తెలుసుకుందాం Carbon Dating

Carbon Dating & Dinosaur Dating
కార్బన్ డేటింగ్ & డైనోసార్ డేటింగ్

Understanding the past requires different scientific dating methods.
గతాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి వివిధ శాస్త్రీయ తేదీ నిర్ణయ పద్ధతులు అవసరం.

---

1. Carbon Dating (C-14 Dating)
1. కార్బన్ డేటింగ్ (C-14 డేటింగ్)

Carbon dating is used to determine the age of once-living organic materials.

కార్బన్ డేటింగ్ అనేది ఒకప్పుడు జీవించి ఉన్న సేంద్రియ పదార్థాల వయస్సును నిర్ణయించడానికి ఉపయోగిస్తారు.

Basic Principle
మూల సూత్రం

• Living organisms absorb carbon from the environment.
• జీవులు పరిసరాల నుంచి కార్బన్‌ను గ్రహిస్తాయి.
• While alive, the C-14 / C-12 ratio remains constant.
• జీవించి ఉన్నంతకాలం C-14 / C-12 నిష్పత్తి స్థిరంగా ఉంటుంది.
• After death, C-14 decays while C-12 remains stable.
• మరణం తర్వాత C-14 క్షీణిస్తుంది, C-12 మాత్రం మారదు.

Half-life of C-14: 5,730 years
Effective range: up to 50,000 years

C-14 అర్ధాయుష్కాలం: 5,730 సంవత్సరాలు
ప్రయోగ పరిధి: సుమారు 50,000 సంవత్సరాల వరకు

Limitation: Carbon dating cannot be used for dinosaurs.
పరిమితి: డైనోసార్లకు కార్బన్ డేటింగ్ ఉపయోగపడదు.

---

2. Dinosaur Dating
2. డైనోసార్ డేటింగ్

Dinosaurs lived millions of years ago, far beyond the reach of carbon dating.

డైనోసార్లు కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం జీవించాయి. అది కార్బన్ డేటింగ్ పరిధికి చాలా దూరం.

Methods Used
ఉపయోగించే పద్ధతులు

• Radiometric dating of surrounding rocks
• ఎముకల చుట్టూ ఉన్న రాళ్ల రేడియోమెట్రిక్ డేటింగ్
• Potassium–Argon (K–Ar) dating
• పొటాషియం–ఆర్గాన్ డేటింగ్
• Uranium–Lead dating
• యురేనియం–లీడ్ డేటింగ్
• Stratigraphy (study of rock layers)
• స్తరాల అధ్యయనం (రాళ్ల పొరలు)

Isotope	Half-life	Use
Carbon-14	5,730 years	Recent organic remains
Potassium-40	1.25 billion years	Dinosaur-age rocks
Uranium-238	4.5 billion years	Ancient rocks

---

Dinosaur Time Periods
డైనోసార్ల కాలాలు

• Triassic – 230 million years ago
• ట్రయాసిక్ – సుమారు 23 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం
• Jurassic – 201 to 145 million years ago
• జురాసిక్ – 20 నుండి 14.5 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం
• Cretaceous – 145 to 66 million years ago
• క్రిటేషియస్ – 14.5 నుండి 6.6 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం

---

Moderate Conclusion
మితమైన నిర్ధారణ

Carbon dating and dinosaur dating are complementary, not contradictory. They work on different time scales and materials.

కార్బన్ డేటింగ్ మరియు డైనోసార్ డేటింగ్ పరస్పర విరుద్ధాలు కావు. వేర్వేరు కాల పరిమాణాలకు, వేర్వేరు ఆధారాలకు ఇవి ఉపయోగపడతాయి.

Scientific understanding grows through evidence, reasoning, and continuous questioning.

శాస్త్రీయ అవగాహన ఆధారాలు, తర్కం, మరియు నిరంతర ప్రశ్నల ద్వారా ముందుకు సాగుతుంది.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

C03.వేదన : అట్ఠసత సుత్తం – మనోవిజ్ఞాన బోధ

వేదన : అట్ఠసత సుత్తం – మనోవిజ్ఞాన బోధ

మన జీవితం మొత్తం అనుభూతుల మీదే ఆధారపడి ఉంటుంది. సంతోషం, బాధ, అసహనం, నిర్లిప్తత — ఇవన్నీ మనకు ప్రతిరోజూ ఎదురయ్యేవే.

