వేమన భావజాలం
౧౯౫వ పద్యం - తాత్విక
కల్మషంబు పోక కనుపించదెందును ,
రూపమె ' వ్వరికిని రూఢి తోడ ;
తామసంబు డిగిన దగ గల్గు జ్ఞానంబు
తాత్పర్యం :
మనసులోని కల్మషాలు, అజ్ఞానం, చెడు భావాలు తొలగకపోతే నిజమైన జ్ఞానం కనిపించదు. ప్రతి వ్యక్తి తన స్వభావానుసారం ప్రపంచాన్ని చూస్తాడు. తామసిక గుణాలు తగ్గినప్పుడు మాత్రమే సత్యజ్ఞానం వెలుగులోకి వస్తుంది.
భావం :
అంతరంగ శుద్ధి లేకుండా ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం సాధ్యం కాదు. మనసు పవిత్రమైతేనే నిజమైన విజ్ఞానం కలుగుతుంది.
౧౯౬వ పద్యం తాత్విక
నీటి లోని వ్రాత , నిలువక యున్న ' ట్లు
పాటి జగతి లేదు , పరము లేదు ;
మాట మాట కేల్ల మనసు గోరుచు నుండు ? వి .
తాత్పర్యం :
నీటిపై వ్రాసిన అక్షరాలు నిలవనట్లే ఈ లోకంలోని భోగాలు, బంధాలు కూడా శాశ్వతం కావు. అయినప్పటికీ మనిషి మాటలతో, ఆశలతో, కోరికలతో మనసును ఎప్పటికప్పుడు బంధించుకుంటూ ఉంటాడు.
భావం :
జీవితం నశ్వరమని తెలుసుకొని వ్యర్థ కోరికలను తగ్గించుకోవాలని వేమన బోధిస్తున్నాడు.
౧౯౭వ పద్యం సామజిక
దొంగ తెలివి చేత , దొరుకునా మోక్షంబు ?
చేత గాని పనుల జేయ రాదు ;
గురుడ ' నంగ వలదు , గుణ హీనుడ ' న వలె . వి .
తాత్పర్యం :
మోసం, కపటం, దొంగ తెలివితో మోక్షం పొందలేరు. నిజమైన ఆచరణ లేకుండా గొప్ప మాటలు చెప్పడం వృథా. గుణాలు లేని వ్యక్తి గురువుగా నటించినా అతడు నిజమైన గురువు కాలేడు.
భావం :
ఆధ్యాత్మికతకు నిజాయితీ, సద్గుణాలు, సత్కార్యాలు అవసరం. కపటంతో సాధన ఫలించదు.
౧౯౮వ పద్యం - సామజిక
ఆశలదెగ గోసి యనలంబు చల్లార్చి ,
గోచి బిగియ బెట్టి కోపమ ' డచి ;
గుట్టు మీరు వాడు గురువుకు గురువు రా .వి!
తాత్పర్యం :
ఆశలను తగ్గించి, అంతరంగంలోని కోరికల అగ్నిని శాంతింపజేసి, కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకున్నవాడు గొప్ప జ్ఞాని అవుతాడు. తన అంతరంగ రహస్యాన్ని జయించినవాడే నిజమైన గురువుకంటే గొప్పవాడు.
భావం :
మనసును జయించడం, కోరికలు మరియు కోపాన్ని నియంత్రించడం ద్వారా మనిషి ఉన్నతమైన ఆధ్యాత్మిక స్థితికి చేరుకుంటాడు.
