సారాంశం

బుద్ధుని బోధనలు మనిషి దుఃఖ విముక్తి, స్వేచ్ఛ, నైతిక జీవనం, ప్రజ్ఞ మరియు కరుణ ఆధారంగా నిర్మితమయ్యాయి. ఆయన మానవ జీవితం సార్థకంగా ఉండేందుకు అనుసరించాల్సిన మార్గాన్ని వివరించాడు.

1. మనిషికి స్వేచ్ఛ కావాలి

• మూఢనమ్మకాల నుండి స్వేచ్ఛ.
• కుల, మత, వర్ణ వివక్షల నుండి విముక్తి.
• లోభం, ద్వేషం, అజ్ఞానం నుండి బయటపడాలి.
• తన అనుభవంతో సత్యాన్ని తెలుసుకోవాలి.

2. ప్రతీత్య సముత్పాదం (సాపేక్ష ఉత్పత్తి)

ప్రపంచంలో ఏదీ స్వతంత్రంగా ఉద్భవించదు. ప్రతి విషయం కారణ–కార్య సంబంధంతో ఏర్పడుతుంది. కారణం ఉంటే ఫలితం ఉంటుంది; కారణం తొలగితే ఫలితం కూడా తొలగిపోతుంది.

3. త్రిశరణాలు

• బుద్ధం శరణం గచ్ఛామి
• ధర్మం శరణం గచ్ఛామి
• సంఘం శరణం గచ్ఛామి

త్రిశరణాలు మనసుకు ఏకాగ్రత, ధర్మబద్ధ జీవనం మరియు ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శకత్వాన్ని అందిస్తాయి.

4. చతురార్య సత్యాలు

• దుఃఖం ఉంది.
• దుఃఖానికి కారణం ఉంది (తృష్ణ).
• దుఃఖాన్ని నివారించవచ్చు.
• దుఃఖ నివారణకు అష్టాంగిక మార్గమే మార్గం.

5. పంచశీల సూత్రాలు

• ప్రాణులను హింసించకూడదు.
• దొంగతనం చేయకూడదు.
• లైంగిక దురాచారం చేయకూడదు.
• అసత్యం మాట్లాడకూడదు.
• మత్తు పదార్థాలను సేవించకూడదు.

6. అష్టాంగిక మార్గం

• సమ్యక్ దృష్టి
• సమ్యక్ సంకల్పం
• సమ్యక్ వాక్కు
• సమ్యక్ కర్మ
• సమ్యక్ ఆజీవికం
• సమ్యక్ వ్యాయామం
• సమ్యక్ స్మృతి
• సమ్యక్ సమాధి

7. దశ పారమితలు

• దానం
• శీలం
• నెక్కమ్మ (త్యాగం)
• ప్రజ్ఞ
• వీర్యం
• క్షాంతి
• సత్యం
• అధిష్ఠానం
• మైత్రి
• ఉపేక్ష

సారాంశం: బుద్ధుని బోధనల లక్ష్యం మనిషి దుఃఖం నుండి విముక్తి పొంది, స్వేచ్ఛ, ప్రజ్ఞ, కరుణ, నైతికతతో జీవిస్తూ నిర్వాణ మార్గంలో పయనించడం.

SEO Keywords

బుద్ధుడు, బౌద్ధం, బుద్ధుని బోధనలు, ప్రతీత్య సముత్పాదం, త్రిశరణాలు, చతురార్య సత్యాలు, పంచశీలాలు, అష్టాంగిక మార్గం, దశ పారమితలు, బౌద్ధ తత్వం, తెలుగు, ధమ్మం, నిర్వాణం, Buddha Teachings in Telugu, Buddhism Telugu

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన132 (147-151)

వేమన పద్యములు  – తాత్పర్యములు, భావములు

---

పద్యము – 147

కండకావరమున కానడు మరణంబు,
తన మదమున గనడు తత్వమిట్లు,
భోగవాంఛ చేత పుణ్యంబు గానడు.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!

తాత్పర్యం

శరీర బలం, యౌవనం, సంపదల గర్వంలో మునిగిపోయినవాడు మరణం అనివార్యమనే సత్యాన్ని గ్రహించలేడు. భోగాలపై మక్కువ వలన పుణ్యకార్యాలను చేయలేడు.

భావం

అహంకారం, భోగాసక్తి మనిషిని సత్యానికి దూరం చేస్తాయి. వినయం, ధర్మాచరణ జీవనాన్ని సార్థకం చేస్తాయి.

వినయం, ఆత్మపరిశీలన, బాధ్యతాయుత జీవనం మంచి సంబంధాలను నిర్మిస్తాయి. అహంకారాన్ని విడిచిన వ్యక్తి జట్టులో విశ్వాసాన్ని పెంపొందిస్తాడు.