ఈ అనుభూతులను బుద్ధుడు “వేదనలు” అని పిలిచాడు. వేదన అంటే బాధ మాత్రమే కాదు. మనకు కలిగే ప్రతి అనుభూతి ఒక వేదనే.

బుద్ధుడు అట్ఠసత సుత్తంలో వేదనలను చాలా స్పష్టంగా వివరించాడు. ఇది మతబోధ కాదు. మనిషి మనసు ఎలా పనిచేస్తుందో చెప్పే మనోవిజ్ఞాన బోధ.

1. రెండు వేదనలు

బుద్ధుడు ముందుగా వేదనలు రెండు రకాలని చెప్పాడు.

• శరీరానికి సంబంధించిన వేదనలు
• మనసుకు సంబంధించిన వేదనలు

శరీరంలో నొప్పి రావచ్చు. మనసులో బాధ కలగవచ్చు. ఇవి రెండూ వేర్వేరు అయినా రెండూ వేదనలే.

2. మూడు వేదనలు

• సుఖంగా అనిపించే వేదన
• బాధగా అనిపించే వేదన
• సుఖం కాదు, బాధ కాదు అనిపించే నిర్లిప్త స్థితి

మన అనుభూతులన్నీ ఈ మూడు వర్గాల్లోకే వస్తాయి.

3. ఐదు వేదనలు

• శరీరానికి సుఖంగా అనిపించేది
• శరీరానికి బాధగా అనిపించేది
• మనసుకు సంతోషంగా అనిపించేది
• మనసుకు అసంతృప్తిగా అనిపించేది
• సమతతో ఉండే ఉపేక్ష స్థితి

ఇక్కడ శరీరం, మనసు రెండింటినీ వేరు చేసి అర్థం చేయించాడు.

4. ఆరు వేదనలు

• కన్నుతో చూసినప్పుడు కలిగే అనుభూతి
• చెవితో విన్నప్పుడు కలిగే అనుభూతి
• ముక్కుతో వాసన ద్వారా కలిగే అనుభూతి
• నాలుకతో రుచి ద్వారా కలిగే అనుభూతి
• శరీర స్పర్శ ద్వారా కలిగే అనుభూతి
• మనసులో ఆలోచన వల్ల కలిగే అనుభూతి

ప్రపంచంతో మనం కలిసే ప్రతి సందర్భంలో ఏదో ఒక వేదన పుడుతుంది.

5. పద్దెనిమిది వేదనలు

ఆరు ఇంద్రియాలు × మూడు భావస్థితులు:

• సుఖ భావం
• బాధ భావం
• ఉపేక్ష భావం

మొత్తం పద్దెనిమిది రకాల వేదనలు అవుతాయి.

6. ముప్పై ఆరు వేదనలు

బుద్ధుడు జీవన విధానాన్ని ఆధారంగా తీసుకుంటాడు:

• ఇంద్రియాసక్తితో జీవించే గృహస్థ జీవితం
• త్యాగంతో, అవగాహనతో జీవించే నైష్క్రమ్య జీవితం

ఈ రెండింటిలో సుఖం, బాధ, ఉపేక్ష కలిపి ముప్పై ఆరు వేదనలు.

అదే అనుభూతి ఆసక్తితో అనుభవిస్తే బాధగా మారుతుంది. అవగాహనతో చూస్తే మనల్ని కట్టిపడేయదు.

7. నూట ఎనిమిది వేదనలు

ఈ ముప్పై ఆరు వేదనలు

• గత కాలం
• వర్తమాన కాలం
• భవిష్యత్ కాలం

ఇలా మొత్తం నూట ఎనిమిది వేదనలు అవుతాయి.

