23C.చరిత్ర హంపీ చరిత్ర@

హంపీ చరిత్ర – విజయనగర సామ్రాజ్యం

హంపీ అనేది కర్ణాటక రాష్ట్రంలో తుంగభద్ర నదీ తీరాన ఉన్న ఒక ప్రాచీన నగరం. ఇది విజయనగర సామ్రాజ్యం రాజధానిగా ఉండింది. ఈ నగరం 14వ శతాబ్దంలో హరిహర మరియు బుక్క అనే వారు స్థాపించిన విజయనగర సామ్రాజ్యానికి కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది.

చారిత్రక విశేషాలు:

హంపీ నగరం 1336లో ఏర్పడింది. ఇది ఆ కాలంలో ప్రపంచంలోనే అత్యంత ధనిక నగరాల్లో ఒకటిగా చెప్పబడేది.

కృష్ణదేవరాయులు పాలనలో హంపీ అత్యున్నత స్థితికి చేరింది. ఆయన హంపీకి మేధాసంపత్తిని, కళను, సైనిక శక్తిని తెచ్చారు.

హంపీలో ఉన్న విట్టల దేవాలయం, విజయ విఠల ఆలయంలోని సంగీత స్తంభాలు, హజార రామాలయం, లోతస మహల్, స్టోన్చెరియట్ వంటి కట్టడాలు శిల్పకళకు నిదర్శనాలు.

పతనం:

1565లో తాళికోట యుద్ధంలో విజయనగర సామ్రాజ్యం ఓడిపోయింది. అనంతరం హంపీ నగరం బాగా నాశనం చేయబడింది.

ప్రస్తుతం:

హంపీ యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ స్థలంగా గుర్తించబడింది. ఇది భారతీయ సంస్కృతి, కట్టడకళ, శిల్ప సంపదకు ప్రతీకగా నిలిచింది. హంపీ పర్యటన ద్వారా భారత గర్వకారణమైన చరిత్రను అనుభవించవచ్చు.

హంపి రాజుల వంశావళి

సంగమ వంశం 

(1336–1485)

రాజు పేరు	పాలన సంవత్సరాలు
హరిహర I	1336–1356
బుక్కా I	1356–1377
హరిహర II	1377–1404
విరూపాక్ష రాయ I	1404–1405
బుక్కా II	1405–1406
దేవరాయ I	1406–1422
రామచంద్ర రాయ	1422
వీర విజయ బుక్కా రాయ	1422–1424
దేవరాయ II	1424–1446
మల్లికార్జున రాయ	1446–1465
విరూపాక్ష రాయ II	1465–1485
ప్రౌఢ రాయ	1485

సాళువ వంశం 

(1485–1505)

రాజు పేరు	పాలన సంవత్సరాలు
సాళువ నరసింహ	1485–1491
తిమ్మ భూపాల	1491
నరసింహ రాయ II	1491–1505

తుళువ వంశం 

(1491–1570)

రాజు పేరు	పాలన సంవత్సరాలు
తుళువ నరస నాయక	1491–1503
వీర నరసింహ రాయ	1503–1509
కృష్ణదేవరాయ	1509–1529
అచ్యుత దేవరాయ	1529–1542
వెంకట I	1542
సదాశివ రాయ	1542–1570

అరవీడు వంశం 

(1542–1646)

రాజు పేరు	పాలన సంవత్సరాలు
అలియ రామ రాయ	1542–1565
తిరుమల దేవరాయ	1565–1572
శ్రీరంగ I	1572–1586
వెంకటపతి రాయ (వెంకట II)	1586–1614
శ్రీరంగ II	1614
రామ దేవరాయ	1617–1632
వెంకట III	1632–1642
శ్రీరంగ III	1642–1646