✍️ పరిచయం
క్రీ.పూ. 185లో చివరి మౌర్య రాజు Brihadratha Maurya ను హత్య చేసి పుష్యమిత్ర శుంగుడు శుంగ వంశాన్ని స్థాపించాడు. ఇది మౌర్యుల కేంద్రీకృత సామ్రాజ్యానికి ముగింపు సూచించింది.
🏛️ 1. రాజకీయ మార్పులు
కేంద్రీకృత మౌర్య పాలనకు బదులుగా ప్రాంతీయ శక్తుల ఎదుగుదల.
ఉత్తర భారతంలో అధికారాన్ని బలపరచి, ఇండో-గ్రీకు దాడులను ప్రతిఘటించాడు.
రాజధాని పాటలీపుత్రం; తరువాత విద్యిశా ముఖ్య కేంద్రంగా ఎదిగింది.
సైనికాధారిత రాజ్యవ్యవస్థను అమలు చేశాడు.
🕉️ 2. ధార్మిక విధానం
బ్రాహ్మణ ధర్మాన్ని ప్రోత్సహించాడు.
అశ్వమేధ యాగాలు నిర్వహించడం ద్వారా రాజసత్తా బలపరిచాడు.
కొన్ని బౌద్ధ గ్రంథాలు బౌద్ధులపై కఠిన వైఖరి చూపినట్లు పేర్కొన్నాయి.
అయితే పురావస్తు ఆధారాలు (భార్హుట్ స్థూపం అభివృద్ధి) బౌద్ధ నిర్మాణాలు కొనసాగినట్లు చూపుతున్నాయి.
🎨 3. కళా–సాంస్కృతిక అభివృద్ధి
శుంగ కళా శైలి: శిల్పాలలో సున్నితమైన చెక్కుదల.
తోరణాలు, రైలింగ్స్ అభివృద్ధి.
భారతీయ స్థానిక కళా సంప్రదాయాల పునరుజ్జీవనం.
📌 సమీక్ష
పుష్యమిత్ర శుంగుడి పాలన మౌర్యుల అనంతర కాలంలో రాజకీయ వికేంద్రీకరణకు దారితీసింది. బ్రాహ్మణ ధర్మ పునరుజ్జీవనంతో పాటు కళా–సంస్కృతిలో కొత్త శైలులు అభివృద్ధి చెందాయి. అందువల్ల శుంగ కాలం భారత చరిత్రలో మౌర్యానంతర మార్పుల దశగా పరిగణించబడుతుంది.
CONCEPT
( development of human relations and human resources )