అందుకే బౌద్ధ సంప్రదాయంలో నూట ఎనిమిది మణుల మాల ఉంటుంది. అది పూజ కోసం కాదు. మన అనుభూతులను గమనిస్తూ ఆసక్తి లేకుండా విడిచిపెట్టే సాధనకు గుర్తు.

బుద్ధుడు ఎప్పుడూ బాధ రాకుండా చేయండి అని చెప్పలేదు. బాధకు కారణం వేదన కాదని చెప్పాడు. వేదనకు మనం అంటిపెట్టుకునే తృష్ణే అసలు కారణమని వివరించాడు.

వేదన వస్తుంది. కానీ దానికి బానిస కావాలా లేదా దాన్ని అర్థం చేసుకుని విడిచిపెట్టాలా అది మన ఎంపిక.

ఇదే అట్ఠసత సుత్తం సారాంశం. మతం కాదు. ఆచారం కాదు. మన జీవితాన్ని స్పష్టంగా చూసే మార్గం.

— Doctor Vilas Kharat
Java

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

తెలుసుకుందాం Cuneiform

Cuneiform | క్యూనిఫామ్

What is Cuneiform? | క్యూనిఫామ్ అంటే ఏమిటి?

English:
Cuneiform is one of the earliest known writing systems in human history. It was developed by the Sumerians in ancient Mesopotamia (modern-day Iraq) around c. 3400–3000 BCE.

తెలుగు:
క్యూనిఫామ్ అనేది మానవ చరిత్రలో తెలిసిన అతి ప్రాచీన లిపులలో ఒకటి. ఇది సుమేరియన్లు ప్రాచీన మెసపొటేమియాలో (నేటి ఇరాక్) క్రీ.పూ. 3400–3000 కాలంలో అభివృద్ధి చేశారు.

Name Meaning | పేరుకు అర్థం

English:
The word cuneiform comes from Latin:

• cuneus = wedge
• forma = shape

It literally means wedge-shaped writing.

తెలుగు:
క్యూనిఫామ్ అనే పదం లాటిన్ భాష నుండి వచ్చింది:

• క్యూనియస్ = ముల్లు / వెజ్ ఆకారం
• ఫోర్మా = ఆకృతి

అంటే వెజ్ ఆకారపు లిపి అని అర్థం.

How Cuneiform Worked | క్యూనిఫామ్ ఎలా పనిచేసింది?

• Material: Clay tablets | మట్టి పలకలు
• Tool: Reed stylus | రీడ్ కలం
• Technique: Pressing wedge marks | వెజ్ ఆకార ముద్రలు
• Preservation: Sun-dried or baked | ఎండలో ఎండబెట్టడం లేదా కాల్చడం

Languages Written | వాడిన భాషలు

English: Cuneiform was a writing system used for many languages.

తెలుగు: క్యూనిఫామ్ ఒకే భాష కాదు – అనేక భాషలకు ఉపయోగించిన లిపి.

• Sumerian – సుమేరియన్
• Akkadian – అక్కాడియన్
• Hittite – హిట్టైట్
• Elamite – ఎలమైట్
• Urartian – ఉరార్టియన్

What Was Written? | ఏమి రాశారు?

• Economic records | ఆర్థిక లెక్కలు
• Legal codes (Code of Hammurabi) | న్యాయ నియమాలు
• Royal inscriptions | రాజశాసనాలు
• Letters | లేఖలు
• Literature (Epic of Gilgamesh) | సాహిత్యం

Why Cuneiform Matters | ప్రాముఖ్యత

English:
Cuneiform marks the transition from prehistory to recorded history.

తెలుగు:
క్యూనిఫామ్ మానవుడు చరిత్రను లిఖితంగా నమోదు చేయడం ప్రారంభించిన మలుపు.

Timeline | కాలక్రమం

Period | కాలం	Event | సంఘటన
c. 3400–3000 BCE	Invention in Sumer | సుమేరియాలో ఆవిర్భావం
c. 2100 BCE	Akkadian & Babylonian peak | అక్కాడియన్, బబిలోనియన్ ఉత్కర్ష
2nd millennium BCE	Used by Hittites | హిట్టైట్లు వాడకం
1st century CE	Gradual decline | క్రమంగా అంతరించటం

Fun Fact | ఆసక్తికర విషయం

English: Deciphered in the 19th century by Henry Rawlinson.

