MINI ENCYCLOPAEDIA OF INDIA
భారత సూక్ష్మ విజ్ఞాన సర్వస్వం
PART – II
పంచాంగం • జ్యోతిషం • ఖగోళ విజ్ఞానం
1. పంచాంగం — Panchangam
భారతీయ కాలగణనలో పంచాంగం ఒక ముఖ్యమైన సంప్రదాయం. ‘పంచ’ అంటే ఐదు, ‘అంగాలు’ అంటే భాగాలు. పంచాంగంలోని ప్రధాన ఐదు అంశాలు:
- తిథి
- వారం
- నక్షత్రం
- యోగం
- కరణం
2. జ్యోతిషం — Jyotisham
జ్యోతిషం భారతీయ సంప్రదాయంలో కాలగణన, ఆకాశ పరిశీలన, గ్రహ–నక్షత్రాల స్థానాల అధ్యయనంతో సంబంధం కలిగిన జ్ఞానపద్ధతి. ప్రాచీన భారతదేశంలో ఖగోళ పరిశీలనలు, కాల నిర్ణయం మరియు పంచాంగ నిర్మాణంలో జ్యోతిష సంప్రదాయానికి ప్రాధాన్యం ఉంది.
3. ఖగోళ విజ్ఞానం — Astronomy
సూర్యుడు, చంద్రుడు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలు మరియు ఇతర ఖగోళ వస్తువుల గమనాలను పరిశీలించే శాస్త్రాన్ని ఖగోళ శాస్త్రం అంటారు. భారతదేశంలో ఖగోళ పరిశీలనకు ప్రాచీనమైన సంప్రదాయం ఉంది.
4. కాలగణన — Calendar & Chronology
భారతీయ కాలగణనలో సంవత్సరం, ఋతువు, మాసం, పక్షం, తిథి, వారం, నక్షత్రం వంటి విభాగాలు ఉపయోగించబడ్డాయి. సూర్యుడు మరియు చంద్రుని గమనాల ఆధారంగా వివిధ కాలగణనా పద్ధతులు అభివృద్ధి చెందాయి.
5. నక్షత్రాలు, రాశులు, గ్రహాలు
భారతీయ సంప్రదాయంలో ఆకాశ పరిశీలనకు 27 నక్షత్రాలు, 12 రాశులు వంటి విభజనలు ప్రసిద్ధి చెందాయి. గ్రహాల గమనాలను కూడా కాలగణనలో పరిగణించారు.
6. ఋతువులు, మాసాలు, పక్షాలు
- 12 నెలలు — సంవత్సర కాలగణనలో ప్రధాన విభాగం
- 6 ఋతువులు — వసంత, గ్రీష్మ, వర్ష, శరద్, హేమంత, శిశిర
- 2 పక్షాలు — శుక్ల పక్షం, కృష్ణ పక్షం
7. సూర్య–చంద్ర గమనాలు
సూర్యుడు మరియు చంద్రుని గమనాలను పరిశీలించడం భారతీయ కాలగణనకు ముఖ్యమైన ఆధారం. తిథులు, మాసాలు, పర్వదినాలు మరియు పంచాంగ నిర్మాణంలో సూర్య–చంద్ర చలనాలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.
PART – II
పంచాంగం • జ్యోతిషం • ఖగోళ విజ్ఞానం • కాలగణన
