వేమన 38 (145-147)

వేమన భావ జాలం - పద్యములు

145 – కపట విద్యల వ్యర్థత

యీ కపట నాటకంబును,

యీ కపటపు చదువులన్ని యింపు దలిర్పణయే;

కపటాత్ముడు సెసెనె,

యా కపటాతునకు మ్రొక్కి యలరుము వేమా.X

బయటకు నీతిమంతుల్లా నటిస్తూ లోపల కపటత్వంతో జీవించే వారిని వేమన తీవ్రంగా విమర్శిస్తున్నాడు. నిజాయితీ లేని విద్య, భక్తి, ప్రవర్తన అన్నీ నాటకమే అని చెప్పాడు.

146 – ఆత్మతత్వ గంభీరత-తాత్విక 

ఎండ వేళ చీకటేకమై యున్నట్లు,

నిండు కుండ నీరు నిలచినట్లు;

దండిని పరమాత్మ తత్వంబు దెలియరో.వి 

పరమాత్మ తత్వం నిశ్శబ్దంగా, లోతుగా, స్థిరంగా ఉంటుంది. నిండిన కుండ శబ్దం చేయనట్లే, నిజమైన జ్ఞాని ఆడంబరంగా ప్రవర్తించడు. ఆత్మజ్ఞానం గంభీరమైన అంతరంగ అనుభవమని వేమన తెలియజేశాడు.

147.చెడువాడి ప్రభావం

ఎండిన మానే కట్టడవిని,

ఉందిననందగ్ని పుట్టి యూడ్చును చెట్ల;

దండి గల వంశమెల్లను

చండాలుండొకడు పుట్టి చదువును వేమా!X

అడవిలో ఒక్క అగ్ని చాలు చెట్లన్నింటిని కాల్చివేయడానికి. అలాగే ఒక చెడ్డ మనిషి మొత్తం వంశానికే చెడ్డపేరు తెచ్చిపెడతాడు. దుర్గుణం సమాజాన్ని ఎంత వేగంగా నాశనం చేస్తుందో వేమన హెచ్చరించాడు.

కపటత్వం నాశనానికి దారి • నిజజ్ఞానం నిశ్శబ్దంలో వికసిస్తుంది

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 39 148-151)

📖 వేమన భావజాలం పద్యములు

148. గురువు యొక్క నిజమైన పాత్ర-సామజిక 

శిష్యవర్గమునకు శివుఁజూప నేరక
కాని మతములోన గలుపునట్టి
గురుని యెరుకనరయ గుడ్డెద్దు జొన్నరా వి.

🧠 తాత్పర్యము

వేమన నిజమైన గురువు శిష్యులకు ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని చూపగలవాడై ఉండాలని చెబుతున్నాడు. సత్యమార్గం తెలియని గురువు గుడ్డెద్దువలె పనికిరాడని విమర్శించాడు.

శిష్యులకు సత్యమార్గం, పవిత్రమైన జీవన మార్గం చూపలేని గురువు, వారిని తప్పుదారుల్లో నడిపిస్తే అటువంటి గురువు జొన్నచేలో దారి తెలియక తిరిగే గుడ్డి ఎద్దువంటివాడని వేమన చెప్పుతున్నాడు.

---

149. ధనంపై మమకారం-ప్రేరణ 

ఇంటిలోని ధనము “ఇది నాది” యనుచును
మంటిలోన దాచు మంకుజీవి
కొంటబోడు వెంట
గుల్లకాసును రాదు వి.

🧠 తాత్పర్యము

మనిషి ధనాన్ని “నాది” అని భావించి దాచుకుంటాడు. కానీ మరణసమయంలో ఒక్క పైసా కూడా వెంట రాదని వైరాగ్య భావాన్ని తెలియజేశాడు.

---

150. దేవుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు?-తాత్విక 

దేశ వేషములను తేటసేయక దేవు                                డాత్మ లోన నుండున నగి పెనగి 
వేస మరసి చూడ గ్రాసంబు కొరకయో వి.

🧠 తాత్పర్యము

బాహ్య వేషధారణలో దేవుడు లేడని, దేవుడు మన అంతరంగంలోనే ఉన్నాడని వేమన స్పష్టం చేస్తున్నాడు. కపట భక్తిని ఆయన వ్యంగ్యంగా విమర్శించాడు.

---

151. సజ్జనుల అంతరంగ విలువ -తాత్విక 

మిరపగింజ జూడ మీద నల్లగనుండు
కొరికి చూడ లోన చురుకుమనును
సజ్జనులగు వారి సారమి ట్టులనుం డు వి.

🧠 తాత్పర్యము

మిరపగింజ బయటకు సాధారణంగా కనిపించినా లోపల కారం ఉన్నట్లే, సజ్జనుల గొప్పతనం వారి అంతరంగ గుణాలలోనే ఉంటుందని తెలిపాడు.

---

📚 సాహిత్య విశేషాలు

• వేమన పద్యాలలో సామాజిక విమర్శ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
• సాధారణ జీవితం ద్వారా లోతైన తత్వాన్ని వ్యక్తపరిచాడు.
• సంభాషణాత్మక శైలి వలన పద్యాలు ప్రజలకు సులభంగా అర్థమవుతాయి.
• నిజాయితీ, ఆత్మజ్ఞానం, మానవతను బోధించాడు.

---

🌸 భావసారం

వేమన పద్యాలు మానవత, నిజాయితీ, ఆత్మజ్ఞానం, వైరాగ్యం మరియు సత్సంగతిని ప్రజలకు సులభమైన భాషలో బోధిస్తాయి. గురువు గొప్పతనం జ్ఞానంలో ఉందని, ధనం శాశ్వతం కాదని, దేవుడు మన అంతరంగంలోనే ఉన్నాడని, నిజమైన విలువ మనిషి గుణాలలోనే ఉందని ఈ పద్యాలు తెలియజేస్తాయి.

---

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 40 (151-154)

📖 వేమన భావజాలం పద్యాలు – తాత్పర్యములు

---

151-పద్యం - relegious

పర్వత - వనవాసి , పరిణామ వర్తన ,రూప - వాసికె ట్లు గురుతు పడును ?బ్రహ్మ - నిష్ఠు వెంట ప్రాకృతుడ రుగునా ? వి .

