అన్నమయ్య – పోరులూరి వీరబ్రహ్మేంద్ర స్వామి – వేమన
(తులనాత్మక కాలక్రమ వ్యాసం)
అన్నమయ్య (15వ శతాబ్దం)
అన్నమయ్య భక్తి ఉద్యమానికి బలమైన పునాది వేశాడు. తిరుమల శ్రీ వెంకటేశ్వరుడిని కేంద్రంగా చేసుకుని వేలాది సంకీర్తనలను రచించి, భక్తిని సంగీతం ద్వారా సామాన్య ప్రజలకు చేరువ చేశాడు. సంస్కృత ఆధిపత్య కాలంలో సరళమైన తెలుగులో సగుణ భక్తిని ప్రతిపాదించి, హృదయ శుద్ధికే ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు.
పోరులూరి వీరబ్రహ్మేంద్ర స్వామి (17వ శతాబ్దం)
వీరబ్రహ్మేంద్ర స్వామి ఒక యోగి, తత్త్వవేత్త. ఇతని బోధనల్లో భక్తితో పాటు కాలబోధ, ధర్మం, ఆత్మజ్ఞానం ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. కాలజ్ఞానం ద్వారా మనిషిని జాగ్రత్తపరచి తన కర్తవ్యాన్ని గుర్తించమని ఉపదేశించాడు. భక్తితో మృదువైన మనసుకు ఆత్మచింతనను జోడించాడు.
వేమన (17వ శతాబ్దం / అనంతరం)
వేమన తెలుగు సమాజానికి విప్లవాత్మక స్వరం. అతని వచనాలు భక్తి కన్నా తర్కాన్ని, ఆచారాల కన్నా మానవ విలువలను ప్రాధాన్యంగా పెట్టాయి. కులవ్యవస్థ, మూఢనమ్మకాలు, మత ఆర్భాటాలపై చేసిన విమర్శలు సమాజాన్ని మేల్కొలిపాయి. “శ్రమే దేవుడు” అనే భావనతో సామాన్యునికి ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ఇచ్చాడు.
తులనాత్మక కాలక్రమ సారాంశం
అన్నమయ్య భక్తి ద్వారా ఆధ్యాత్మిక పునాదిని వేసాడు; వీరబ్రహ్మేంద్ర స్వామి ఆధ్యాత్మికతకు కాల gnanam జోడించాడు; వేమన ఆ తాత్వికతను సామాజిక సంస్కరణగా మార్చాడు. ఈ విధంగా భక్తి → జ్ఞానం → సామాజిక చైతన్యం అనే తాత్విక ప్రయాణం తెలుగు సమాజంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
