వేమన భావజాలం
21. పాగ పచ్చడంబు...- సామజిక
పాగ పచ్చడంబు, పైకి కూపంబును,
పోగులుంగరములు, బొజ్జ కడువు,
గలిగినట్టి వానిని గందురు చుట్టాలు. వి.
తాత్పర్యం : ఆడంబరమైన వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, సంపద కలిగిన వ్యక్తిని బంధువులు, స్నేహితులు చుట్టుముడతారు. వారి అభిమానానికి కారణం వ్యక్తి గుణాలు కాకుండా అతని సంపద అని వేమన సూచిస్తున్నాడు.
భావం : సంపద ఆధారంగా ఏర్పడే బంధాలు స్థిరమైనవి కావు. నిజమైన అనుబంధం మనసు, గుణాలపై ఆధారపడాలి.
22. ఈత కంటే లోతు...moral
ఈత కంటే లోతు నెంచగ పని లేదు;
చావు కంటే కీడు జగతి లేదు;
గోచి పాతకంటే కొంచెంబు మరి లేదు. వి.
తాత్పర్యం : జీవితంలోని కొన్ని బాధల తీవ్రతను పూర్తిగా కొలవడం సాధ్యం కాదు. మరణం కంటే గొప్ప కీడు లేదు. దారిద్ర్యం కూడా తీవ్రమైన బాధను కలిగిస్తుంది.
భావం : జీవిత సత్యాలను గ్రహించినవారే బాధల అసలు విలువను అర్థం చేసుకుంటారు.
23. జాణలైన యట్టి...moral
జాణలైన యట్టి చపలాయతాక్షుల,
వలపు ల రసి చూచి భ్రమయనేల?
బయలి రూపులెల్ల పరికింపగానేల? వి.
తాత్పర్యం : బాహ్య సౌందర్యం, ఆకర్షణీయమైన మాటలు చూసి మోహపడకూడదు. వ్యక్తి స్వభావం, గుణగణాలనే పరిశీలించాలి.
భావం : రూపం కంటే గుణమే గొప్పది.
24. అంశ ఇంతి చూచెనేని...స్త్రీ
ఇంతి జూచెనేని, నింతంత యనరాదు,
కాల వహ్ని లక్క గరగినట్లు,
వట్టి మోహమిట్లు రట్టుల జేసెరా! వి.
తాత్పర్యం : చిన్న కోరిక లేదా మోహం కూడా క్రమంగా పెరిగి మనిషి వివేకాన్ని నాశనం చేస్తుంది. చిన్న నిప్పు పెద్ద అగ్నిగా మారినట్లే మోహం కూడా పెరుగుతుంది.
భావం : మోహాన్ని అదుపులో ఉంచడమే జ్ఞానం.
25. కలిమి గలిగెనేని...moral
కలిమి గలిగెనేని కాముగా జూతురు;
లేమి చేత జిక్కి లేవలేని;
మదనువంటి వాని మాలగా జూతురు! వి.
తాత్పర్యం : ధనం ఉన్నప్పుడు అందరూ గౌరవిస్తారు. ధనం లేనప్పుడు అదే వ్యక్తిని నిర్లక్ష్యం చేస్తారు. సమాజం చాలాసార్లు గుణాలకన్నా సంపదకే విలువ ఇస్తుంది.
భావం : సంపద వల్ల వచ్చే గౌరవం తాత్కాలికం. సద్గుణాల వల్ల వచ్చే గౌరవమే శాశ్వతం.
భావసారం
ఈ పద్యాలలో వేమన సంపద, మోహం, బాహ్య సౌందర్యం, సామాజిక స్వార్థం వంటి అంశాలను విశ్లేషించి, గుణం, వివేకం, ఆత్మజ్ఞానం వంటి విలువలను ప్రోత్సహించాడు.
