వేమన భావజాలం
కలిగిన మనుజుండు కాముడు సోముడు
మిగుల తేజమునను మెరయుచుండు
విత్తహీనుడెంత రిత్తయై పోవును
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ
తాత్పర్యం : ధనం ఉన్నవాడు సాధారణ వ్యక్తి అయినప్పటికీ సమాజంలో గౌరవం పొందుతాడు. ధనం లేని వ్యక్తి గుణవంతుడైనా నిర్లక్ష్యానికి గురవుతాడు. ధన ప్రాధాన్యాన్ని వేమన విమర్శాత్మకంగా చూపించాడు.
27. మోహ స్వభావం - స్త్రీ
విటుల కనులకెంత విభ్రమమై యుండు
సాటిలేని పొలతి చక్కదనము
కంటిలోని పాప కుంటెన గాడయా
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ
తాత్పర్యం : అపూర్వ సౌందర్యం కలిగిన స్త్రీని చూసినప్పుడు ప్రేమికుని మనసు వెంటనే ఆకర్షితమవుతుంది. ఆమె కళ్ల చూపులే మన్మథునికి దూతలుగా పనిచేసి ప్రేమ భావాన్ని రేకెత్తిస్తాయి. కళ్ల చూపు మనసును ప్రభావితం చేసే గొప్ప శక్తిని కలిగి ఉందని ఈ ఉపమానం సూచిస్తుంది.
హితబోధ:
బాహ్య సౌందర్యం మనసును ఆకర్షించగలదు, కానీ అది శాశ్వతమైన విలువ కాదు.
రూపానికి మాత్రమే మోహించి వివేకాన్ని కోల్పోకూడదు.
నిజమైన విలువ గుణం, శీలం, సద్గుణాలలోనే ఉంటుంది.
28. గురువు గౌరవం moral
గురువునకును పుచ్చకూరైనని ఇవ్వరు
అరయ వేశ్యకిత్తురు ధనమెల్ల
గురుడు వేశ్యకన్న కులహీనుడేమకో
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ
తాత్పర్యం : జ్ఞానాన్ని అందించే గురువుకు తగిన గౌరవం ఇవ్వకుండా, భోగాలకు మాత్రం ధనం ఖర్చు చేసే సమాజపు విలువల వికృతిని వేమన ఎత్తిచూపుతున్నాడు.
29. మధురత విలువ moral
తీపిలోన తీపి తెలియంగ ప్రాణంబు
ప్రాణవితతి కన్న పసిడి తీపి
పసిడికన్న మిగుల పడతి మాటలు తీపి
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ
తాత్పర్యం : ప్రాణం అమూల్యమైనదే అయినప్పటికీ, మనిషి ధనానికి ఎక్కువ విలువ ఇస్తాడు. అయితే ప్రేమతో పలికే మధురమైన మాటలు బంగారంకన్నా గొప్పవని వేమన తెలియజేస్తున్నాడు.
30. చెలి మాటల మాధుర్యం moral
పనస తొనల కన్న పంచదారల కన్న
జుంటి తేనె కన్న జున్ను కన్న
చెరుకు రసము కన్న చెలి మాట తీపిరా
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ
తాత్పర్యం : పనసపండు, పంచదార, తేనె, జున్ను, చెరుకురసం ఎంత తీపిగా ఉన్నా, ప్రేమతో మాట్లాడే చెలి మాటలు వాటన్నింటికంటే మధురమైనవి.
భావం
ఈ పద్యాలలో వేమన ధన ప్రభావం, మోహ స్వభావం, గురువుల గౌరవం, ప్రేమ యొక్క విలువ, మధురమైన మాటల శక్తి వంటి అంశాలను వివరించాడు. బాహ్య సంపద, రూపం, భోగాల కంటే జ్ఞానం, సద్గుణాలు, ప్రేమతో కూడిన మానవ సంబంధాలే జీవితాన్ని సార్థకం చేస్తాయని ఉపదేశించాడు.