---

పద్యము – 148

తెలుపు మాపు జేసి దిట్టతనంబున,
తెలుపు భస్మముగను తేటపరచు,
విధముకన్న పరుసవేదియు లేదురా!
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!

తాత్పర్యం

పాదరసాన్ని చంపి, బాగా కాల్చి, శుద్ధి చేసినచో, పరుసవేది (స్పర్శవేది)ని కనుగొనుటకు దానికంటే ఉత్తమమైన మార్గం మరొకటి లేదు.

తాత్పర్యం:

ఇది రసవాద శాస్త్రానికి సంబంధించిన ఉపమానం. ఎలా పాదరసం అనేక సంస్కారాల ద్వారా శుద్ధి చేయబడితేనే పరుసవేది సిద్ధమవుతుందో, అలాగే మనిషి కూడా కష్టాలు, తపస్సు, ఆత్మశుద్ధి ద్వారా పరిపూర్ణ జ్ఞానాన్ని, ఆత్మసాక్షాత్కారాన్ని పొందగలడు.

భావం

జ్ఞానం జీవితాన్ని ప్రకాశవంతం చేస్తుంది. విద్య కంటే గొప్ప సంపద మరొకటి లేదు.

---

పద్యము – 149

దుండగీనికొకడు కొండీడు చెలికాడు,
బండరాజునకును బడుచు మంత్రి,
కొండముచ్చునకును కోతియు విందౌను.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!

తాత్పర్యం

చాడీలు చెప్పువాడు దుర్మార్గునికి తోడువాడు. మూర్ఖుడైన యువకుడే మొండిరాజుకు తగిన మంత్రి. కొండముచ్చు కు కోతియే సరైన తోడుగా ఉంటుంది.

తాత్పర్యం:

స్వభావాలు ఒకే విధంగా ఉన్నవారే పరస్పరం కలిసిపోతారు. దుర్మార్గుడు చాడీకోరులను ఆశ్రయిస్తాడు; మొండి పాలకుడు వివేకులకంటే అజ్ఞానులను ఇష్టపడతాడు. మనిషి సాంగత్యం అతని స్వభావాన్నే ప్రతిబింబిస్తుంది.

---

పద్యము – 150

పుట్టు దుఃఖమునను, పొరలు దుఃఖమునను,
గిట్టు దుఃఖమునను, క్రింద జనును,
మనుజ దుఃఖము వలె మరి లేదు దుఃఖంబు.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!

తాత్పర్యం

పుట్టుక నుండి మరణం వరకు మనిషి అనేక కష్టాలను ఎదుర్కొంటాడు. దుఃఖం మానవ జీవితంలో సహజం.

భావం

కష్టాలను ధైర్యంగా ఎదుర్కొని జీవితంలో ముందుకు సాగాలి.

సహనం, భావోద్వేగ నియంత్రణ, కష్టాలను తట్టుకునే శక్తి వ్యక్తిత్వ వికాసానికి అత్యవసరం.

---

పద్యము – 151

పెట్టినంత ఫలము పెక్కండ్రకుపహతి,
జేయకున్న దాను జెరుపకున్న,
పెండ్లి సేయునట్టి పెద్ద ఫలంబురా.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!

తాత్పర్యం

మంచి కార్యాలకు చేసిన సహాయం, శ్రమ, ధనం ఎప్పటికైనా ఫలితాన్ని ఇస్తాయి.*కుపహతి - ఉపహతి =హాని 

భావం

దానం, సేవ, సహకారం సమాజ శ్రేయస్సుకు దోహదపడతాయి.

సేవాభావం, సహకారం, సామాజిక బాధ్యత మానవ సంబంధాలను బలోపేతం చేస్తాయి. సమాజానికి ఉపయోగపడే వ్యక్తులు ఆదర్శ నాయకులుగా నిలుస్తారు.

133 (152-156)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు, భావములు

---

పద్యము – 152

మేక చంకంబెట్టి మెలగుచు మందలో,
భ్రమసి తిరుగు గొల్ల పగిది గాక,
దైవమే ఎరుగక పరదైవతముల దల్చు.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!

తాత్పర్యం

తనకు సమీపంలో ఉన్న సత్యాన్ని గ్రహించకుండా, ఇతర చోట్ల వెతికే వ్యక్తి గొర్రెల మందలో మేకను వెతికే గొల్లవానిలా ఉంటాడు. అంతరంగంలోని దైవత్వాన్ని గుర్తించకుండా బయట దేవతల కోసం వెదకడం వ్యర్థం.

భావం

నిజమైన జ్ఞానం, దైవత్వం మనలోనే ఉన్నాయి. వాటిని తెలుసుకోవడానికి ఆత్మపరిశీలన అవసరం.