తెలుగు: 19వ శతాబ్దంలో హెన్రీ రాలిన్సన్ దీన్ని చదవగలిగాడు.

---

CONCEPT: Development of human relations and human resources
ఆలోచన: మానవ సంబంధాలు మరియు మానవ వనరుల అభివృద్ధి

బుద్ధుడు – శ్రమణులు

ఇద్దరి ఘర్షణలు: బ్రాహ్మణులు – శ్రమణులు

ప్రాచీన భారతీయ తాత్విక చరిత్రలో బ్రాహ్మణ సంప్రదాయం మరియు శ్రమణ సంప్రదాయం మధ్య తీవ్రమైన ఆలోచనా – సామాజిక ఘర్షణ జరిగింది. ఈ ఘర్షణ భౌతిక యుద్ధం కాదు – ఇది భావజాలాల పోరాటం.

ఘర్షణకు ప్రధాన కారణాలు

1) వేదాల అధికారం

• బ్రాహ్మణులు: వేదాలు అపౌరుషేయాలు, శాశ్వత సత్యం
• శ్రమణులు: వేదాలకు పరమాధికారం లేదు; అనుభవమే ప్రమాణం

ఇది మౌలిక తాత్విక ఘర్షణ

2) యజ్ఞాలు – కర్మకాండ

• బ్రాహ్మణులు: యజ్ఞాల ద్వారానే మోక్షం
• శ్రమణులు: యజ్ఞాలు వ్యర్థం, హింసాత్మకం

బుద్ధుడు జంతుబలి యజ్ఞాలను తీవ్రంగా ఖండించాడు.

3) వర్ణవ్యవస్థ

• బ్రాహ్మణులు: జన్మ ఆధారిత వర్ణ ధర్మం
• శ్రమణులు: జన్మ కాదు – కర్మ, ఆచరణే గొప్పదనం

“న జన్మనా బ్రాహ్మణో” – బౌద్ధ భావన

4) దేవుడు – ఆత్మ భావన

• బ్రాహ్మణులు: ఆత్మ, బ్రహ్మ, ఈశ్వర విశ్వాసం
• బౌద్ధం: అనాత్మవాదం
• జైనం: జీవాత్మ భావన (కానీ సృష్టికర్త దేవుడు కాదు)

5) భాష & ప్రజల చేరువ

• బ్రాహ్మణులు: సంస్కృతం – పండితుల భాష
• శ్రమణులు: ప్రాకృత, పాళీ – ప్రజల భాష

ఇది సామాజిక ఆధిపత్యంపై జరిగిన ఘర్షణ.

ఘర్షణల ఫలితాలు

• బౌద్ధం, జైనం విస్తరణ
• కర్మకాండలకు వ్యతిరేక ఉద్యమాలు
• బ్రాహ్మణ సంప్రదాయంలో సంస్కరణలు (ఉపనిషత్తులు, భక్తి మార్గం)
• భారతీయ తత్వంలో వాద–ప్రతివాద సంస్కృతి వికాసం

చారిత్రక సత్యం

ఈ ఘర్షణ యుద్ధం కాదు – ఆలోచనల పోరాటం.

అదే భారతీయ తత్వానికి ప్రాణం.

CONCEPT: Development of Human Relations and Human Resources

బుద్ధుడు పుష్యమిత్ర శుంగుడు

పుష్యమిత్ర శుంగుడు (Pushyamitra Śuṅga)

కాలం: క్రి.పూ. సుమారు 185 – 149
రాజవంశం: శుంగ వంశం (మౌర్యుల తరువాత)

ముఖ్య సమాచారం

• పుష్యమిత్రుడు చివరి మౌర్య చక్రవర్తి బృహద్రథుడిని హత్య చేసి శుంగ వంశాన్ని స్థాపించాడు.
• మొదట మౌర్య సామ్రాజ్యంలో సేనాపతిగా పనిచేశాడు.
• రాజధాని: పాటలీపుత్రం (నేటి పాట్నా).

