*దమ్మలిపి

చాలా కాలం క్రితం, గుజరాత్ ప్రాంతంలో ఒక చిన్న కొండ ప్రాంతం ఉంది. ఆ ప్రాంతం పేరు దేవనీ మోరీ. 

బయటకు చూస్తే అది మామూలు నేలలాగే కనిపిస్తుంది. కానీ ఆ నేల లోపల ఒక గొప్ప చరిత్ర నిద్రపోతూ ఉంది అని అప్పటివరకు ఎవరికీ తెలియదు. తవ్వకాలు మొదలైనప్పుడు, అక్కడ ఒక చిన్న కలశం బయటపడింది. 

అది బంగారం కాదు, వెండి కాదు. కానీ దాని విలువ రాజమహాళ్లకన్నా ఎక్కువ. ఎందుకంటే ఆ కలశంలో ఉన్నవి గౌతమ బుద్ధుని అస్థి అవశేషాలు. 

 ఆ కలశం మీద కొన్ని అక్షరాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి. అవి మనకు నేడు దేవనాగరిగా కనిపించినా, అప్పట్లో అవి ధమ్మలిపి అని పిలిచే పశ్చిమీ బ్రాహ్మీ లిపిలో రాయబడ్డాయి. ఇప్పుడు ఆ పాత అక్షరాలను ఒక్కొక్కటిగా అర్థం చేసుకుందాం. ఆ అక్షరాలు ఇలా ఉన్నాయి: 

 𑀪𑀕𑀯𑀢𑀲 𑀲𑀓𑀺𑀬𑀫𑀼𑀦𑀺𑀲 𑀲𑀭𑀻𑀭𑀸 𑀧𑀺𑀢𑀺𑀝𑀺𑀧𑀺𑀢𑀸 𑀤𑀺𑀯𑀦𑀺𑀓𑀸𑀬 𑀪𑀺𑀓𑀺𑀲𑀸 ఇప్పుడు ఈ అక్షరాలు ఏమి చెబుతున్నాయో, ఒక్కొక్కటిగా అర్థం చేసుకుందాం.

 𑀪𑀕𑀯𑀢𑀲 భగవతస అర్థం – గౌరవనీయుడు, భగవంతుడు 

 𑀲𑀓𑀺𑀬𑀫𑀼𑀦𑀺𑀲 సక్యమునిస అర్థం – శాక్య వంశానికి చెందిన ముని, అంటే గౌతమ బుద్ధుడు 

 𑀲𑀭𑀻𑀭𑀸 సరిరా అర్థం – శరీర అవశేషాలు 

 𑀧𑀺𑀢𑀺𑀝𑀺𑀧𑀺𑀢𑀸 పితిఠపితా అర్థం – స్థాపించబడినవి, ప్రతిష్ఠించబడినవి 

 𑀤𑀺𑀯𑀦𑀺𑀓𑀸𑀬 దివనికాయ అర్థం – దేవనీ ప్రాంతానికి చెందిన సంఘం 

 𑀪𑀺𑀓𑀺𑀲𑀸 భిక్ఖుసా అర్థం – 

భిక్షువు ద్వారా ఈ మాటలన్నింటిని కలిపితే శాసనం చెప్పేది ఒక్కటే. 

 ఇవి భగవాన్ శాక్యముని బుద్ధుని శరీర అవశేషాలు. వాటిని దేవనీ ప్రాంతానికి చెందిన బౌద్ధ సంఘంలోని ఒక భిక్షువు ఇక్కడ ప్రతిష్ఠించాడు. ఇక్కడ ఒక చిన్నదే కానీ చాలా కీలకమైన విషయం ఉంది. 

ఈ పని చేసినవాడు రాజు కాదు. బ్రాహ్మణుడు కాదు. దేవాలయం కట్టినవాడు కాదు. ఒక సాధారణ భిక్షువు. అంటే బుద్ధుని అస్థి అవశేషాల పూజ సంఘం చేత, భిక్షువుల చేత జరిగింది. ఈ శాసనం బుద్ధుడిని దేవతగా చూపదు. 

వేదాల దేవుడిగా కలపదు. స్పష్టంగా శాక్యముని బుద్ధుడిగా మాత్రమే చెబుతుంది. ఒక జీవించిన మనిషిగా, ఒక చరిత్రలో నిలిచిన తథాగతుడిగా పరిచయం చేస్తుంది. 

 ఇది కథ కాదు. పురాణం కాదు. నమ్మకం మాత్రమే కాదు. 

రాయిపై చెక్కిన మాట. నేలలో దాగి ఉన్న సాక్ష్యం. బుద్ధుడు చరిత్రలో ఉన్నాడు అని చెప్పే మౌనమైన కానీ బలమైన స్వరం. దేవనీ మోరీలో లభించిన ఆ చిన్న కలశం మనకు ఒక పెద్ద నిజాన్ని చెబుతోంది. 

బుద్ధ ధమ్మం పశ్చిమ భారతదేశంలో కూడా జీవించింది. సంఘం ఆధారంగా కొనసాగింది. రాజుల ఆశ్రయం లేకుండానే ప్రజల మధ్య నిలిచింది. ఇదే ధమ్మలిపి కథ..ఇదే శాసనాల చరిత్ర.

collection 

CONCEPT 

( development of human relations and human resources )