ఆత్మజ్ఞానం, స్వీయ అవగాహన (Self-Awareness) వ్యక్తిత్వ వికాసానికి పునాది. తన బలాలు, బలహీనతలను తెలుసుకున్న వ్యక్తి ఇతరులతో మెరుగైన సంబంధాలు ఏర్పరచగలడు.

---

పద్యము – 153

వెర్రిబట్టు వాని వినయంబులధికంబు,
చెడ్డ ముండ ముసుగు చెలగి పెట్టు,
చెడిపె కొడుకు మిగుల జేయునా చారంబు.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!

తాత్పర్యం

పిచ్చివాని కంటే మరింత జాగ్రత్తగా ప్రవర్తించేవాడు ఎవడు? పేద వితంతువుకంటే ఎక్కువ వినయాన్ని ప్రదర్శించేవాడు ఎవడు? పనికిమాలిన దుర్జనునికంటే మతాచారాలను మరింత కఠినంగా ఆచరించేవాడు ఎవడు?

తాత్పర్యం:

బయటకు అతిగా జాగ్రత్త, వినయం, మతాచారాలను ప్రదర్శించడం వల్ల మాత్రమే ఎవరూ సజ్జనులు కాలేరు. అంతరంగ శుద్ధి, సత్యనిష్ఠ, సద్గుణాలే మనిషి నిజమైన విలువను నిర్ణయిస్తాయి. కపటత్వంతో చేసే ఆచారాలకు విలువ లేదు.

భావం

వ్యక్తి గొప్పతనం మాటలలో కాదు, ప్రవర్తనలో కనిపించాలి. మంచి గుణాలే నిజమైన సంపద.

నిజాయితీ, స్థిరమైన నైతిక విలువలు వ్యక్తిపై విశ్వాసాన్ని పెంచుతాయి. విశ్వసనీయత విజయవంతమైన మానవ సంబంధాల మూలస్తంభం.

---

పద్యము – 154

పరధనములకు చేయి పట్టెను మిక్కిలి,
సత్యమింత లేక జారుడయ్యె,
ద్విజుడనుకొనుదానుతేజమింతయులేక.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!

తాత్పర్యం

ఇతరుల సంపదను ఆశించి, సత్యాన్ని విడిచిపెట్టినవాడు దొంగతో సమానం. కేవలం వేషధారణ వల్ల గొప్పతనం రాదు.

భావం

నిజాయితీ లేని వ్యక్తికి గౌరవం ఉండదు. వ్యక్తిత్వమే మనిషి విలువను నిర్ణయిస్తుంది.

నైతికత, పారదర్శకత, విశ్వసనీయత ఉద్యోగ జీవితంలో అత్యంత కీలకమైన లక్షణాలు. ఇవి సంస్థలలో విశ్వాస వాతావరణాన్ని నిర్మిస్తాయి.

---

పద్యము – 155

ఇమ్ము దప్పు వేళ నెమ్మెలన్నియు దప్పి,
కాలమొకరీతి గడుప వలయు,
విజయుడనుగు దప్పి విరటుని గొలువడా.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!

తాత్పర్యం

ప్రతికూల పరిస్థితులు వచ్చినప్పుడు సహనంతో వ్యవహరించాలి. కాలం మారే వరకు ఓర్పుతో జీవించాలి.

భావం

కష్టకాలంలో సహనం, సమయోచిత నిర్ణయాలు విజయానికి దారితీస్తాయి.*విజయుడు -అర్జునుడు 

Resilience (తిరిగి నిలబడే శక్తి), Adaptability (అనుకూలత) నాయకత్వ లక్షణాలలో ముఖ్యమైనవి. మార్పులను స్వీకరించే వ్యక్తులు అభివృద్ధి సాధిస్తారు.

---

పద్యము – 156

మెలతనడవినుంచి మృగము వెంటనే పోవు,
రామచంద్రుకన్న రసికుడేది?
చేటుకాలమునకు చెడు బుద్ధి పుట్టును.
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!

తాత్పర్యం

కాలప్రభావం వల్ల గొప్పవారికైనా కొన్నిసార్లు తప్పులు జరుగుతాయి. ప్రతికూల పరిస్థితులు చెడు నిర్ణయాలకు దారితీస్తాయి.

భావం

ఎప్పుడూ వివేకంతో ఆలోచించి నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి. పరిస్థితుల ప్రభావానికి లోనుకాకుండా జాగ్రత్తగా వ్యవహరించాలి.

వివేకం, నిర్ణయ సామర్థ్యం, భావోద్వేగ నియంత్రణ నాయకత్వంలో కీలకం. ఒత్తిడి పరిస్థితుల్లో సరైన నిర్ణయాలు తీసుకునే వ్యక్తులు ఉత్తమ నాయకులవుతారు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

134(157-161)

వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు 

పద్యము 157

లంక బోవు నాడు లంకాధిపతి రాజ్యము
అంత కీశసేనలా శ్రమించె,
చేటు కాలమైన చెరప నల్పుడు జాలు.