పాలన & విధానాలు

• బ్రాహ్మణ సంప్రదాయాలకు ప్రోత్సాహం ఇచ్చాడు.
• అశ్వమేధ యాగం నిర్వహించినట్లు పురాణాలు పేర్కొంటాయి.
• గ్రీకు (ఇండో-గ్రీకు) దండయాత్రలను ఎదుర్కొన్నాడు.

బౌద్ధులపై వివాదం

• కొన్ని బౌద్ధ గ్రంథాలు దివ్యావదాన లేదా దైవిక కథనాలు అనేది బౌద్ధ అవధాన కథల సంస్కృత సంకలనం , వీటిలో చాలా వరకు మూలసర్వస్తివాదిన్ వినయ గ్రంథాలలో ఉద్భవించాయి. ఇది 2వ శతాబ్దం CE నాటిది కావచ్చు. (ఉదా: దివ్యావదానం) పుష్యమిత్రుడు బౌద్ధులను హింసించాడని పేర్కొంటాయి.
• అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారులు దీనిపై వాదోపవాదాలు ఉన్నాయని, ఇది సార్వత్రికంగా నిర్ధారించలేమని అంటారు.
• శుంగ కాలంలోనే భార్హుత్, సాంచి వంటి బౌద్ధ స్తూపాల అభివృద్ధి కొనసాగింది. ఇది పూర్తి అణచివేత లేదని సూచిస్తుంది.

సాంస్కృతిక ప్రాధాన్యం

• సంస్కృత సాహిత్యం మరియు వేదాచారాలకు పునరుజ్జీవనం.
• ఉత్తర భారతంలో రాజకీయ స్థిరత్వం కొంత మేరకు పునరుద్ధరణ.

వారసులు

పుష్యమిత్రుడి తరువాత అతని కుమారుడు అగ్నిమిత్రుడు రాజయ్యాడు.

CONCEPT: Development of Human Relations and Human Resources

బౌద్ధ తత్వంలో “18 Factors

బౌద్ధ తత్వంలో “18 Factors” అని సాధారణంగా చెప్పేది అష్టాదశ ధాతువులు (18 Dhātus / Elements) ను సూచిస్తుంది. బౌద్ధంలో అష్టాదశ ధాతువులు (18 Factors) ఇవి జ్ఞానం ఎలా ఉత్పన్నమవుతుంది అనే విషయాన్ని వివరించడానికి ఉపయోగిస్తారు. 1️⃣ ఆరు ఇంద్రియాలు (Sense Organs) – 6 1. కన్ను (చక్షు) 2. చెవి (శ్రోత్ర) 3. ముక్కు (ఘ్రాణ) 4. నాలుక (జిహ్వ) 5. చర్మం (కాయ) 6. మనస్సు (మనస్) 2️⃣ ఆరు విషయాలు / విషయేంద్రియాలు (Sense Objects) – 6 7. రూపం (చూడదగినవి) 8. శబ్దం 9. గంధం (వాసన) 10. రసం 11. స్పర్శ 12. ధర్మాలు (ఆలోచనలు, భావనలు) 3️⃣ ఆరు విజ్ఞానాలు (Consciousnesses) – 6 13. చక్షు విజ్ఞానం (కన్ను జ్ఞానం) 14. శ్రోత్ర విజ్ఞానం 15. ఘ్రాణ విజ్ఞానం 16. జిహ్వ విజ్ఞానం 17. కాయ విజ్ఞానం 18. మనో విజ్ఞానం సారాంశం 👉 ఇంద్రియము + విషయం + విజ్ఞానం = అనుభవం 👉 ఈ 18 ధాతువుల కలయిక వల్లే జ్ఞానం, అనుభూతి, బంధనం ఏర్పడతాయి 👉 వీటిని యథార్థంగా తెలుసుకుంటే వైరాగ్యం → విముక్తి సాధ్యమవుతుంది HTML లేదా మీ బౌద్ధ / తాత్విక ప్రాజెక్ట్ కు అనుసంధానించి కూడా ఇవ్వగలను. CONCEPT ( development of human relations and human resources )

ENGLISH GRAMMR MADE EASY

Do does has have is am Helping Verbs: Do, Does, Has, Have, Is, Am

Helping Verbs in English

1. DO / DOES

Used in Present Simple Tense (for questions and negatives)

Subject	Verb	Example
I / You / We / They	do	Do you play cricket?
He / She / It / Name	does	Does he like tea?

2. HAS / HAVE

Used to show possession or in Present Perfect Tense

Subject	Verb	Example
I / You / We / They	have	We have a new car.
He / She / It / Name	has	She has two cats.

3. IS / AM

Forms of "be" verb used in Present Tense (for state or continuous actions)

Subject	Verb	Example
I	am	I am happy.
He / She / It / Name	is	He is reading a book.

CONCEPT ( development of human relations and human resources ) Subject and Predicate

📘 Subject and Predicate

🔹 What is a Subject?

The Subject tells who or what the sentence is about.

The cat sleeps under the table.
👉 Subject: The cat

🔸 What is a Predicate?

The Predicate tells what the subject does or is. It includes the verb and the rest of the sentence.

The cat sleeps under the table.
👉 Predicate: sleeps under the table

📝 More Examples:

Ravi plays cricket.
👉 Subject: Ravi
👉 Predicate: plays cricket

The birds are flying in the sky.
👉 Subject: The birds
👉 Predicate: are flying in the sky

I am learning English.
👉 Subject: I
👉 Predicate: am learning English

ENGLISHGRAMMRMDEEASY BE FORMS

Be Forms List

💠 “Be” Forms in English Grammar

1️⃣ Base Form

be — Used with modals.
👉 Example: You should be careful.

2️⃣ Present Tense Forms

Person	Be Form	Example
I	am	I am happy.
You	are	You are smart.
He / She / It	is	She is a teacher.
We	are	We are friends.
They	are	They are ready.

3️⃣ Past Tense Forms

Person	Be Form	Example
I	was	I was late.
You	were	You were right.
He / She / It	was	He was tired.
We	were	We were happy.
They	were	They were working.

4️⃣ Past Participle

been — Used with have/has/had.
👉 Example: She has been kind.

5️⃣ Present Participle

being — Used in continuous and passive forms.
👉 Example: He is being honest.

6️⃣ Infinitive

to be — Used to show goal or state.
👉 Example: I want to be a writer.

📘 Summary Table

Form	Usage Example
be	They must be quiet.
am	I am learning.
is	He is reading.
are	You are ready.
was	She was tired.
were	We were students.
been	It has been done.
being	The boy is being rude.
to be	He wants to be a singer.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

ENGLISH GRAMMR MADE EASY

Singular and Plural Nouns

📘 Singular and Plural Nouns

Singular noun refers to one person, place, thing, or idea.

Plural noun refers to more than one.

✅ Rules for Making Plurals:

• 1️⃣ Add -s to most words → book → books
• 2️⃣ Add -es to words ending in -s, -sh, -ch, -x, or -z → box → boxes
• 3️⃣ Change -y to -ies (if a consonant before 'y') → baby → babies
• 4️⃣ Words ending in -f or -fe → change to -ves → knife → knives
• 5️⃣ Irregular plurals → man → men

🔹 10 Singular and Plural Examples:

Cat
Cats

Dog
Dogs

Box
Boxes

Bus
Buses

Baby
Babies

Leaf
Leaves

Man
Men

Woman
Women

Tooth
Teeth

Child
Children

CONCEPT ( development of human relations and human resources )

ENGLISH GRAMMAR MADE EASY TENSE

English Grammar - Tenses

English Grammar – Tenses

1. Present Tense

Used to express habitual actions, general truths, and ongoing actions.

📌 Examples: - I eat rice every day. - She is reading a book. - They have finished homework.

2. Past Tense

Used to express completed actions in the past.

📌 Examples: - I ate rice yesterday. - She was reading a book. - They had finished homework before evening.

3. Future Tense

Used to express actions that will happen in the future.

📌 Examples: - I will eat rice tomorrow. - She will be reading a book. - They will have finished homework by night.

CONCEPT ( development of human relations and human resources )