🧠 తాత్పర్యము

పర్వతాలలో, అడవుల్లో నివసించే మహానుభావుల గొప్పతనం సాధారణ రూపాన్ని చూసి తెలుసుకోలేం. నిజమైన బ్రహ్మనిష్ఠులు బాహ్య రూపంలో సాధారణంగా కనిపించినా, వారి ఆత్మజ్ఞానం ఎంతో ఉన్నతమైనది. మహనీయులను బాహ్య రూపంతో అంచనా వేయకూడదని వేమన సూచిస్తున్నాడు.

 పద్యం - సామజిక 

152.కస్తురి యట చూడ , కాంతి నల్లగనుండు ;
పరిమళించు దాని పరిమళంబు ;
గురువు డైన వారి గుణములీ లాగు , రా . వి .

🧠 తాత్పర్యము

కస్తూరి బయటకు నల్లగా కనిపించినా దాని సువాసన అమూల్యమైనది. అలాగే నిజమైన గురువుల గొప్పతనం వారి బాహ్య రూపంలో కాదు, వారి గుణాలలో ఉంటుంది. మంచి గురువు తన జ్ఞానం, గుణం, ప్రవర్తన ద్వారా గుర్తింపు పొందుతాడని వేమన చెబుతున్నాడు.

పద్యం- సామజిక 

153.దొంగతనము రంకు దొరసి యుండు జగతి ;          రంకులాడికింత శంకబుట్టు ;    దొంగ కె ( ' న్న ) రే - వెలుంగొప్పు కాన'ట్లు . వి

🧠 తాత్పర్యము

ఈ లోకంలో దొంగతనం, చెడు పనులు చేసే వారు ఎప్పుడూ భయంతోనే జీవిస్తారు. తప్పు చేసినవాడికి ఎప్పుడూ అనుమానం, భయం వెంటాడుతూనే ఉంటుంది. చెడు మార్గంలో నడిచేవారికి నిజమైన గౌరవం లభించదని వేమన హెచ్చరిస్తున్నాడు.*రే -రాత్రి, వెలుంగొప్పు - అనుకూలం 

పద్యం-సామజిక 

154.గురువు లేక విద్య గురుతుగా దొరకదు ,
నృపతి లేక భూమి తృప్తి కాదు ;
గురువు విద్య లేక గురుతర - ద్విజుడౌ ' నె ? వి .

🧠 తాత్పర్యము

గురువు లేకుండా నిజమైన విద్య లభించదు. రాజు లేక రాజ్యం సక్రమంగా నడవనట్టే, గురువు మార్గదర్శనం లేక జ్ఞానం సంపూర్ణం కాదు. విద్యాభ్యాసంలో గురువు స్థానం అత్యంత గొప్పదని వేమన తెలియజేస్తున్నాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 41 (155-158)

📖 వేమన బావ జాలం పద్యములు – తాత్పర్యములు

155. అల్ప సుఖములెల్లనాశించి మనుజుండు -ప్రేరణ 

అల్ప - సుఖములె ల్లనా ' శించి మనుజుండు ,
బహుళ దుఃఖములను బాధ పడును ;
పర - సుఖంబు నొంది బ్రతుకంగ నేరడు .
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ .

🧠 తాత్పర్యము

మనిషి చిన్నచిన్న సుఖాల కోసం ఆశపడుతూ చివరకు ఎన్నో దుఃఖాలను అనుభవిస్తాడు. ఇతరుల సంతోషంలో ఆనందాన్ని పొందుతూ జీవించడం నేర్చుకోలేడు. స్వార్థం కన్నా పరహితం గొప్పదని వేమన సూచిస్తున్నాడు.

---

156. కాలవశము బట్టి కర్మజీవుల పిండు-ప్రేరణ 

కాల - వశము బట్టి కర్మ - జీవుల పిండు ,
మత్తుల ' గుచును మద - మత్తులై ' రి ;
మత్తు లైన జనుల మనసే ' టి మనుసయా ?
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ .

🧠 తాత్పర్యము

కాల ప్రభావం వల్ల మనుషులు తమ కర్మలలో మునిగి అహంకారంతో మత్తెక్కిపోతారు. మదమత్తులో ఉన్నవారికి నిజమైన మానవత్వం కనిపించదు. అహంకారం మనిషి మనసును చెడగొడుతుందని వేమన హెచ్చరిస్తున్నాడు.

---

157. కడగి వట్టి యాస కడతేర నివ్వదు -ప్రేరణ 

కడగి వట్టి యాస కడతేర నివ్వదు ,
యిడుములందు బెట్టి యీడ్చు గాని ;
పుడమి జనుల భక్తి బొడమంగ నియ్యదు .
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ .

🧠 తాత్పర్యము

అధిక ఆశలు మనిషిని ఎన్నటికీ తృప్తిపరచవు. అవి కష్టాల్లోకి నెట్టివేస్తాయి. ఆశలతో నిండిన మనసుకు నిజమైన భక్తి, ప్రశాంతత లభించవని వేమన తెలియజేస్తున్నాడు.

---

158. పాలలోన పులుసు లీలతో గలసిన-ప్రేరణ 

పాల లోన పులుసు లీలతో గలసిన ,
విరిసి తునకల ' గును , విరివిగాను ;
తెలివి మనము లోన దివ్య తత్వము తేట .
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ .

🧠 తాత్పర్యము

పాలలో పులుసు కలిస్తే అది చెడిపోయినట్టే, చెడు ఆలోచనలు మనసులో కలిస్తే జ్ఞానం నశిస్తుంది. మనసు స్వచ్ఛంగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే దివ్యమైన సత్యం స్పష్టంగా తెలుస్తుందని వేమన బోధిస్తున్నాడు.