తాత్పర్యం

రావణుడు ఎంతటి బలవంతుడైనా, అతని దుష్కాలం వచ్చినప్పుడు వానరసేన చేతిలో ఓడిపోయాడు. కాలం ప్రతికూలంగా మారితే గొప్పవారైనా కష్టాలను తప్పించుకోలేరు.

---

పద్యము 158

రామవిభుడు పుట్టి రఘుకులంబు లరించె,
కురువిభుండు పుట్టి కులము జెరిచె,
ఎవరి మంచి చెడ్డలెంచి చూచిన తేట.

తాత్పర్యం

శ్రీరాముడు రఘువంశానికి కీర్తి తెచ్చాడు. దుర్యోధనుడు కురు వంశాన్ని నాశనం చేశాడు. ఒక వ్యక్తి మంచి లేదా చెడు స్వభావం మొత్తం కుటుంబం, వంశం, సమాజంపై ప్రభావం చూపుతుందని వేమన సూచిస్తున్నాడు.

---

పద్యము 159

పురహరునకు నేత పురువు తానేసిన,
స్థిరము గల్గు జ్ఞాన జీవమయ్యె,
నేతకేమి వచ్చె నిజభక్తి హేతువు.

తాత్పర్యం

శివుడు దాగి ఉన్నప్పుడు ఆయనను కప్పిపుచ్చేందుకు తన గూడును అల్లిన సాలెపురుగు, తన భక్తి కారణంగా ఉన్నతమైన జన్మను పొందింది. అయితే దాని గూడు అల్లడం స్వతహాగా విలువైన పనేమీ కాదు. ఏ పనైనా భక్తి, విశ్వాసంతో చేయబడితే అది భగవంతునికి ఆమోదయోగ్యమవుతుంది.

భావం

పని గొప్పదా, చిన్నదా అనేది ముఖ్యం కాదు. దానిని చేసే హృదయంలోని భక్తి, విశ్వాసం, నిష్కపటతే దానికి విలువను ఇస్తాయి. భక్తితో చేసిన అల్పమైన సేవ కూడా దైవానుగ్రహాన్ని పొందుతుంది.*నేత పురువు -పురుగు -సాలె పురుగు.

---

పద్యము 160

శుద్ధదృష్టి దెలసి శుక్రునంతటి వాడు,
పట్టలేక మనసు పారవిడిచి,
కన్ను బోయి పిదప కాకి చందంబయ్యె.

తాత్పర్యం

శుక్రాచార్యుడు వంటి జ్ఞాని కూడా మనస్సును అదుపులో ఉంచలేక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నాడు. జ్ఞానం ఉన్నా మనోనిగ్రహం లేకపోతే కష్టాలు తప్పవని ఈ పద్యం బోధిస్తుంది.

---

పద్యము 161

పంచాక్షరి బీజంబుల 

నంచితముగ నెరుగు నా,తడఖిలజ్ఞుండై,

వంచనమెరుగక కువలయ 

సంచారము సేయునతడు శంభుడు వేమా.

తాత్పర్యం

పంచాక్షరి మంత్రం యొక్క నిజమైన తత్త్వాన్ని గ్రహించినవాడు సర్వజ్ఞుడవుతాడు. అతనికి అవమానం కలగదు. ఈ భూమిపై జీవిస్తూ ఉండగానే దైవస్వరూపుడై వెలుగొందుతాడు.

భావం

ఇక్కడ "ఐదు అక్షరాల పేరు" అంటే ప్రసిద్ధ "నమః శివాయ" (పంచాక్షరి మంత్రం). ఈ పద్యం బాహ్యంగా మంత్రాన్ని జపించడం గురించి మాత్రమే కాదు; దాని అంతరార్థాన్ని గ్రహించి, భక్తి, జ్ఞానం, ఆచరణతో జీవించినవాడు దైవగుణాలను పొందుతాడని సూచిస్తుంది. అలాంటి వ్యక్తి జ్ఞానవంతుడై, గౌరవప్రదమైన జీవితాన్ని గడుపుతూ, జీవన్ముక్తునిలా దైవస్వరూపాన్ని పొందుతాడు.

---

భావం

ఈ పద్యాలలో వేమన కాలప్రభావం, వ్యక్తి స్వభావం, నిజమైన భక్తి, మనోనిగ్రహం, ఆత్మజ్ఞానం వంటి అంశాలను చర్చించాడు. మంచి గుణాలు వంశానికి కీర్తి తెస్తాయి. చెడు గుణాలు పతనానికి కారణమవుతాయి. భక్తి, వివేకం, ఆత్మపరిశీలన ద్వారానే మానవుడు ఉన్నత స్థితికి చేరగలడని వేమన సందేశం.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )