వేమనభావజాలం
వేమన పద్యాలు
104.సామజిక బండ మీద చెలమ పాటించి తవ్విన ,
నలయి కెక్కుడౌను , యాశ లేదు ;
గుంట పట్టు చెలమ కులము ద్ధరించు రా .
రాతిబండపై నీటిని వెతికితే ప్రయోజనం ఉండదు. కానీ సరైన ప్రదేశంలో తవ్వితే నీరు దొరికి అందరికీ ఉపయోగపడుతుంది. అలాగే సరైన మార్గంలో చేసిన ప్రయత్నమే సమాజానికి మేలు చేస్తుందని వేమన భావం।
తాత్పర్యము
సరైన స్థలంలో చేసిన కృషి ఫలిస్తుంది. వివేకంతో చేసిన ప్రయత్నం మాత్రమే మనిషిని మరియు సమాజాన్ని అభివృద్ధి చేస్తుంది।
105.సమాజిక కాకి గూటి లోన కోకిల నున్నట్లు
భ్రమరమ గుచు పురువు బ్రతికినట్లు ;
గురుని గొల్చు వెనక , గురువు తానౌ నయా .
కోయిల కాకి గూటిలో పెరిగినా తన స్వభావాన్ని మార్చుకోదు. అలాగే నిజమైన శిష్యుడు గురువును సేవించి, ఆయన మార్గాన్ని అనుసరించినప్పుడు తానే గురువులాంటి స్థాయికి చేరుకుంటాడు।
తాత్పర్యము
సత్సంగం మరియు గురుభక్తి మనిషిని ఉన్నత స్థితికి తీసుకెళ్తాయి. గురువు చూపిన మార్గాన్ని అనుసరించినవాడు జ్ఞానవంతుడవుతాడు।
106.ప్రేరణ U మాట దిద్ద వచ్చు మరి యెగ్గు లేకుండ ,
దిద్ద వచ్చు రాయి తిన్న గాను ;
మనసు దిద్ద రాదు , మహినెంత వారికి .
మాటలను సరిచేయవచ్చు. రాయిని కూడా మెరుగుపరచవచ్చు. కానీ అహంకారంతో నిండిపోయిన మనిషిని మార్చడం చాలా కష్టమని వేమన విమర్శిస్తున్నాడు।
తాత్పర్యము
అహంకారం ఉన్నచోట జ్ఞానం నిలవదు. మార్పును స్వీకరించే వినయం ఉన్నవారే ఎదుగుతారు।
107.తాత్విక మనసునందు ముక్తి మలయుచునుండంగ ,
మనసునె రుగ లేక , మనుజు లెల్ల ;
మనసునంట లేక , మాయమై పోదురు .
ముక్తి మనస్సులోనే ఉంది. కానీ మనుషులు తమ మనస్సును తెలుసుకోకుండా బయట ప్రపంచంలో వెతుకుతుంటారు. మనస్సు స్వరూపాన్ని గ్రహించకపోతే జీవితం మాయలోనే గడిచిపోతుందని వేమన హెచ్చరిస్తున్నాడు।
తాత్పర్యము
ఆత్మపరిశీలన ద్వారానే నిజమైన ముక్తి లభిస్తుంది. మనస్సును జయించినవాడే నిజమైన జ్ఞాని।