---

🌺 భావము

ఈ పద్యాలలో వేమన మానవ జీవితానికి అవసరమైన నాలుగు విలువలను బోధిస్తున్నాడు. స్వార్థ సుఖాల వెంబడి పరుగెత్తకుండా పరహిత భావంతో జీవించాలి. అహంకారాన్ని విడిచి వినయంతో ఉండాలి. అధిక ఆశలను నియంత్రించి సంతృప్తిని అలవర్చుకోవాలి. మనసును పవిత్రంగా ఉంచుకుంటేనే జ్ఞానం, భక్తి, దివ్య సత్యం లభిస్తాయి.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 42 ( 159-162)

📖 వేమన పద్యములు – తాత్పర్యములు

159. దేహము లెస్సగనుండిన

దేహము లెస్సగనుండిన ,
పోహణ - తత్వంబుల'న్ని పొందుగ దెలుసు ;
దేహము బడలిక బడినను ,
పోహణ - తత్వములు పొందవు , వేమా .X

🧠 తాత్పర్యము

శరీరం ఆరోగ్యంగా ఉన్నప్పుడు మనిషి ఎన్నో విషయాలను తెలుసుకోగలడు. కానీ శరీరం బలహీనపడితే జ్ఞానం సంపాదించడం కూడా కష్టమవుతుంది. ఆరోగ్యమే జీవన సాధనకు మూలమని వేమన తెలియజేస్తున్నాడు.

---

160. అధికుడైన రాజు యల్పుని జేపట్ట -తాత్విక 

అధికుడై ' న రాజు యల్పుని జేపట్ట ,
వాని మాట చెల్లు వసుధ లోన ;
గణకులొ ప్పియు ' న్న గవ్వలు చెల్లవా ?
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ .

🧠 తాత్పర్యము

పెద్దవాడు చిన్నవాడిని ఆదరిస్తే అతని మాటలకు సమాజంలో విలువ పెరుగుతుంది. చిన్న నాణేలు కూడా లెక్కలో భాగమైనట్టే, చిన్నవారి అభిప్రాయాలను కూడా గౌరవించాలనే సందేశాన్ని వేమన ఇస్తున్నాడు.

---

161. ధర్మమరసి పూని ధర్మరాజాదులు-తాత్విక 

ధర్మమ ' రసి పూని ధర్మరాజా ” దులు ,
నిర్మలంపు ప్రౌధి నిల్పు కొనిరి ;
ధర్మమే నృపులకు తారక - యోగంబు .
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ .

🧠 తాత్పర్యము

ధర్మాన్ని ఆచరించిన రాజులు గొప్ప కీర్తిని పొందారు. పాలకులకు ధర్మమే నిజమైన రక్షణ. అధికారంలో ఉన్నవారు న్యాయం, నీతి పాటిస్తే సమాజం సుఖశాంతులతో నిండిపోతుందని వేమన చెబుతున్నాడు.

---

162. దానములను సేయ ధర చేతులాడక-సామజిక 

దానములను సేయ ధర చేతులా ” డక ,
బహు ధనంబు గూర్చి పాతి పెట్టి ,
తుదను దండుగని'డి మొదలు చెడు నరుడు .
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ .

🧠 తాత్పర్యము

దానం చేయకుండా ధనాన్ని కూడబెట్టే మనిషి చివరకు దుర్గతిని పొందుతాడు. సంపదను మంచిపనులకు వినియోగించకపోతే అది వ్యర్థమవుతుంది. పంచుకోవడం, దానం చేయడం మానవత్వానికి గుర్తని వేమన బోధిస్తున్నాడు.

---

🌺 భావము

ఈ పద్యాలలో వేమన నాలుగు ముఖ్యమైన జీవన సూత్రాలను బోధించాడు. ఆరోగ్యం జ్ఞానానికి ఆధారం, చిన్నవారిని గౌరవించడం సమాజ అభివృద్ధికి మార్గం, ధర్మం నాయకత్వానికి బలం, దానం మానవత్వానికి అలంకారం. ఈ విలువలను ఆచరిస్తే వ్యక్తిగతంగా మరియు సామాజికంగా ఉన్నత జీవితం సాధ్యమవుతుంది.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 43 (163-166)

వేమన భావజాలం📜163. పద్యం 

నిత్యంబు కాని యొడలికి నిత్యము దుఃఖంబు బడును నిరతము ధరలో ;నిత్యానందపు పదవికి
నిత్యంబును దుఃఖ పడగ నేరరు , వేమా !X

భావం: ఈ నశ్వరమైన శరీరానికి ఎప్పుడూ దుఃఖం తప్పదు. కానీ నిత్యానంద స్థితిని పొందిన వారికి దుఃఖం ఉండదు. భౌతిక జీవితం తాత్కాలికం; ఆత్మానందమే శాశ్వతం.

📜 164.పద్యం 

విను ; వివేకమ నెడు వింత గొడ్డలి చేత ,
నలయ విద్య యనెడు నడవి నరికి ,
తెలివి యనెడు గొప్ప దీపంబు చేపట్టి ,
ముక్తి జూడ వచ్చు మొనసి వేమా .X

భావం: వివేకం అనే గొడ్డలితో అజ్ఞాన అరణ్యాన్ని నరికివేసి, తెలివి అనే దీపంతో జ్ఞానమార్గాన్ని వెలిగిస్తే ముక్తిని పొందవచ్చని వేమన ఉపదేశిస్తున్నాడు.

📜165. పద్యం 

ఎక్కడి సుతులె ? క్కడి సతులె ?
ఎక్కడి బంధువులు , సఖులు ? నెక్కడి భృత్యుల్ ?
డొక్కుబడి పోవు వేళల ,
చక్కటికిని యెవరు రారు , సహజము వేమా .X

భావం: మరణ సమయం వచ్చినప్పుడు భార్య, పిల్లలు, బంధువులు, స్నేహితులు ఎవ్వరూ వెంట రారు. జీవితం చివరికి ఒంటరితనమే నిజమని వేమన గుర్తు చేస్తున్నాడు.

📜 166.పద్యం -ప్రేరణ 

పాల నీరు క్రమము పరగ హంస యెరుంగు ;
నీరు పాల శ్రమము నెమలి కేలా ?
అజ్ఞుడైవ వాడునల శివునెరుగునా ?వి

భావం: హంస మాత్రమే పాలలోని నీటిని వేరు చేయగలదు. అలాగే జ్ఞాని మాత్రమే పరమార్థాన్ని గ్రహించగలడు. అజ్ఞాని దేవుని నిజస్వరూపాన్ని తెలుసుకోలేడు.

---

SEO Tags: వేమన పద్యాలు, వేమన తత్వం, ముక్తి, వివేకం, జీవితం, తెలుగు తాత్విక కవిత్వం, Vemana Philosophy

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 44 (167-170)

వేమన భావజాలం

167 తాత్విక 

కన్నులందు మదము గప్పి కానరు గాని,
నిరుడు ముందటేడు నిన్న మొన్న దగ్ధులై,న 
వారు తమకంటె తక్కువా? వి!

తాత్పర్యం :
అహంకారముతో జీవించే మనిషి, తనకంటే ముందు ఉన్నవారు కూడా మరణించిన సంగతి గ్రహించడు. మరణం అందరికీ సమానమని వేమన హెచ్చరిస్తున్నాడు.

---

168

దీపంబు లేని యింటను రూపంబుల దెలియలేరు రూఢిగ తమలో;
దీపమగు తెలివి గలిగియు,
పాపంబుల మరుగు త్రోవబడుదురు, వేమా.X

తాత్పర్యం :
తెలివి ఉన్నప్పటికీ దానిని సన్మార్గంలో ఉపయోగించని వారు పాప మార్గాలలో నడుస్తారు. జ్ఞానాన్ని సద్వినియోగం చేయాలని వేమన ఉపదేశిస్తున్నాడు.

---

169 తాత్విక 

ఏరు దాటి మెట్టకే గిన పురుషుండు,
పుట్టి సరకు గొనక పోయినట్లు;
యోగ పురుషుడేలా యొడలు బాటించురా? వి!

తాత్పర్యం :
జీవిత సారాన్ని గ్రహించని వాడి జన్మ వ్యర్థం. యోగి అనిపించుకోవడం కాదు, ఆచరణలో నియమం పాటించేవాడే నిజమైన యోగి అని వేమన చెబుతున్నాడు.

---

170 తాత్విక 

మంటి కుండ వంటి మాయ శరీరంబు
చచ్చునె న్నడైన; జావదాత్మ?
ఘటములెన్నియైన గగనంబే కమే. వి!

తాత్పర్యం :
శరీరం నశించినా ఆత్మ నశించదు. జీవులన్నిటిలోనూ ఆత్మతత్వం ఒక్కటేనని వేమన గొప్ప ఆధ్యాత్మిక సత్యాన్ని తెలియజేస్తున్నాడు.

వేమన 45 (171-174)

వేమన భావజాలం

171 తాత్విక 

మాయను చెరసాల, మనసను గొలుసౌను;
భేదమనెడు బొండ బెరసి యుండు;
యిట్టి బద్ధ జీవికెన్నడు మోక్షంబు?వి!

తాత్పర్యం :
మాయ అనే బంధనం మనిషిని చెరసాలలో పెట్టినట్లు కట్టిపడేస్తుంది. మనసు గొలుసులా అతనిని బంధిస్తుంది. భేదభావాలు, అహంకారాలు కలిసినప్పుడు జీవి నిజమైన విముక్తిని పొందలేడు అని వేమన బోధిస్తున్నాడు.

172 తాత్విక 

ఎరుక కన్నను సుఖమే లోకమున లేదు;
యెరుక నెరగనెవనికెరుక లేదు;
యెరుక సాటి యెరుక యెరుకయే తత్వంబు.వి!

తాత్పర్యం :
ఈ లోకంలో నిజమైన సుఖం జ్ఞానం ద్వారానే లభిస్తుంది. జ్ఞానం లేని వాడికి ఏ విషయమూ పూర్తిగా అర్థం కాదు. జ్ఞానమే పరమ తత్వమని వేమన స్పష్టం చేస్తున్నాడు.

173

కని యుండి కానలేరు;
విని యుండియు వినగలేరు;
వింతయేమో!కని గుడ్డియు, విని చెవుడంచనునది నిజమయ్యె  జగమునందున   .వేమా!X

తాత్పర్యం :
కళ్లుండి సత్యాన్ని చూడలేని వారు, చెవులుండి మంచి మాట వినలేని వారు ఈ ప్రపంచంలో ఎంతో మంది ఉన్నారు. అవగాహన లేని జీవితం అంధత్వం, చెవిటితనంతో సమానమని వేమన తెలియజేస్తున్నాడు.

174 తాత్విక 

ఊరకుంట దెలియను ఉత్తమ యోగంబు;
మానసంబు కలిమి మధ్యమంబు;
నాసనాది విధులు నధమ యోగంబురా .వి!

తాత్పర్యం :
నిశ్చలమైన మనస్సుతో ఆత్మను గ్రహించడం ఉత్తమ యోగం. మనస్సును సమతుల్యంగా ఉంచడం మధ్యమ యోగం. కేవలం ఆసనాలు, బాహ్యాచారాలు మాత్రమే చేయడం అధమ యోగమని వేమన వివరిస్తున్నాడు.

భావం

ఈ పద్యాలలో వేమన మానవ జీవితం, మాయ, జ్ఞానం, అవగాహన, యోగతత్వం గురించి లోతైన సందేశాన్ని అందిస్తున్నాడు. భేదభావాలు, అహంకారం, అవివేకం మనిషిని బంధిస్తాయని, నిజమైన జ్ఞానం మరియు అంతర్ముఖత ద్వారా మాత్రమే విముక్తి సాధ్యమని ఉపదేశిస్తున్నాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 46 (175-178)

వేమన భావజాలం

175 తాత్విక 

మనసు బూని గెల్చి మనసులో సుఖీయించి
కడకు మోక్ష పదము గనును వాడు;
చెట్టు బెట్ట ఫలము చేకూరకుండునా? వి.

తాత్పర్యం :
మనసును అదుపులో పెట్టుకొని అంతరంగ శాంతిని పొందినవాడు చివరికి మోక్షాన్ని పొందుతాడు. చెట్టును నాటి సంరక్షిస్తే అది తప్పకుండా ఫలమిచ్చినట్లే, సాధనతో మనస్సును జయించినవారికి ఆధ్యాత్మిక ఫలితం లభిస్తుంది.

176 ప్రేరణ 

మాటలాడవచ్చు మనసునిల్పగ రాదు;
తెలుప వచ్చు దన్ను తెలియ రాదు;
దురియుబట్టవచ్చుశూరుడుగారాదు.వి.

తాత్పర్యం :
మాటలు చెప్పడం సులభం కానీ మనస్సును నియంత్రించడం చాలా కష్టం. ఇతరులకు జ్ఞానం బోధించడం సాధ్యమే కానీ తాను ఆ జ్ఞానాన్ని పూర్తిగా గ్రహించి ఆచరించడం అంత సులభం కాదు. అలాగే ఆయుధం పట్టినంత మాత్రాన ఎవ్వరూ వీరులు కాలేరు. నిజమైన గొప్పతనం ఆత్మనిగ్రహంలోనే ఉందని వేమన చెబుతున్నాడు.

177

చూపు వెలయ జేసి సూక్ష్మంపు వత్తిచే
చిత్తమ నెడు దివ్వె చెన్ను పరచి,
పాపమనెడు తిమిరమే పారబాపని
పాపజాతి గురుడు పశువు వేమా.X

తాత్పర్యం :
జ్ఞానమనే వెలుగును ప్రసరింపజేసి, సూక్ష్మమైన వివేకంతో మనస్సును ప్రకాశింపజేయాలి. అలా చేసి పాపమనే అజ్ఞాన చీకటిని తొలగించలేని గురువు నిజమైన గురువు కాడు; అతడు పశువుతో సమానమని వేమన విమర్శిస్తున్నాడు.

178 తాత్విక 

గురువు చిల్లగింజ; కుంభమీ దేహంబు;
ఆత్మ కలుష పంక మడుగు బట్ట,
తెలసి విరిచెనేని దివ్యామృతము తేరు వి.

తాత్పర్యం :
చిల్లగింజ నీటిలోని మలినాన్ని కిందకు దింపి నీటిని నిర్మలంగా చేసినట్లే, గురువు మనిషి ఆత్మలోని అజ్ఞానం మరియు మలినాలను తొలగిస్తాడు. అప్పుడు ఆత్మశుద్ధి కలిగి దివ్యజ్ఞానం పొందవచ్చు.

భావం

ఈ పద్యాలలో వేమన మనస్సు నియంత్రణ, ఆత్మజ్ఞానం, సద్గురువు మహిమ మరియు ఆచరణ ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తున్నాడు. మాటలకన్నా ఆత్మనిగ్రహమే గొప్పదని, గురువు శిష్యుని అజ్ఞానాన్ని తొలగించి జ్ఞానమార్గంలో నడిపించాల్సిన అవసరాన్ని బోధిస్తున్నాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 47 (179-182)

📖 వేమన భావజాలం

179.గురుడ నగ మొదలంతకు ;

గురు-శిష్యులనంగనెల్ల కొమ్మలుకాగా;

గురువును గానగ జాలరు ధరలోపల

మనుజులెల్ల తలపరు , వేమా .X

🧠 తాత్పర్యం :

గురువు వృక్షమూలంలాంటివాడు. శిష్యులు ఆ వృక్షపు కొమ్మలవంటివారు. మూలం బలంగా ఉంటేనే వృక్షం నిలబడినట్లు, గురువు జ్ఞానం బలంగా ఉంటేనే శిష్యుని జీవితం సార్థకమవుతుంది।

180.గురుడనగా పరమాత్ముడు ;
పరగంగా శిష్యుడనగ పటుజీవుడగు ;గురు-శిష్య-జీవసంపద
గురుతరముగ గూర్చు నతడు గురువుగు వేమా .X

🧠 తాత్పర్యం :
పరమాత్ముడే అసలు గురువు. జీవుడే శిష్యుడు. జీవికి ఆత్మజ్ఞానం కలిగించి, సత్యమార్గాన్ని తెలియజేసి, జీవితం యొక్క అసలైన అర్థాన్ని బోధించేవాడే నిజమైన గురువు అని వేమన చెబుతున్నాడు।

🌸 భావం :
గురువు అనేది కేవలం బోధకుడు కాదు; అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించి జ్ఞానదీపం వెలిగించేవాడు. గురువు మార్గదర్శకత్వం వల్లే జీవి పరమసత్యాన్ని గ్రహించగలడు

🌸 భావం :
ప్రపంచంలోని భౌతిక విషయాలు నశ్వరమైనవి. ఆత్మసత్యాన్ని గ్రహించినవారే నిజమైన శాంతి, విముక్తిని పొందగలరు।

---

సామజిక 

181.లోకములకు గురువు , లోకులకును గురు ,
వదియు దెలసి మోక్షమందరోరి ;
గురుని గనక నరక కూపము బొందిరి . వి

🧠 తాత్పర్యం :
లోకానికి సత్యమార్గం చూపే గురువును గౌరవించని వారు అజ్ఞానంలో పడిపోతారు. గురువు బోధన ద్వారానే మోక్షమార్గం తెలుస్తుందని వేమన ఉపదేశిస్తున్నాడు।

🌸 భావం :
జీవితంలో సరైన మార్గదర్శకత్వం చాలా అవసరం. గురువు లేకపోతే జీవితం చీకటిలో మిగిలిపోతుంది।

🌸 భావం :
గురువు సమాజానికి ఆధారం. గురువు గొప్పతనాన్ని గుర్తించని వారు నిజమైన జ్ఞానాన్ని పొందలేరు అని వేమన హెచ్చరిస్తున్నాడు।

🌿 తాత్విక 

182.జీవి లోననుండు స్థిరమును గానక ,
తిరుగున స్థిరంబు వరుస నమ్మి ;
స్థిరము నస్థిరమును దెలియ జీవికి ముక్తి . వి .

🧠 తాత్పర్యం :
మనిషి తనలోని శాశ్వత సత్యాన్ని గ్రహించకుండా, నశ్వరమైన ప్రపంచ విషయాలనే నిజమని నమ్మి తిరుగుతుంటాడు. స్థిరమైనది, అస్థిరమైనది అన్న తేడాను తెలుసుకున్నవాడికే ముక్తి లభిస్తుంది।

వేమన 48 (183-186)

📖వేమన భావజాలం  

🌿 183. గతము జూతమంటే తాత్విక

గతము జూతమంటే కల గన్న యర్థంబు ;
నడుచు కాలమే మి నమ్మ రాదు ;
క్షణము లోని బ్రతుకు సంసార విభ్రాంతి . వి .

🧠 తాత్పర్యం :
గతజీవితం ఒక కలలాంటిది. కాలం ఎప్పటికప్పుడు మారుతూనే ఉంటుంది. మనిషి జీవితం క్షణభంగురమైనది; సంసారం అనేది తాత్కాలిక మాయ మాత్రమే అని వేమన భావం।

🌸 భావం :
కాలం, జీవితం, సంసారం అన్నీ నశ్వరమైనవి. కాబట్టి శాశ్వత సత్యాన్ని తెలుసుకొని జీవించాలి అని వేమన ఉపదేశిస్తున్నాడు।

---

🌿 184. తాననంగనే వరు తాత్విక 

తాననంగ నెవరు తనవారన నెవరు
తెలసి తెలియ లేరు తిక్క నరులు !
అరిది పిసిని కాయ పురుగు పద్ధతి గాగ ! వి .

🧠 తాత్పర్యం :
మనిషి తన స్వరూపాన్ని కూడా తెలుసుకోలేక, “ఇవాళ్ళు నా వారు” అని మమకారంలో పడిపోతాడు. పండులో దాగి ఉండే పురుగు వలె అజ్ఞానంలో జీవిస్తుంటాడు అని వేమన చెబుతున్నాడు।

🌸 భావం :
అహంకారం, మమకారం మనిషిని నిజస్వరూపం నుండి దూరం చేస్తాయి. ఆత్మజ్ఞానం ద్వారానే నిజమైన జీవనార్థం తెలుస్తుంది।

---

🌿 185. భయము సుమీ యజ్ఞానము

భయము సుమీ యజ్ఞానము ;
భయము బగిన నిశ్చయంబు పరమార్థంబౌ ;
లయము సుమీ యీ దేహము ;
జయము సుమీ జీవుడనుచు జాటర వేమా .

🧠 తాత్పర్యం :
అజ్ఞానమే భయానికి మూలం. నిజమైన పరమార్థ జ్ఞానం కలిగితే భయం తొలగిపోతుంది. ఈ శరీరం నశ్వరమైనదే అయినా, జీవాత్మ శాశ్వతమని వేమన తెలియజేస్తున్నాడు।

🌸 భావం :
ఆత్మజ్ఞానం కలిగినవారికి భయం ఉండదు. శరీరం నశించినా జీవసత్యం నశించదని వేమన బోధిస్తున్నాడు।

---

🌿 186. చచ్చె చచ్చెన నుచు తాత్విక 

చచ్చె చచ్చెన నుచు చావుకు వగచెడు
దీన నరుల వెర్రి దెలుప రాదు ;
ప్రాణమునకు మృత్యు బంధంబులుండునా ? వి .

🧠 తాత్పర్యం :
మరణం గురించి భయపడే వారు జీవసత్యాన్ని గ్రహించలేదు. శరీరమే నశిస్తుంది గాని, ప్రాణస్వరూపమైన ఆత్మకు మరణబంధం ఉండదని వేమన చెబుతున్నాడు।

🌸 భావం :
ఆత్మ శాశ్వతమైనది. మరణభయం అజ్ఞానం వల్ల కలుగుతుంది. జీవసత్యాన్ని తెలుసుకున్నవారు భయాన్ని అధిగమిస్తారు।

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 49(187-190)

📖 వేమన భావజాలం

.🌿 187. జనన మరణములకు తాత్విక 

జనన మరణములకు సరి స్వతంత్రుడు గాడు ;
మొదల కర్త గాడు , తుదను గాడు ;
నడుమ కర్తననుట నగుబాటు కాదుకో ! వి .

🧠 తాత్పర్యం :
మనిషి తన జననానికీ, మరణానికీ స్వతంత్రుడు కాదు. ఆది, అంతం తన చేతిలో లేనప్పుడు మధ్యలో “నేనే కర్త” అని గర్వపడటం వ్యర్థమని వేమన చెబుతున్నాడు।

🌸 భావం :
అహంకారం మనిషిని సత్యం నుండి దూరం చేస్తుంది. జీవితం పరమశక్తి ఆధీనమని తెలుసుకున్నవారికి వినయం కలుగుతుంది।

---

🌿 188. బ్రహ్మమే డదనుచు తాత్విక 

బ్రహ్మమే డదనుచు పలుమారు నాడేరు ;
వెర్రి మూర్ఖ జనుల విధము జూడ ;
బ్రహ్మమన్నిటందు పరిపూర్ణమై యుండు . వి .

🧠 తాత్పర్యం :
బ్రహ్మం గురించి మాటలు చెప్పడం మాత్రమే చాలదు. బ్రహ్మతత్వం అన్నిటిలోనూ వ్యాపించి ఉందని గ్రహించని వారు మూర్ఖులని వేమన చెబుతున్నాడు।

🌸 భావం :
దైవత్వం ఒకచోట మాత్రమే కాదు; సర్వలోకంలో వ్యాపించి ఉంటుంది. నిజమైన జ్ఞానం అనేది ఈ ఏకత్వాన్ని గ్రహించడమే।

---

🌿 189. పసుల వన్నె వేరు తాత్విక 

పసుల వన్నె వేరు పాలెల్లనొక్కటి ;
పుష్పజాతి వేరు పూజ యొకటి ;
దశనంబు వేరు దైవంబు యొక్కటి . వి .

🧠 తాత్పర్యం :
గోవుల రంగులు వేరైనా పాలు ఒకటే. పూల పేర్లు వేరైనా పూజ ఒకటే. మతాలు, ఆచారాలు వేరైనా దైవం ఒక్కటే అని వేమన తెలియజేస్తున్నాడు।

🌸 భావం :
మానవుల మధ్య భేదాలు ఉన్నా పరమసత్యం ఒక్కటే. అన్ని మతాల మూలసారం ఐక్యత మరియు దైవత్వమే।

---

🌿 190. పని తొడవులు వేరు తాత్విక 

పని తొడవులు వేరు బంగారమొక్కటి ;
పరగ ఘటలు వేరు ప్రాణమొకటి ;
యరయ తిండ్లు వేరు యాకలి యొక్కటి . వి .

🧠 తాత్పర్యం :
ఆభరణాల రూపాలు వేరైనా బంగారం ఒకటే. పాత్రల పేర్లు వేరైనా ప్రాణసారం ఒకటే. వంటకాల పేర్లు వేరైనా ఆకలి ఒకటే అని వేమన చెబుతున్నాడు।

🌸 భావం :
బాహ్య రూపాలలో భేదాలు కనిపించినా అసలు సారం ఒక్కటే. సమస్త జీవుల్లో ఒకే జీవశక్తి ఉందని వేమన బోధిస్తున్నాడు।

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 50(191-194)

📖 వేమన భావజాలం

🌿 191. కాన లేడు -తాత్విక 

కాన లేడు నుదురు కర్ణముల్ వీవును ;
నెరులు గాన లేడు నెత్తి మీద ;
తన్ను గాన లేడు తత్వమే మెరుగును ? వి .

🧠 తాత్పర్యం :
మనిషి తన ముఖం మీద ఉన్న మచ్చలను కూడా చూడలేడు. అలాగే తనలోని లోపాలను, అసలు తత్వాన్ని కూడా తెలుసుకోలేడు. ఆత్మపరిశీలన లేకుండా సత్యజ్ఞానం పొందలేమని వేమన భావం।

🌸 భావం :
తనను తాను తెలుసుకోవడం అత్యంత ముఖ్యమైనది. ఆత్మజ్ఞానం ద్వారానే నిజమైన జీవనసత్యం తెలుస్తుంది।

---

🌿 192. తిరిగి తిరిగి నరుడు తాత్విక 

తిరిగి తిరిగి నరుడు మరలుకొనుటేగాక ;
నందు వలననే మియాస లేదు ;
అంతరాత్మ నిల్పు నతడే పో బ్రహ్మంబు ! వి .

🧠 తాత్పర్యం :
మనిషి బయట ప్రపంచంలో తిరుగుతూ సత్యాన్ని వెతికినా ప్రయోజనం లేదు. తన అంతరాత్మను స్థిరపరచుకున్నవాడే బ్రహ్మస్వరూపాన్ని గ్రహించగలడని వేమన చెబుతున్నాడు।

🌸 భావం :
బాహ్య అన్వేషణ కంటే అంతర్ముఖత గొప్పది. ఆత్మలో స్థిరపడినవారికే పరమసత్యం తెలుస్తుంది।

---

🌿193.చిత్తమనెడు తాత్విక 

చిత్తమ నెడు వేరు శిథిలమైనప్పుడె ;ప్రకృతి యనెడు చెట్టు పడును పిదప ;                            కోర్కెలనెడు పెద్ద కొమ్మలెండును గదా . వి .

🧠 తాత్పర్యం :
మనస్సు అనే మూలం కూలిపోయినప్పుడు ప్రకృతి మాయ కూడా తొలగిపోతుంది. కోర్కెలు అనే కొమ్మలు కూడా ఎండిపోతాయి. మనస్సు నియంత్రణ ద్వారానే ముక్తి సాధ్యమని వేమన భావం।

🌸 భావం :
కోర్కెలకు మూలం మనస్సే. మనస్సు శాంతిస్తే మాయ, ఆశలు, బంధనలు తొలగిపోతాయి।

---

🌿 194. తిట్టి కొట్టిరేని- సామజిక 

తిట్టి కొట్టిరేని తిరిగి మారాడ ;
నూరకున్న జూడ నుర్వి మీద ;
వాడగు పరమాత్మ వర్ణింప శక్యమా ? వి .

🧠 తాత్పర్యం :
ఎవరైనా తిట్టినా, కొట్టినా మనసు చలించకుండా సహనంతో ఉండగలిగినవాడే పరమాత్మస్వరూపాన్ని గ్రహించగలడు. అలాంటి స్థితిని మాటల్లో వర్ణించడం కష్టమని వేమన చెబుతున్నాడు।

🌸 భావం :
సహనం, సమత్వం, శాంతి ఉన్నవారికే ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతి లభిస్తుంది. పరమాత్మ అనుభూతి మాటలకు అతీతమైనది।

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 51(195-198)

వేమన భావజాలం

౧౯౫వ పద్యం - తాత్విక 

కల్మషంబు పోక కనుపించదెందును ,
రూపమె ' వ్వరికిని రూఢి తోడ ;
తామసంబు డిగిన దగ గల్గు జ్ఞానంబు 

తాత్పర్యం :
మనసులోని కల్మషాలు, అజ్ఞానం, చెడు భావాలు తొలగకపోతే నిజమైన జ్ఞానం కనిపించదు. ప్రతి వ్యక్తి తన స్వభావానుసారం ప్రపంచాన్ని చూస్తాడు. తామసిక గుణాలు తగ్గినప్పుడు మాత్రమే సత్యజ్ఞానం వెలుగులోకి వస్తుంది.

భావం :
అంతరంగ శుద్ధి లేకుండా ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం సాధ్యం కాదు. మనసు పవిత్రమైతేనే నిజమైన విజ్ఞానం కలుగుతుంది.

---

౧౯౬వ పద్యం తాత్విక 

నీటి లోని వ్రాత , నిలువక యున్న ' ట్లు
పాటి జగతి లేదు , పరము లేదు ;
మాట మాట కేల్ల మనసు గోరుచు నుండు ? వి .

తాత్పర్యం :
నీటిపై వ్రాసిన అక్షరాలు నిలవనట్లే ఈ లోకంలోని భోగాలు, బంధాలు కూడా శాశ్వతం కావు. అయినప్పటికీ మనిషి మాటలతో, ఆశలతో, కోరికలతో మనసును ఎప్పటికప్పుడు బంధించుకుంటూ ఉంటాడు.

భావం :
జీవితం నశ్వరమని తెలుసుకొని వ్యర్థ కోరికలను తగ్గించుకోవాలని వేమన బోధిస్తున్నాడు.

---

౧౯౭వ పద్యం సామజిక 

దొంగ తెలివి చేత , దొరుకునా మోక్షంబు ?
చేత గాని పనుల జేయ రాదు ;
గురుడ ' నంగ వలదు , గుణ హీనుడ ' న వలె . వి .

తాత్పర్యం :
మోసం, కపటం, దొంగ తెలివితో మోక్షం పొందలేరు. నిజమైన ఆచరణ లేకుండా గొప్ప మాటలు చెప్పడం వృథా. గుణాలు లేని వ్యక్తి గురువుగా నటించినా అతడు నిజమైన గురువు కాలేడు.

భావం :
ఆధ్యాత్మికతకు నిజాయితీ, సద్గుణాలు, సత్కార్యాలు అవసరం. కపటంతో సాధన ఫలించదు.

---

౧౯౮వ పద్యం - సామజిక 

ఆశలదెగ గోసి యనలంబు చల్లార్చి ,
గోచి బిగియ బెట్టి కోపమ ' డచి ;
గుట్టు మీరు వాడు గురువుకు గురువు రా .వి!

తాత్పర్యం :
ఆశలను తగ్గించి, అంతరంగంలోని కోరికల అగ్నిని శాంతింపజేసి, కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకున్నవాడు గొప్ప జ్ఞాని అవుతాడు. తన అంతరంగ రహస్యాన్ని జయించినవాడే నిజమైన గురువుకంటే గొప్పవాడు.

భావం :
మనసును జయించడం, కోరికలు మరియు కోపాన్ని నియంత్రించడం ద్వారా మనిషి ఉన్నతమైన ఆధ్యాత్మిక స్థితికి చేరుకుంటాడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 52(199-200)

వేమన భావజాలం పద్యములు తాత్పర్యములు

---

199 తాత్విక 

ఆశల నెడు త్రాళ్ల నమర గోయగ జేసి,పారవైవ గాని పరము లేదు;కొక్కు తిండి యాసచిక్కి చచ్చిన యట్లు . వి.

తాత్పర్యం :

మనిషిని ఆశలు బలమైన తాళ్లలాగా బంధిస్తాయి. ఆ ఆశలను తెంచుకొని బయటపడకపోతే పరమార్థ జ్ఞానం లేదా ముక్తి లభించదు. ఆహార ఆశతో వలలో చిక్కుకొని చనిపోయే కొంగ వలె, మనిషి కూడా కోరికల బంధంలో చిక్కుకొని బాధపడతాడు.

భావం :

అతిగా ఆశపడటం బంధనానికి కారణం. ఆశలను నియంత్రించినవారికే నిజమైన స్వేచ్ఛ, శాంతి, జ్ఞానం లభిస్తాయి.

---

200

చెవులు గోరును మంచి జిలిబిలి పాటల,తియ్యని మాటల తెరగు వినగ;చర్మంబు గోరును సరవి తోడుతశీత మృదుల సంస్పర్శ సంపదల నెపుడు.కన్నులు గోరును కమనీయ వర్ణంబులైనట్టి రూపంబుల నువు తోడ;నాలుక గోరును నయముతో డుతతీపి, యొగరు, కారము, చేదుప్పు, పులుసు.ముక్కు గోరును సద్గంధములను ;జెలగి చెవులు, చర్మంబు, కన్నులు, జిహ్వ, ముక్కు —నిన్నియును గూడినటువంటి యిల్లు కోసి,తన్ను గనుగొని సుఖియింప దగును వేమ!

తాత్పర్యం :

మనిషి యొక్క ఐదు ఇంద్రియాలు తమ తమ ఇష్ట విషయాలవైపు ఆకర్షితమవుతుంటాయి. చెవులు మధుర గీతాలను కోరుతాయి; చర్మం మృదువైన స్పర్శను కోరుతుంది; కళ్ళు అందమైన రూపాలను చూడాలని ఆశపడతాయి; నాలుక రుచులను ఆస్వాదించాలని కోరుతుంది; ముక్కు మంచి సువాసనలను ఆశిస్తుంది. ఈ ఇంద్రియాలన్నీ కలిసిన ఈ శరీరమనే ఇంటిలో నివసిస్తున్న ఆత్మను తెలుసుకొని జీవించినవాడే నిజమైన సుఖాన్ని పొందగలడు.

భావం :

ఇంద్రియ సుఖాల వెంబడి పరిగెత్తడం జీవిత లక్ష్యం కాదు. ఆత్మజ్ఞానం ద్వారా మనిషి నిజమైన ఆనందాన్ని పొందగలడు.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

వేమన 53 (1-3)part II

వేమన భావజాలం పద్యములు – తాత్పర్యములు

---

1.తాత్విక 

సూక్ష్మరూపమెరిగి సుఖమొందగాలేక  బహులముగను చదువు బడుచు నరుడు;                                  చావు చేటెరుగని చదువేలచదువడో?విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తాత్పర్యం :

మనిషి సూక్ష్మమైన ఆత్మతత్వాన్ని గ్రహించి నిజమైన సుఖాన్ని పొందకుండా, అనేక గ్రంథాలను చదువుతూ కాలం గడుపుతున్నాడు. కానీ మరణం తప్పదనే సత్యాన్ని గుర్తించకపోతే ఆ చదువుల వల్ల ప్రయోజనం ఏమిటని వేమన ప్రశ్నిస్తున్నాడు.

భావం :

ఆత్మజ్ఞానం లేని విద్య అసంపూర్ణం. జీవితం యొక్క పరమార్థాన్ని తెలుసుకోవడమే నిజమైన జ్ఞానం.

---

2.moral

ఉత్తముని కడుపున నోగుజన్మించిన వాడు చెరుచు వాని వంశమెల్ల;  చెరుకు వెన్నుపుట్టి చెరచదా తీపెల్ల? వి.

తాత్పర్యం :

మంచి వంశంలో పుట్టిన వాడు చెడ్డ ప్రవర్తనతో ఉంటే, అతని వల్ల మొత్తం వంశానికే చెడ్డపేరు వస్తుంది. చెరకు వెన్నులో పుట్టిన పురుగు చెరకు తీపిని నాశనం చేసినట్లే, చెడ్డ వ్యక్తి కుటుంబ గౌరవాన్ని చెడగొడతాడు.

భావం :

ఒక్కరి చెడు ప్రవర్తన మొత్తం కుటుంబ గౌరవాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. మంచి సంస్కారం ప్రతి వ్యక్తికి అవసరం.

---

3.moral 

తనువు యెవరి సొమ్ము తనదని పోషింప?                        ధనము యెవరి సొమ్ము దాచుకొనగ!ప్రాణమెవరి సొమ్ము పాయకుండగ నిల్ప? వి.

తాత్పర్యం :

ఈ శరీరం నిజంగా ఎవరిది కాదు. సంపాదించిన ధనం కూడా శాశ్వతంగా మనతో ఉండదు. ప్రాణం కూడా ఎప్పటికైనా విడిచి వెళ్లిపోతుంది. అయినప్పటికీ మనిషి ఇవన్నీ తనవేనని భావించి అహంకారంతో జీవిస్తాడు.

భావం :

శరీరం, ధనం, ప్రాణం అన్నీ నశ్వరమైనవే. అహంకారాన్ని విడిచి వినమ్రతతో జీవించడం మానవ ధర్మం.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )